Nahuat

Texts

Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.

Match:exactstarts withends withcontains

Searching only Ramírez, Naja Ni Genaro (2004) · All texts

20 occurrences · Clear

Ramírez, Naja Ni Genaro (2004)

20 occurrences

Kwak Naja Nichikitik

  • Nunan itekiw muchi pal ne kal, wan nuteku itekiw tik ne kojtan.

    p. 4 · See in the dictionary: kal

    Translation

    Nutukay Genaro Ramírez Vásquez. Ninesik tik Witzapan tik ne metzti chiknawi ipal ne shiwit 1933, ne ikunew Juana Ramírez wan Catarino Vásquez. Nunan itekiw muchi pal ne kal, wan nuteku itekiw tik ne kojtan. Ne ume ipal Kushkatan.

    My name is Genaro Ramirez Vasquez. I was born in Santo Domingo de Guzmán in September, 1933, the son of Juana Ramirez and Catarino Vasquez. My mother was a housewife, and my father worked in the fields. Both were from El Salvador.

Nitamachtia Nawat

  • Kiunij panuk miak shiwit, wan kwak nikpiatuya 47 shiwit nitekitik tik ne Kalpuli.

    p. 6

    Translation

    Kiunij panuk miak shiwit, wan kwak nikpiatuya 47 shiwit nitekitik tik ne Kalpuli. Né ninemik ume shiwit, wan ka tesu nechtashtawat yek, nikiski wan ninakak nitekiti tik ne kojtan.

    Many years passed, and when I was 47 years old I worked for the Town Council. I was there for two years, but as it didn’t pay well, I left and went to work in the fields.

  • Niktaya ne tal pal niktuka ne mil, pal tik nukal muchi nupijpilawan wan nusiwaw te kiseliat mayan.

    p. 6 · See in the dictionary: kal

    Translation

    Niktaya ne tal pal niktuka ne mil, pal tik nukal muchi nupijpilawan wan nusiwaw te kiseliat mayan. Kiunij panuk sujsul shijshiwit.

    I worked the land and grew corn so that my children and wife wouldn’t go hungry. So the years went by.

Nitakwika Ipal Ne Tiut

  • Nusan nitakwikak takwikalis ipal ne Tiut.

    p. 10

    Translation

    Né nitaketzki ne taketzalis ipal ne Tiut. Nusan nitakwikak takwikalis ipal ne Tiut.

    There I spoke the language for God. I also sang for God.

  • Né nechishmatijket ka naja niweli taketza Nawat ka tik ne tiupan ipal Santa Catarina Masawat nitakwikak se takwikalis ka ina “Melka Kwak Taja Tinejnemi, Tesu Musel Tinemi”, wan kikakik ne Palej.

    p. 10

    Translation

    Né nechishmatijket ka naja niweli taketza Nawat ka tik ne tiupan ipal Santa Catarina Masawat nitakwikak se takwikalis ka ina “Melka Kwak Taja Tinejnemi, Tesu Musel Tinemi”, wan kikakik ne Palej. Kunij inak:

    There it became known that I could speak Nawat, because at the church in Santa Catarina Masahuát I sang a hymn that goes “Though You Walk, You Are Not Alone”, and the priest heard it. Then he said:

Ken Nipejki Nitekiti Tik Ne Nawataketzalis

  • —Taja ne titakwikak ne takwikalis nian keman ka né tik ne tiupan Santa Catarina?

    p. 12

    Translation

    “Are you the fellow who sang a song that time in the church in Santa Catarina?”

Ken Nikwikatuk Ne Nawataketzalis Ka Miak Tal

  • Kunij walajtuya se nawataketza ipal Meshikal pal tamachtia ne Nawataketzalis, wan kenhayuk kinetuya kaj kipalewia iwan muchi ne tajtamachtiani.

    p. 14

    Translation

    Kunij walajtuya se nawataketza ipal Meshikal pal tamachtia ne Nawataketzalis, wan kenhayuk kinetuya kaj kipalewia iwan muchi ne tajtamachtiani. Né ninemik kashtuli tunal iwanmet. Né nechishmatijket ka naja niweli nitaketza Nawat, wan kwak nemik ukseseyuk senputzuat teya nechajkawket ma te niu.

    Then a Nahuatl speaker from Mexico came to teach the language, and once more he wanted somebody to help him with the teachers. I was there with them for two weeks. There I was recognised for my knowledge of Nawat, and afterwards I got invited to all the meetings.

  • Tik ne kenka shiwit niajki ka Honduras; tik ne shiwit 1993 niajki ka Meshikal (ninemik tik ne Estado Campeche); tik ne shiwit 1994 niajki ka Kojtemalan (nikwikak kukunet mijtutianit ipal ne Tenpitzak); tik ne shiwit chiknawi makwil niajki senpa ka Meshikal (ninemik tik ne Provinsiaj Tlashkala, ne timunamijket iwan tawawatianit tik taketzalis Metzali); wan tik ne shiwit 2000 niajki ka Paraway.

    p. 14

    Translation

    That year I went to Honduras; in 1993 I went to Mexico (I was in the state of Campeche); in 1994 I went to Guatemala (I accompanied a junior Tempisque dance group); in 1995 I went to Mexico again (I was in the province of Tlashkala, where we met native-language-speaking craftsmen); and in 2000 I went to Paraguay.

Kiunij Nemi Katka Ne Tutechan

  • Inat ka kwak pejki ne techan, tesu nemituya sujsul kajkalmet, maya nemituyat se pual majtakti ume, wan ne kajkalmet nemituyat itzalan ne kwajkwawit.

    p. 16

    Translation

    They say that when the village started, there were not many houses, only thirty-two, and the houses were surrounded by trees.

Ne Tiut Apan

  • Tik muaw nemi chakalin, michin, tekwisij, sipakti; tejtet, ashal, pulul, pial ipal ne tal; wan muchi tay taja tikpia muchi timunekit.

    p. 26

    Translation

    Tik muaw nemi chakalin, michin, tekwisij, sipakti; tejtet, ashal, pulul, pial ipal ne tal; wan muchi tay taja tikpia muchi timunekit. Yajika padiush Tiut Apan.

    In your waters live shrimp, fish, crabs and salamanders; stones, sand, mud, and creatures of the earth; and all the things you have are everything that we need. For this we thank you, God of the River!

Ne Teku Sinti

  • Teku Sinti, timetztajtanit ma te keman shitechajkawa tik tukal, ka su taja tesu tinemi tik tukal kunij tiawit tikseliat mayan.

    p. 28 · See in the dictionary: kal

    Translation

    Father Corn, we ask you never to abandon us in our home, for if you are absent from our home we shall endure hunger.

Ne Takat Brujoj

  • Ipal yaja tesu nemituya kal nemi tzaktuk.

    p. 34 · See in the dictionary: kal

    Translation

    Ipal yaja tesu nemituya kal nemi tzaktuk. Yaja weli kalaki melka nemi tzaktuk.

    For him no house was ever closed. He could get in even if the door was locked.

  • Yaja weli kalaki melka nemi tzaktuk.

    p. 34 · See in the dictionary: kalaki

    Translation

    Ipal yaja tesu nemituya kal nemi tzaktuk. Yaja weli kalaki melka nemi tzaktuk.

    For him no house was ever closed. He could get in even if the door was locked.

Ne Shupan

  • Yajika, kaj kenka Tiut? ka yaja techtuktia ne at; kituktia ne shalnaj ejekat pal tikijiukwit; ne tunal pal techtawilua ne tal kan tiktaliat tujtukshi pal weyat ne kwajkwawit pal tikutunat wan iwan yaja tiketzat ne tukal kan tinemit; nusan ne kan nemit ne tukujkunew, kan te techmaka ne tunal, kan tesu tisekmikit.

    p. 36 · See in the dictionary: kal

    Translation

    Pejkia ne shupan! Pejkia wetzi ne at! Muchi ne jaral yawi mulini wan ne tal yawia shushuknajkisa. Ne takwalmet yawita kipiat itakwal, yawit mutaliat tumawak wan te yawit kiseliat mayan. Yajika ne tushupan yaja techtakwaltia muchi tay tinemit ijpak ne tal, wan kichiwa ka tuweyka mutetzilnajkisa, tumawaya wan weya. Yajika, kaj kenka Tiut? ka yaja techtuktia ne at; kituktia ne shalnaj ejekat pal tikijiukwit; ne tunal pal techtawilua ne tal kan tiktaliat tujtukshi pal weyat ne kwajkwawit pal tikutunat wan iwan yaja tiketzat ne tukal kan tinemit; nusan ne kan nemit ne tukujkunew, kan te techmaka ne tunal, kan tesu tisekmikit. Yajika kaj weliskia kichiwa tay Tiut kichiwa tuwan?

    Winter has begun! The rain has begun to fall! All the fields will sprout and the land will turn green. The animals will have their food, they will grow fat and will not go hungry. Therefore our winter feeds us all who are upon the earth, and makes our body grow full, healthy and strong. Therefore, who is like unto God? for he sends us rain; he sends us air to breathe; the sun to cast light on the earth on which we tread so that the trees will grow and we can cut wood with which to build our homes where we live; where our children also live, where we shelter from the sun, where we do not feel the cold. Therefore who else could do what God does for us?

Ne Tzikat Wan Ne Tzilintuk

  • Ne ikal ne tzikat tentuk iwan takwal.

    p. 38 · See in the dictionary: kal

    Translation

    Ne ikal ne tzikat tentuk iwan takwal. Yaja tesu keman musewia kitemua takwal. Yaja kitemua iswat wan takil ipal ne kwajkwawit.

    The ant’s home is full of food. It never stops looking for food. It hunts for the leaves and fruit of trees.

Ini Nutechan Witzapan

  • Iwan ini naja niawa niktakwika nutakwikalis, pal nikelnamiki nutechan ka nikan kan tisennemit.

    p. 44

    Translation

    And with this I take my leave to sing my song, to remember my village here on this occasion.

Sources and licenses

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).