Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · All texts
353 occurrences · Clear
Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)
353 occurrences
p. 47 · Nahuizalco
Ne lamat.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
La vieja
Ne shuret.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
El viejo
Ne chalutal.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
El guayabal
Ne nawa.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
El matasano
Kan nemi ne kunet?
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet, ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Dónde está el niño?
Keshki kukunet?
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
Cuántos niños?
p. 48 · Nahuizalco
Ne siwaket tapikit.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Las mujeres están tejiendo
Ume kukunet mawiltiat.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
Dos niños están jugando
Se sapilchin nemi pak tapech.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Una niña está en la cama
Yey chikiwit nemi talchi.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Tres canastos están en el suelo
Se tukat nemi pak kwawit.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Una araña está en el árbol
p. 49 · Nahuizalco
Kanka nemi ne kimichinchin?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Dónde está el ratoncillo?
Kanka nemi ne wewet?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Dónde está el tambor?
Tey kicha ne kimichin?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Qué hace la rata?
Tey kikwa ne mistun?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Qué come el gato?
Tikmati kanka nemi ne shunpe?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Sabes dónde está el sombrero?
Ka nemi ijtik tik ne kumit (sic)?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Quién está sobre la olla?
Keshki kumit tikpia taja ka ne?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Cuántas ollas tiene Ud. allá?
Kanka nemi ne chikiwit?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Dónde están los canastos?
Kanka nemi ne siwaket wan ne kukunet?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet, ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Dónde están las mujeres y los niños?
Tikitak ne tepet?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Miras el cerro?
Nemi ne kalat tik ne kumit?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Está la rana en la olla?
Keshki ayutuch nemi nikan?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Cuántos armadillos hay aquí?
p. 51 · Nahuizalco
Tey kipia ne kuyamet?
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Qué tiene el cerdo?
Se kunet weli takwa, mutalua, chuka, kuchi wan temiki.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
Un niño puede comer, correr, llorar, dormir y soñar.
Ken inte weli kicha se kunet?
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
Qué no puede hacer un niño?
Se kunet inte weli patani, tiajwa wan tawawana.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
Un niño no puede volar, latir ni escarbar.
Ken nemi ne kunet?
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet, ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Cómo está el niño?
Ne shulut muestuk.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
El crío está sentado
Tey kipia ne ikunew?
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Qué tiene el nene?
Tey weli se kunet kicha?
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
Qué puede un niño hacer?
p. 52 · Nahuizalco
Chikwey kukunet.
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet
Keshki tzajtazaput nemi ne chikiwit?
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Cuántos zapotes están en el canasto?
Kanka nemi ne tzatzaput, piltzin?
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Dónde están los zapotes, muchacho?
Ijtik ne chikiwit nutajtzin.
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
En el canasto, señor
Ijistak ne tzaput?
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Son blancos los zapotes?
Chiltik ne tzaput?
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Son colorados los zapotes?
Eej nutajtzin ijki nemi.
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Sí, señor, lo son.
Nemi ne tzaput talchi?
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Están los zapotes en el suelo?
Inte nutajtzin, te nemi talchi.
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
No, señor, no están en el suelo?
Nemi ne tzaput tik ne chikiwit?
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Están los zapotes en el canasto?
Eej nutajtzin, ne nemi.
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Sí, señor, allí están.
p. 53 · Nahuizalco
Nemi ne takat kicha se petat?
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Está el hombre haciendo una estera?
Nemi ne takat kicha se chikiwit?
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Está el hombre haciendo un canasto?
Eej nutajtzin, eej nemi.
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Sí, señor, sí está.
Tey kicha ne tutajtzin?
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Qué está haciendo el señor?
Se tunantzin nemi kitzayana tulin.
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Una señora está rajando junco.
Nemi ne nantzin tatzuma?
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Está la señora cosiendo?
Nemi ne nunantzin kitzayana tulin?
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Está la señora rajando junco?
Eej, nutajtzin, nemi.
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Sí, señor, sí está.
Tey kicha ne tunantzin?
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Qué está haciendo la señora?
(sic) Sapil, tikneki tiyaw?
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: neki
Translation (Spanish)
Niña, te quieres ir?
Eej nutajtzin, nikneki niyaw.
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: neki
Translation (Spanish)
Sí, señor, me quiero ir.
p. 55 · Nahuizalco
Se siwatijlan iwan se ukichtijlan nemi tik ne kulal.
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Una gallina y un gallo están en el corral.
Ne ume kitat ne inpilawanchichin.
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Los dos ven sus hijuelos.
Ne tijlanchichin tatzupina talchi.
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Los pollitos están picoteando el suelo.
Ne kutkut kinnutza.
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
La clueca los está llamando.
Teru yejemet inte kinekit witzet.
p. 55 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Pero ellos no quieren venir.
Chik chik chik, inat ne chikitikmet.
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Pío, pío, pío, dicen los chiquitines.
Kipiat sesek ne tijlanchichin?
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Tienen frío los polluelitos?
Mutakentiwit ne inteku (nin intecum)?
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Están vestidos los padres?
Eej, nutajtzin, eej nemi.
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Sí, señor, sí están.
p. 56 · Nahuizalco
Nemi pal mupia pal te shulewa ne tawipan kan te yek.
Ne pukti, ne pulul, ne chijchal iwan tey kijtakua ne yek ishkalyu te yek.
Tikpiakan, tikpiakan, tikpiakan ne kajkal ka tejchiwtuk saya ka kichiwket.
Yaja ini ne nuchan.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Esta es mi casa.
Teku, nunan, nuweykawan iwan naja, tinemit ijtik yaja.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Papá, mamá, mis hermanos y yo vivimos en ella.
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: neki
Translation (Spanish)
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.
Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.
Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.
Tikishmatuk yek imanha ka yek itzinu, yejyek imejmey, iwan ka ne kwawit isipalyu.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Está bien conocido desde hace mucho tiempo, que del buen tronco, buenas ramas y de tal árbol tal astilla.
Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Timuchakan yejyeket. Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
Seamos buenos y Dios nos pagará nuestros trabajos.
Ini inat iwan kichat ne kukunet weyatiwit iwan kimachtijtiwit ka yejyeket takamet.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet, ne, né2
Translation (Spanish)
Esto dicen y hacen los niños criados y enseñados por buenas personas.
p. 57 · Nahuizalco
Ken kalanchichin nemi ne kojtan, iwan ne kwajkwawyu taken shushuik iswayu (iswayuk), iwan pujpuputuka ka ishuchiu iwan miak pujpusha!
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Qué bonito está el campo con sus árboles vestidos de verdes hojas y olorosas flores de varios colores!
Ne ajat ijtik yaja nemi iwan yaja tzitzinaka ajachichin iwan mutatalua at, kishiniat tunalku ne patawak tujtulin, mijmil iwan seki mutukatuk tey titakwat pal ini iwan seseuk techan.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
Los ríos que en él hay, con sus claras, abundantes y corredoras aguas, riegan en verano los extensos juncales, maizales y otros sembrados que sirven para el consumo de esta y otras poblaciones.
Ma' shikwa saya, su-nte tikneki tikukuya.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: neki
Translation (Spanish)
No comas mucho, si quieres no enfermarte.
Ma' shimalti kwak (kwa) tinemi tzutawa.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
No te bañes cuando estés cansado.
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet, ne, né2
Translation (Spanish)
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.
No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.
Ma' shitechte, shikita ka ne techteki te aka kineki.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: neki, ne, né2
Translation (Spanish)
No robes, mira que el ladrón nadie lo quiere.
Ma' shikuchi saya, ka patak kuchi kitalia etek ne iweyka iwan tachulejtia nemanha ka ini panu kicha.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, man
Translation (Spanish)
No duermas mucho, que el mucho dormir pone pesado el cuerpo y envejece pronto al que esto pasa haciendo.
Ma' shiki at shulewa, nan né tikasi nemi achi sin ke mutalua, nan shikpata, ke yejemet uni welit metzkukulijtia.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, nemi
Translation (Spanish)
No bebas agua sucia, ni de la que haya estado mucho sin correr ni cambiarse, que esas pueden enfermarte.
p. 59 · Nahuizalco
Nechwelita ne pajpapalumet, ka kipiat kalanchichin ne inyajtapal, iwan ajawiya pushpusha.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, ita
Translation (Spanish)
Me gustan las mariposas, porque tienen bonitas alas y agradables colores.
Tikita ken patani pak ne shushuchit pal kichichit inekyu ne kipia iyulijtik.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Miras cómo vuelan de flor en flor para libar de ellas el néctar que dentro tienen?
Ne papalumet inte tatzupinat.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Las mariposas no pican.
Nemi miak clases papalumet, seki kisat patanit wan tunal, iwan seki tayua; iwan keman kitatukat, yajki wan inte weli muitzkiat, ka majmawi pal mikit ken tejemet.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Hay muchas clases de mariposas, unas que salen a volar de día y otras por la noche; pero cuando las persiguen, huyen y no se dejan coger, porque temen morir como nosotros.
Kunet, ma' shimikti ne pajpalumet, tel, pal kiuni pal te mucha mal te aka, takatiwit pal lichijchiuka ne ka wejka pal shushuchital.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: kunet, ne, né2
Translation (Spanish)
Niño, no mates las mariposas, pues además, de no hacer mal alguno, han nacido para adorno de los campos y jardines.
p. 60 · Nahuizalco
Ini puvrechin pupuyut kitajtani limusna, ne mas yek ishnamik ipeluchin.
Ne peluchin mutalia ijpak ne ijikshi ka ipan.
Kipia ne ishumpe ne chulej tik ne iten.
Kitajtani pal ne chulej.
Ne pupuyutal se kukulis wey.
Pal ne pupuyutmet ne tunal kunyua kenha tayua.
Inte kitat nan ajku, nan kwajkwawit, nan ne kajkal, nan ne iishkalyu ne takamet.
Shimucha yek wan ne pupuyumet, iwan mas su chujchulejket.
Chujchulejket kinekit ina chule.
p. 60 · Nahuizalco
Kwak yawit ka ajku, ne pupuyumet yu-kitat.
p. 61 · Nahuizalco
Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan?
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan? Tikneki se takutun?
Ves esta grande guayaba que me regaló mamá? Quieres un pedazo?
Tikneki se takutun?
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: neki
Translation (Spanish)
Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan? Tikneki se takutun?
Ves esta grande guayaba que me regaló mamá? Quieres un pedazo?
Nechwelita saya ne frujfrutas iwan kwak ujuksituk (ujuksikut).
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2, ita
Translation (Spanish)
Me gustan mucho las frutas y más cuando están maduras.
Ne shukut, ne chalu, ne chumi, ne matza, ne nawa iwan ne tzaput patak ajajwiak; ne pula nusan iwan ne kinia, weli mukwa shushuwik ush ujuksituk, iwan ne mucha ajajwiak iayu.
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: ne, né2
Translation (Spanish)
El jobito (jocote), la guayaba, el anón, la piña, y el zapote son muy sabrosas; también el plátano y el guineo se pueden comer verdes o maduras con las que se hace sabroso el caldo.
Sentences 1–100 of 188 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).