Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
71 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
71 occurrences
8 Nikpia se mistun
Tesu nugustoj.
p. 39 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
No me gustan.
13 Chilkwachtzin
Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.
p. 53 · See in the dictionary: sujsul
Translation (Spanish)
Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.
14 Tinemit tik Witzapan
Tesu muchi, pero miak.
p. 56 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
No todos, pero muchos.
15 Antaketzat Nawat?
Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
p. 59 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.
Tik sejse, muchi ne kujkunet mumachtiat, wan tik sejse tesu.
p. 59 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
En algunas, todos los niños aprenden, y en otras no.
16 Miak o chiupi?
Tesu muchi.
p. 61 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.
17 Taika tichuka?
“Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”
p. 63 · See in the dictionary: sujsul
Translation (Spanish)
— En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.
25 Tik ne tiankis (2)
— Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.
p. 84 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
— No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.
— Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.
p. 84 · See in the dictionary: asu
Translation (Spanish)
— Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Su tikneki, niweli niwitz muwan pal nimetzpalewia.
p. 95 · See in the dictionary: asu
Translation (Spanish)
— Si querés, puedo venir contigo para ayudarte.
31 Nikelnamiki nutechan
— Tesu nina tatka.
p. 97 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
— No digo nada.
— Muita ka tiktasujta ne Nawataketzalis!
p. 97
Translation (Spanish)
— Se ve que amas la lengua náhuat.
33 Sujsul nipakiskia
Teuk mupatatuk sujsul.
p. 103 · See in the dictionary: sujsul
Translation (Spanish)
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet.
p. 103 · See in the dictionary: sujsul
Translation (Spanish)
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
— Su ijkiuni, sujsul nipakiskia!
p. 103 · See in the dictionary: asu, sujsul
Translation (Spanish)
— ¡Si es así, mucho me alegraría!
35 Te niajki nitekiti
Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
p. 107
Translation (Spanish)
Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.
Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
p. 107 · See in the dictionary: asu
Translation (Spanish)
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Sujsul nipakik kwak nikitak.
p. 107 · See in the dictionary: sujsul
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.
p. 107
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
— Sujsul nimayana! — inak Carlita.
p. 110 · See in the dictionary: sujsul
Translation (Spanish)
— ¡Tengo mucha hambre! — dijo Carlita.
— Tesu, nishtunak nimuketza.
p. 110 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
p. 110 · See in the dictionary: asu, sujsul
Translation (Spanish)
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
— Tesu.
p. 110 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
— Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
— No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.
— Nikilwij tay muchijki wan tesu kwalanik.
p. 110 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
— Le dije qué había pasado y no se enojó.
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani.
p. 111 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani. Wan timawiltijket.
— No, también aprendimos una canción en náhuat que nos enseñó la maestra. Y jugamos.
37 Taika te tiwalaj?
Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.
p. 113 · See in the dictionary: sujsul
Translation (Spanish)
— Nikwaj inakayu tijlan. Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.
— Comí carne de gallina. Todos comimos bien y era muy sabroso.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Su tikneki, niweli nimetzmachtia!
p. 117 · See in the dictionary: asu
Translation (Spanish)
— ¡Si querés, puedo enseñarte!
— Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?
p. 117 · See in the dictionary: asu
Translation (Spanish)
— ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?
— Tesu, te yek ma shikpata.
p. 117 · See in the dictionary: inté
Translation (Spanish)
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.
p. 117 · See in the dictionary: asu
Translation (Spanish)
— Nemi yek. Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.
— Está bueno. Si no sé algo, te preguntaré.
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan.
p. 117 · See in the dictionary: sujsul
Translation (Spanish)
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan. Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
— Me alegra mucho que ustedes aprendan náhuat en la escuela. Es bueno que aprendan en la escuela y en casa..
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
p. 120 · See in the dictionary: asu
Translation (Spanish)
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
Su te, yawi nechajwa.
p. 120 · See in the dictionary: asu
Translation (Spanish)
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
p. 120 · See in the dictionary: asu
Translation (Spanish)
— Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
— Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.
41 Se tanamakani wan se takuani
Su se tamachtia, yaja se tamachtiani.
p. 125 · See in the dictionary: asu
Su se tapajtia, yaja se tapajtiani.
p. 125 · See in the dictionary: asu
Su se takwika, tikmati tay yaja?
p. 125 · See in the dictionary: asu
— Yek, wan su se te kichiwa tatka?
p. 125 · See in the dictionary: asu
— Su te kichiwa tatka, tinakan ka...
p. 125 · See in the dictionary: asu
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Ka tayua kwak tisutawat, tiawit tikuchit.
p. 127
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Sujsul nugustoj nitaketza tik Nawat, ika yaja ne taketzalis ipal tutechan.
p. 130 · See in the dictionary: sujsul
Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.
p. 130 · See in the dictionary: sujsul
Tejemet tiktasujtat ne tutaketzalis.
p. 130
Tinat ka ne Nawat yultuk su tejemet titaketzat Nawat.
p. 130 · See in the dictionary: asu
Su titaketzat, te yawi miki, yawi yultuk.
p. 130 · See in the dictionary: asu
Su titaketzat, te yawi muelkawa.
p. 130 · See in the dictionary: asu
Ika tiktasujtat tutechan, te tiknekit ma kielkawa ne itaketzalis.
p. 130
Wan te yawi muelkawa, su muchi techkakit titaketzat Nawat nujme: tik ne tamachtiluyan, tik ne ujpatawak ipal tutechan, ka tuchan, kan timawiltiat, kan titekitit, kan tipashaluat…
p. 130 · See in the dictionary: asu
Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.
p. 130 · See in the dictionary: asu
Tikmatit ka su muchi taketzat Nawat, weymet wan chijchikitik, noymet wan kujkunet, te yawi muelkawa.
p. 130 · See in the dictionary: asu
44 Se yualu
— Shikita, sujsul chikitik uni kunet!
p. 132 · See in the dictionary: sujsul
Su tikneki, shiwi wan tiaw tikinhishmati.
p. 132 · See in the dictionary: asu
Su niajsi, niaw nalwika atata pal tikunit chiupichin.
p. 132 · See in the dictionary: asu
— Tesu timuneki talwika tatka.
p. 132 · See in the dictionary: inté
45 Nitachia iwan ne nujnuish
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
47 Maka shikilwi!
Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.
p. 138 · See in the dictionary: asu
Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.
p. 138 · See in the dictionary: asu
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Su tiaw tik ne tiankis, shikaki ne tanamakanimet.
p. 141 · See in the dictionary: asu
Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.
p. 141 · See in the dictionary: sujsul
Tejkia ka ne tanamakanimet tesu semaya chachalakat wan pajpakit, nusan tekitit pal kichiwat ganar ne tumin ne munekit pal takwat.
p. 141 · See in the dictionary: inté
50 Tamachtiani Alejandro
Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.
p. 143
Mikik sujsul chulet ashan majtakti-se shiwit.
p. 143 · See in the dictionary: sujsul
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).