Nahuat

Texts

Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.

Match:exactstarts withends withcontains

Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts

62 occurrences · Clear

King, Timumachtikan! (2011)

62 occurrences

3 Ini ne tamachtiani

  • Uni se elut.

    p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    Eso es un elote.

  • Uni se awakat?

    p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    ¿Eso es un aguacate?

  • Uni se tumat?

    p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    ¿Eso es un tomate?

  • Uni se chil.

    p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    Te. Uni se chil.

    No. Eso es un chile.

  • Uni se pula.

    p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    Eso es un plátano.

5 Tay kichiwa?

  • Wan ká uni?

    p. 31 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    ¿Y quién es ese?

  • Uni se takat.

    p. 31 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    Ese es un hombre.

  • Wan uni pelu tay kichiwa?

    p. 31 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    ¿Y ese perro qué hace?

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Wan ká nemi ka ikuni?

    p. 33 · See in the dictionary: ikuni

    Translation (Spanish)

    ¿Y quién está allá?

8 Nikpia se mistun

  • Tay kimana uni lamatzin?

    p. 38 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    ¿Qué cuece esa anciana?

  • Shikita yajuni.

    p. 39 · See in the dictionary: yajuni

    Translation (Spanish)

    Mira aquel.

9 Tay tikchiwa?

  • Tay kichiwa uni piltzin?

    p. 41 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hace ese muchacho?

11 Shisa!

  • “Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.

    p. 46 · See in the dictionary: uni2

    Translation (Spanish)

    “Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.

  • “Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.

    p. 46 · See in the dictionary: uni2

    Translation (Spanish)

    “Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.

  • “Nemi yek, semaya shikuni cafe.”

    p. 46 · See in the dictionary: uni2

    Translation (Spanish)

    “Está bueno, sólo bebé café.”

  • Yaja kiuni cafe.

    p. 46 · See in the dictionary: uni2

    Translation (Spanish)

    Yaja kiuni cafe. Ne siwapiltzin kita ne iikaw.

    Ella bebe café. La niña ve a su hermanito.

12 Ken ne mupelu?

  • Ká uni?

    p. 49 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    ¿Quién es ese?

  • Uni se nukunpa.

    p. 49 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    Ese es un mi amigo.

17 Taika tichuka?

  • Taika chuka uni kunet?

    p. 63 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

20 Shu shikua se amatzin!

  • Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj.

    p. 70 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj. Shu ka ne!

    Venden cuadernos en esa tienda. Ve ahí.

23 Kanka yawi?

  • Kanka yawi uni piltzin?

    p. 79 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    ¿A dónde va ese muchacho?

25 Tik ne tiankis (2)

  • — Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.

    p. 84 · See in the dictionary: yajuni

    Translation (Spanish)

    — No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.

  • Kwakuni yawi kitajtanilia ne ukse tanamakani:

    p. 84

    Translation (Spanish)

    Entonces va y le pregunta a otra vendedora:

26 Tik ne shajkal

  • — Shikita uni kuyamet tik ne ujti.

    p. 86 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    — Shikita uni kuyamet tik ne ujti. Wan taja, tikpia kujkuyamet?

    — ¡Mira ese cerdo en el camino! ¿Tu tienes un cerdo?

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Nukunew, kanka tiaw iwan uni chikiwit tentuk iwan takwal?

    p. 95 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    — Mi hija, ¿a dónde vas con ese canasto lleno de comida?

33 Sujsul nipakiskia

  • — Maya uni?

    p. 103 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    — ¿Solamente eso?

  • — Ijkiuni annemit yek?

    p. 103

    Translation (Spanish)

    — ¿Así están bien?

  • Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan.

    p. 103

    Translation (Spanish)

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

  • — Kunij, an muchi nemi kenha ken katka?

    p. 103

    Translation (Spanish)

    — ¿Entonces, hoy todo está igual que antes?

  • — Su ijkiuni, sujsul nipakiskia!

    p. 103

    Translation (Spanish)

    — ¡Si es así, mucho me alegraría!

34 Tay tikchijki?

  • Kwakuni niajki ichan nunan.

    p. 105

    Translation (Spanish)

    — Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.

    — Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.

35 Te niajki nitekiti

  • Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak.

    p. 107

    Translation (Spanish)

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.

    p. 107

    Translation (Spanish)

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    p. 107 · See in the dictionary: uni2

    Translation (Spanish)

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

  • Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik.

    p. 107

    Translation (Spanish)

    Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.

    Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.

  • Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi.

    p. 107

    Translation (Spanish)

    Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.

    Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal.

    p. 110 · See in the dictionary: uni2

    Translation (Spanish)

    Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.

    Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.

  • — Muchijki ijkiuni?

    p. 110

    Translation (Spanish)

    — ¿Así sucedió?

  • — Kwakuni tay metzilwij?

    p. 110

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué te dijo?

  • —Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki.

    p. 111 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    —Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki. Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.

    — Luego quiero que cantes esa canción para escucharla. Ahora voy a arreglar la casa.

38 Ken intukay?

  • — Ikuni witz se siwat, taja tikita?

    p. 115 · See in the dictionary: ikuni

    Translation (Spanish)

    — Allí viene una mujer, ¿la ves?

  • — Uni witz ukse siwat nusan.

    p. 115 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    — Uni witz ukse siwat nusan. Ká witz iwan? Ume kunet. Tikinhita?

    — Allí viene otra mujer también. ¿Quién viene con ella? Dos niños. ¿Tú los ves?

  • — Uni witzet se lamatzin wan se chulet.

    p. 115 · See in the dictionary: uni, uni2

    Translation (Spanish)

    — Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?

    — Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Tik ne tamachtiluyan, nusan techilwia ne tamachtiani ma tikchiwakan ijkiuni.

    p. 117

    Translation (Spanish)

    — En la escuela, también nos dice la maestra que hagamos así.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • — Naja te nikpia, pero yajuni kipia kujkumal.

    p. 124 · See in the dictionary: yajuni

  • Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.

    p. 124 · See in the dictionary: uni, uni2

  • Uni siwat nusan tanamaka.

    p. 124 · See in the dictionary: uni, uni2

  • Uni nemi ukse siwat.

    p. 124 · See in the dictionary: uni, uni2

  • Uni siwat te tanamakani, yaja tamachtiani.

    p. 124 · See in the dictionary: uni, uni2

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Nusan nitaketza ijkiuni iwan nukunpawan seujseujti.

    p. 130

  • Nikinmachtia nuikawan wan nueltiwan ken muilwia yajini, wan ken muilwia yajuni.

    p. 130 · See in the dictionary: yajuni

  • Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.

    p. 130

  • Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.

    p. 130 · See in the dictionary: uni, uni2

44 Se yualu

  • — Shikita, sujsul chikitik uni kunet!

    p. 132 · See in the dictionary: uni, uni2

  • — Taja tikita uni takapiltzin?

    p. 132 · See in the dictionary: uni, uni2

  • Ká yajuni?

    p. 132 · See in the dictionary: yajuni

  • — Yajuni ne nuikaw.

    p. 132 · See in the dictionary: yajuni

  • Su niajsi, niaw nalwika atata pal tikunit chiupichin.

    p. 132

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Taja nusan tikpia muchi uni: mujmuish, munajnakas, muyak wan muten.

    p. 134 · See in the dictionary: uni, uni2

  • Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.

    p. 134

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Shalwikakan pal titakwat wan tikunit achtu ka muchi ne siwatket ajsit takuat.

    p. 140

50 Tamachtiani Alejandro

  • Ashan kwak niktzakwa ne nujnuish, niweli nikita uni itamachtiluyan.

    p. 143 · See in the dictionary: uni, uni2

Sources and licenses

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).