Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
59 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
59 occurrences
15 Antaketzat Nawat?
Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
p. 59
Translation (Spanish)
Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.
19 Te nikajsi nuamatzin
Te niweli.
p. 68 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
No puedo.
20 Shu shikua se amatzin!
21 Te niweli nitajkwilua
Tiweli tiaw tikua se nemanha.
p. 74 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
Tiweli tiaw tikua se nemanha. Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.
Puedes ir a comprar uno luego. Ahora toma esta hoja y escribe como todos.
Te niweli nitajkwilua.
p. 74 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
No puedo escribir.
Taika te tiweli titajkwilua?
p. 74 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
¿Por qué no puedes escribir?
Ashan tiweli tikwi ne nupal.
p. 74 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
Ashan tiweli tikwi ne nupal. Tiweli tiktemua ne mupal nemanha.
Ahora puedes usar el mío. Puedes buscar el tuyo luego.
Tiweli tiktemua ne mupal nemanha.
p. 74 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
Ashan tiweli tikwi ne nupal. Tiweli tiktemua ne mupal nemanha.
Ahora puedes usar el mío. Puedes buscar el tuyo luego.
22 Tiwitz nuwan?
Te niweli niwitz muwan.
p. 76 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
No puedo venir contigo.
Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj.
p. 76 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
23 Kanka yawi?
Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin.
p. 79 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.
Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Tiweli titaketza Nawat?
p. 88 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— ¿Puedes hablar náhuat?
— Niweli chiupichin.
p. 88 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Niweli chiupichin. Nikneki nimumachtia.
— Puedo un poco. Quiero aprender.
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat.
p. 88
Translation (Spanish)
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
— Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!
Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
p. 88 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
— Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Pal niktajtanilia keman yawit welit witzet ne nukunpawan pal timawiltiat ka nuchan.
p. 94
Translation (Spanish)
— Para preguntarle cuándo podran venir mis amigos para que juguemos en mi casa.
— Te tiaw tiweli tikita ne tajtzin Francisco musta ka tapuyawa.
p. 94 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— No podrás ver al señor Francisco mañana por la mañana.
Tiweli tiaw tiktajtanilia ka teutak.
p. 94 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Te nikmati, te nechilwij. Pero yawi mukwepa ka tajkutunal. Tiweli tiaw tiktajtanilia ka teutak.
— No sé, no me dijo. Pero regresará a mediodía. Puedes ir a preguntarle en la tarde.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Su tikneki, niweli niwitz muwan pal nimetzpalewia.
p. 95 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Si querés, puedo venir contigo para ayudarte.
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti.
p. 95 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!
— Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!
31 Nikelnamiki nutechan
Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.
p. 97
Translation (Spanish)
— Te keman nikitztuk. Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.
— Nunca lo he visto. Dicen que mucha gente puede hablar náhuat allí.
Pero ashan tea welit taketzat muchi.
p. 97
Translation (Spanish)
— Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
— Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.
32 Ume takwikalis
te niweli nikelkawa
p. 101 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
que no puedo olvidar
33 Sujsul nipakiskia
Iwan ne tumin tiwelit tikuat takwal wan tiwelit tikchiwat uksejse kumal.
p. 103
Translation (Spanish)
— Nusan muchiwat kujkumal pal tiknamakat. Iwan ne tumin tiwelit tikuat takwal wan tiwelit tikchiwat uksejse kumal.
— También se hacen comales para vender. Con el dinero podemos comprar comida y hacer más comales.
Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
p. 103 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
— En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
Te tiwelit tikelkawat.
p. 103
Translation (Spanish)
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
35 Te niajki nitekiti
Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
p. 107
Translation (Spanish)
Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.
36 Yawi Carlita ichan inoya
— Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka.
p. 111 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.
— Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.
Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.
p. 111
Translation (Spanish)
— Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.
— Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Taja tiweli Nawat?
p. 117 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— ¿Vos podés náhuat?
— Maya niweli chiupichin.
p. 117 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Maya niweli chiupichin. Wan taja?
— Puedo un poquito no más. ¿Y vos?
Yajika niweli ne taketzalis.
p. 117 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?
— Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?
Ne munan weli Nawat?
p. 117 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?
— Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?
— Te weli, yajika naja te nikmati.
p. 117 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— No puede, por eso no sé yo.
Kia niknekiskia, pero te niwelik.
p. 117
Translation (Spanish)
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.
— Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.
— Su tikneki, niweli nimetzmachtia!
p. 117 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— ¡Si querés, puedo enseñarte!
Keman tiwelit tipewat timumachtiat?
p. 117
Translation (Spanish)
— Nikneki! Keman tiwelit tipewat timumachtiat?
— ¡Quiero! ¿Cuándo podemos empezar a estudiar?
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.
p. 120 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua. Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.
— Bien, yo también necesito ir a comprar. Sólo esperame un poquito para que pueda ir a buscar mi dinero.
— Te niweli.
p. 120 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— No puedo.
Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.
p. 120
Translation (Spanish)
— Techtuktij ma titajkwilukan. Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.
— Escribir. Tenemos que escribir ahora para que podamos llevar nuestro trabajo a la escuela mañana.
Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
p. 120
Translation (Spanish)
— Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
— Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.
41 Se tanamakani wan se takuani
Tiwelit tinat ka yaja se tanamakani.
p. 124
Tiwelit tinat ka yaja se takuani.
p. 124
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.
p. 127 · See in the dictionary: weli
Nusan tiwelit tinat ka kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw muketza, ne nunan kiketza ne nuikaw.
p. 127
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.
p. 130 · See in the dictionary: weli
Ne nunan wan nuteku semaya welit chiupichin Nawat.
p. 130
Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.
p. 130
Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.
p. 130
45 Nitachia iwan ne nujnuish
Su te, te tiweli titachia.
p. 134 · See in the dictionary: weli
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Ne noya walaj tuchan tajpia ne kal wan tamana, pal tiwelit titakwat kwak tiwitzet.
p. 140
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Nugustoj niaw ka tiankis ika welit tikakit muchi tay kichiwat contar tik ne techan.
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Ashan kwak niktzakwa ne nujnuish, niweli nikita uni itamachtiluyan.
p. 143 · See in the dictionary: weli
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).