Nahuat

Texts

Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.

Match:exactstarts withends withcontains

Searching only Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · All texts

35 occurrences · Clear

Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)

35 occurrences

p. 56 · Nahuizalco

  • Nemi pal mupia pal te shulewa ne tawipan kan te yek.

    p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

  • Iwan yaja te mucha yek tik tuish iwan weli tikukuyat.

    p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

  • Ne pukti, ne pulul, ne chijchal iwan tey kijtakua ne yek ishkalyu te yek.

    p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

  • Tikishmatuk yek imanha ka yek itzinu, yejyek imejmey, iwan ka ne kwawit isipalyu.

    p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    Está bien conocido desde hace mucho tiempo, que del buen tronco, buenas ramas y de tal árbol tal astilla.

  • Timuchakan yejyeket.

    p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    Timuchakan yejyeket. Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.

    Seamos buenos y Dios nos pagará nuestros trabajos.

  • Ini inat iwan kichat ne kukunet weyatiwit iwan kimachtijtiwit ka yejyeket takamet.

    p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    Esto dicen y hacen los niños criados y enseñados por buenas personas.

p. 57 · Nahuizalco

  • Ma' keman shimukwakwa, shikita ka uni ina te yek ka mumaku.

    p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    Nunca te enojes, ve que eso dice mal de ti.

  • Shikiliti iwan tikitas ka yek.

    p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.

    No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.

  • Ma' shikcha pensar inte yek, iwan tekiti yek, ini yek muchi.

    p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    No pienses mal y trabaja bien, pues esto es todo.

p. 60 · Nahuizalco

  • Ini puvrechin pupuyut kitajtani limusna, ne mas yek ishnamik ipeluchin.

    p. 60 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

  • Shimucha yek wan ne pupuyumet, iwan mas su chujchulejket.

    p. 60 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

p. 65 · Nahuizalco

  • Ashan nikneki nimaltia, ka ne at ashkan patak yek nemi, inte ijki?

    p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

  • Yek maltia kwak ne at sesek.

    p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

  • Ke yek nemi ne at, Katuchti, shiwi shimalti nuwan!

    p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

  • Yeka, tel, mustayuk.

    p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: yajika, yek

p. 68 · Nahuizalco

  • Tikneki ma niktali michin pal tik weyat, se chupi tuchti, wilut teshkal iwan sejse ayeku?

    p. 68 · Nahuizalco

    Translation (Spanish)

    Quiere que le ponga pescado fresco del río, un poco de conejo, paloma asada y unos porotos?

  • Nemi patak yek, nutajtzin, nemanha tikpias taja muishpan se ajwiak takwali wan chupi tumin mutashtaniskia ka imaku.

    p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    Está muy bien, señor, pronto tendrá Ud. puesto un sabroso almuerzo por no mucho dinero que se le cobrará por él.

  • Padiush, yek piltzin.

    p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    Gracias, buen muchacho.

  • Iwan asu-nte, nikan weli mutayekcha se tapech iwan weli tipanu (tikpanu) tayua niantiaka.

    p. 68 · Nahuizalco

    Translation (Spanish)

    Nutajtzin, man taja tikpia kan tikuchi? Iwan asu-nte, nikan weli mutayekcha se tapech iwan weli tipanu (tikpanu) tayua niantiaka.

    Señor, tiene Ud. dónde dormir? Y si no, aquí se le puede arreglar una cama, y podrá pasar la noche sin cuidado (alguno).

p. 69 · Nahuizalco

  • Ne iten patak ishyekchin.

    p. 69 · Nahuizalco · See in the dictionary: ishyekchín, yek

    Translation (Spanish)

    Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.

    Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.

  • Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.

    p. 69 · Nahuizalco · See in the dictionary: ishyekchín, yek

    Translation (Spanish)

    Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.

    Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.

p. 70 · Nahuizalco

  • Tel ne yek (?) pal muchi iwan Tuteku metzpalewi.

    p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    Pues sé bueno con todos y Dios te ayudará.

  • Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat.

    p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.

    La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.

  • Ne chichiwalmetat mutalia tik ne talchi ush mutalia pak ne ume chakwayu, iwan ne ume imey mutalua wan itajpal yawi iwan witz ne imeymetat weli mutisi yek.

    p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    La piedra de moler se pone en el suelo o encajada en dos horquetas, y con las dos manos se corre con fuerza y va y ven la mano de piedra para poder hacer bien el molido.

p. 71 · Nahuizalco

  • Nemi yek, pero shikmati ka pal kiuni nitakati.

    p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

  • Mas yek ninemi ishwituk iwan nimiki, ken ke waktuk (watuk) wan mayan wan kenhaya ka nu-nimiki ken muchi.

    p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

  • Se weluk, sin ke kimati kitak ne prube kuyamet muketza ne itekuyu iwan se tawil tik imey, ka kitalij se kumit wan at tik tit, iwan kijilpia achtu kikekchiwa (? kikechichkwa) (mas yek nak (?) kimikti) pal kinama' ne inakayu ka kiasi (yaci) muchi techan.

    p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

p. 73 · Nahuizalco

  • Ke ishyekchin ne nukukutu!

    p. 73 · Nahuizalco · See in the dictionary: ishyekchín, yek

    Translation (Spanish)

    Qué bonita es mi muñeca!

p. 74 · Nahuizalco

  • Ka kineki mumachtia sema kineki mutalia cuidado ma mukwepa panu miyak veces yajaya tekit pal kiuni naka tik tutzuntekun; kelia yek ken muita tik amat, mupewaltia ne kipiat sesan ijpak, eyupan ka ne ume, ka yey iwan kiuni ka nemit cunfurme ka mumachtiaya.

    p. 74 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    El que quiera aprenderlo, sólo necesita poner cuidado y repasar bien muchas veces una misma lección, a fin de que se quede en la memoria; siendo mejor, como se ve en el texto, principiar por las que tienen una sola voz, después por las de dos, de tres y así sucesivamente, según el aprovechamiento obtenido.

  • Mumachteya mupewaltia ma amatachia achtu tik amat patak yulik ka tzalanik miak ken nemi pal mumati, pal kiuni mujkwilua tey mutalia ush taketzat wan muamatachia tik kojtik kupak, mutalia tik tutzuntekun, ma tzalani yek yaja ne tuten, ka tzutzuntalijtuk, kia ne (?) inte kipiat intiajpal kenha ne (?) kipia.

    p. 74 · Nahuizalco · See in the dictionary: yek

    Translation (Spanish)

    El discípulo principiante debe leer primero en el libro muy despacio por sonidos, tanto como sea necesario para entenderlo, después se escriben las palabras u oraciones y se leen en alta voz, teniendo cuidado de que suenen bien las vocales acentuadas, tanto las fuertes como las débiles.

Sources and licenses

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).