Nahuat

Texts

Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.

Match:exactstarts withends withcontains

Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts

83 occurrences · Clear

King, Timumachtikan! (2011)

83 occurrences

2 Ken mutukay?

  • Yaja itukay Fernando.

    p. 21 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él se llama Fernando.

3 Ini ne tamachtiani

  • Yaja se siwat.

    p. 23 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ella es una mujer.

  • Yaja se takat.

    p. 23 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él es un hombre.

5 Tay kichiwa?

  • Yaja mutalua tik ne ujti.

    p. 31 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él corre en la calle.

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Yaja tekiti tik ne tenkal.

    p. 33 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ella trabaja en el patio.

8 Nikpia se mistun

  • Yaja kichiwa se petat?

    p. 38 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    ¿Ella hace un petate?

  • Yaja te kichiwa se petat.

    p. 38 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ella no hace un petate.

  • Yaja kimana et.

    p. 38 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ella cuece frijoles.

  • Yaja te mayana.

    p. 38 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él no tiene hambre.

  • Yaja kipia miak pelu.

    p. 39 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él tiene muchos perros.

9 Tay tikchiwa?

  • Yaja mumachtia ka tapuyawa wan tekiti ka teutak.

    p. 41 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él estudia por la mañana y trabaja por la tarde.

11 Shisa!

  • Yaja ina: “Shisa!

    p. 46 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”

    La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”

  • “Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.

    p. 46 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    “Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.

  • Yaja kiuni cafe.

    p. 46 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Yaja kiuni cafe. Ne siwapiltzin kita ne iikaw.

    Ella bebe café. La niña ve a su hermanito.

  • “Shikita nuikaw, yaja kuchi!” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    “¡Mire mi hermano, él duerme!” dice la niña.

  • “Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.

    p. 46 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    “¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.

18 Kan minaya?

  • Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!

    p. 66 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!

    Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!

23 Kanka yawi?

  • Yaja yawi ka tiendaj kikua se yankwik amatzin.

    p. 79 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Va a la tienda a comprar un nuevo lápiz.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia.

    p. 81 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    p. 81 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

25 Tik ne tiankis (2)

  • Yaja kitajtanilia se tanamakani:

    p. 84 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi. Yaja kitajtanilia se tanamakani:

    Paula busca chiles en el mercado y no encuentra. Ella le pregunta a una vendedora:.

  • — Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.

    p. 84 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.

27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan

  • Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    p. 88 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    — Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!

29 Tiweli tiaw tiktajtanilia

  • — Ika yaja nechilwij ka musta te yawi naka ka ichan.

    p. 94 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Porque él me dijo que mañana no se va a quedar en casa.

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.

    p. 95 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.

  • — Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti.

    p. 95 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!

    — Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!

31 Nikelnamiki nutechan

  • Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.

    p. 97 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.

    — ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.

33 Sujsul nipakiskia

  • Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.

    p. 103 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

35 Te niajki nitekiti

  • Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    p. 107 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.

    p. 107 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.

  • Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.

    p. 107 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

  • Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi.

    p. 107 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.

    Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.

37 Taika te tiwalaj?

  • — Yaja nemi tik Canada.

    p. 113 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.

    — Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.

  • Yaja techwikak titakwat.

    p. 113 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Ne domingoj panutuk, wan yawi mukwepa ne semanaj witz. Yaja techwikak titakwat.

    — El domingo pasado, y va a regresar la semana que viene. Él nos llevó a comer.

38 Ken intukay?

  • Yaja kiwika se kunet.

    p. 115 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Nikita. Yaja kiwika se kunet.

    — La veo. Ella lleva a un niño.

  • — Yajané ne inhishwiu.

    p. 115

    Translation (Spanish)

    — Yajané ne inhishwiu. Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin. Musta niaw nikinhita ne inoywan. Niaw nikintajtanilia ken itukay.

    — Ella es su nieta. Los conozco pero no recuerdo cómo se llama la niña. Mañana voy a ver a los abuelos y les preguntaré cómo es que se llama.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Yaja mikik kwak naja nichikitik katka.

    p. 117 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.

    — Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek.

    p. 120 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.

    — Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.

  • Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan.

    p. 120 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    — Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Tiwelit tinat ka yaja se tanamakani.

    p. 124 · See in the dictionary: yaja

  • Yaja te tanamakani.

    p. 124 · See in the dictionary: yaja

  • Ne nantzin te tanamaka, yaja takua.

    p. 124 · See in the dictionary: yaja

  • Tiwelit tinat ka yaja se takuani.

    p. 124 · See in the dictionary: yaja

  • Tinat ka yaja se takuani ika yaja takua.

    p. 124 · See in the dictionary: yaja

  • Uni siwat te tanamakani, yaja tamachtiani.

    p. 124 · See in the dictionary: yaja

  • Tinat ka yaja se tamachtiani ika yaja tamachtia.

    p. 124 · See in the dictionary: yaja

  • Yaja kinmachtia ne kujkunet tik ne tamachtiluyan.

    p. 124 · See in the dictionary: yaja

  • Yaja tamachtia.

    p. 124 · See in the dictionary: yaja

  • Su se tamachtia, yaja se tamachtiani.

    p. 125 · See in the dictionary: yaja

  • Su se tapajtia, yaja se tapajtiani.

    p. 125 · See in the dictionary: yaja

  • Su se takwika, tikmati tay yaja?

    p. 125 · See in the dictionary: yaja

  • Tinat ka yaja se takwikani.

    p. 125 · See in the dictionary: yaja

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Yaja kinnutza ne nuikaw wan ne nueltiw.

    p. 127 · See in the dictionary: yaja

  • Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.

    p. 127 · See in the dictionary: yaja

  • Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.

    p. 127 · See in the dictionary: yaja

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Sujsul nugustoj nitaketza tik Nawat, ika yaja ne taketzalis ipal tutechan.

    p. 130 · See in the dictionary: yaja

  • Titaketzakan Nawat ika yaja tupal.

    p. 130 · See in the dictionary: yaja

44 Se yualu

  • Ká yaja?

    p. 132 · See in the dictionary: yaja

  • Yaja ne mueltiw?

    p. 132 · See in the dictionary: yaja

  • — Yaja te nueltiw, yaja nusiwaw.

    p. 132 · See in the dictionary: yaja

  • Yaja mukunew?

    p. 132 · See in the dictionary: yaja

  • — Yaja ne.

    p. 132 · See in the dictionary: yaja

  • — Sema se, yaja ne achtu.

    p. 132 · See in the dictionary: yaja

  • Yajane te walaj, ika munamiktijtuk wan nakak iwan ne ishulejyu.

    p. 132

46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!

  • Yaja tumawak?

    p. 136 · See in the dictionary: yaja

  • Yaja mas tumawak que naja, wan mas chapachin.

    p. 136 · See in the dictionary: yaja

  • Ne nupipi te tumawak, yaja kojtik wan pichawak.

    p. 136 · See in the dictionary: yaja

  • Yaja ken ne tunan.

    p. 136 · See in the dictionary: yaja

  • — Yaja tumawak wan kojtik katka.

    p. 136 · See in the dictionary: yaja

47 Maka shikilwi!

  • Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.

    p. 138 · See in the dictionary: yaja

  • Seujti, yaja nechilwij:

    p. 138 · See in the dictionary: yaja

  • Yaja te kitak tatka wan te kimatki ka ne teksisti te kanaj.

    p. 138 · See in the dictionary: yaja

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Yaja kinekituya naka iwan ne noya, pero ne nunan kilwij ma wiki, wan walaj.

    p. 140 · See in the dictionary: yaja

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Melka ne chachalaka te kipia ipatiw, yaja nusan ajwiak!

    p. 141 · See in the dictionary: yaja

50 Tamachtiani Alejandro

  • Yaja itukay Tajtzin Alejandro, wan nusan tikilwiat katka Tamachtiani Alejandro.

    p. 143 · See in the dictionary: yaja

  • Yaja kipiatuya se chikitik tamachtiluyan tik ne techan.

    p. 143 · See in the dictionary: yaja

  • Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.

    p. 143 · See in the dictionary: yaja

  • Nikelnamiki ka yaja se takat kojtik wan kipiatuya se wey itentzun.

    p. 143 · See in the dictionary: yaja

  • Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.

    p. 143 · See in the dictionary: yaja

Sources and licenses

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).