Nahuat

Texts

Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.

Match:exactstarts withends withcontains

Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts

63 occurrences · Clear

King, Timumachtikan! (2011)

63 occurrences

7 Tay horaj timuketza?

  • Tay horaj tikuchi ka tayua? — Nitakwa chikwey horaj wan nimuteka chiknawi horaj, pal nimuketza peyna.

    p. 35 · See in the dictionary: peyna

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora te duermes por la noche? — Como a las ocho y me acuesto a las nueve, para levantarme temprano.

8 Nikpia se mistun

  • Tay kimana uni lamatzin?

    p. 38 · See in the dictionary: mana

    Translation (Spanish)

    ¿Qué cuece esa anciana?

  • Yaja kimana et.

    p. 38 · See in the dictionary: mana

    Translation (Spanish)

    Ella cuece frijoles.

  • Yaja te mayana.

    p. 38 · See in the dictionary: mayana

    Translation (Spanish)

    Él no tiene hambre.

9 Tay tikchiwa?

  • Nikchiwa tamal wan nikmana et.

    p. 41 · See in the dictionary: mana

    Translation (Spanish)

    Hago tortillas y cuezo frijoles.

  • Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.

    p. 41 · See in the dictionary: mana

    Translation (Spanish)

    Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.

11 Shisa!

  • Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa.

    p. 46 · See in the dictionary: peyna

    Translation (Spanish)

    Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”

    La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”

  • Yaja ina: “Shisa!

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”

    La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”

  • “Taja tisa?” ina ne inan.

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “¿Te despertás?” dice su madre.

  • “Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.

  • “Tay tina?”

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “¿Qué decís?”

  • “Nina ka nimuketza, nunan.”

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “Digo que me levanto, mamá.”

  • “Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.

  • “Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.

    p. 46 · See in the dictionary: ina, mayana

    Translation (Spanish)

    “Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.

  • “Shikita nuikaw, yaja kuchi!” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “¡Mire mi hermano, él duerme!” dice la niña.

  • “Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.

13 Chilkwachtzin

  • Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    También son grandes para te vea bien! dice el coyote.

  • Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!

    p. 53 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!

  • Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!

    Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!

  • Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.

    p. 53 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.

17 Taika tichuka?

  • Anka kukuya o mayana.

    p. 63 · See in the dictionary: mayana

    Translation (Spanish)

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

  • Naja nina ka sekmiki.

    p. 63 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

19 Te nikajsi nuamatzin

  • Kan tikana senpa?

    p. 68

    Translation (Spanish)

    ¿Dónde lo guardas!

  • Nikana senpa tik ne nukustalchin.

    p. 68 · See in the dictionary: ana

    Translation (Spanish)

    Lo guardo siempre en mi mochila.

24 Tik ne tiankis (1)

  • — Baj, nemi yek — ina Paula.

    p. 81 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Vaya, está bien — dice Paula.

25 Tik ne tiankis (2)

  • — Baj, padiush — ina Paula.

    p. 84 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Vaya, gracias — dice Paula.

  • — Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.

    p. 84 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.

  • Ashan nemi pal tamana.

    p. 84 · See in the dictionary: mana

27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan

  • Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    p. 88 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    — Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!

28 Keman tiaw timukwepa?

  • — Tiaw tikisa peyna?

    p. 92 · See in the dictionary: peyna

    Translation (Spanish)

    — ¿Entonces vas a salir temprano?

  • — Niaw nikisa peyna.

    p. 92 · See in the dictionary: peyna

    Translation (Spanish)

    — Niaw nikisa peyna. Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.

    — Así es, voy a ir a Sonsonate en el autobús.

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Tay tina?

    p. 97 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué dices?

  • — Tesu nina tatka.

    p. 97 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — No digo nada.

33 Sujsul nipakiskia

  • — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.

    p. 103 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.

    — Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!

34 Tay tikchijki?

  • — Naja nimuketzki peyna wan nitekitki muchi ne tapuyawa.

    p. 105 · See in the dictionary: peyna

    Translation (Spanish)

    — Me levanté temprano, y trabajé toda la mañana.

35 Te niajki nitekiti

  • Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana.

    p. 107 · See in the dictionary: mayana

    Translation (Spanish)

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Taja timayana?

    p. 110 · See in the dictionary: mayana

    Translation (Spanish)

    — Shikalaki, chikitik! — kilwij. — Ken tinemi? Taja timayana?

    — ¡Entra, pequeña! — le dijo. — ¿Cómo estás? ¿Tienes hambre?

  • — Sujsul nimayana! — inak Carlita.

    p. 110 · See in the dictionary: mayana

    Translation (Spanish)

    — ¡Tengo mucha hambre! — dijo Carlita.

  • Timuketzki peyna?

    p. 110 · See in the dictionary: peyna

    Translation (Spanish)

    — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?

    — ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?

  • — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka.

    p. 111

    Translation (Spanish)

    — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.

    — Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?

    p. 117 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?

  • — Techmachtia ume tunal ipal ne semana.

    p. 117

    Translation (Spanish)

    — Techmachtia ume tunal ipal ne semana. Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.

    — Nos enseña dos días a la semana. Yo quisiera que nos enseñara náhuat todos los días.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin.

    p. 120

    Translation (Spanish)

    — Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin. Tikmati tay muneki?

    — Guardalo bien, no dejés que nadie te quite tu dinero. ¿Sabés lo que necesitás?

41 Se tanamakani wan se takuani

  • — Tay tikmana, nunoya?

    p. 124 · See in the dictionary: mana

  • Niaw nikwa ne iayu turuj ne tikmana.

    p. 124 · See in the dictionary: mana

  • Ne noya kimana iayu turuj (iayu wakash).

    p. 124 · See in the dictionary: mana

  • Tamana.

    p. 124 · See in the dictionary: mana

  • Tay kimana ne noya?

    p. 124 · See in the dictionary: mana

  • Kimana et?

    p. 124 · See in the dictionary: mana

  • Te kimana et, kimana iayu turuj.

    p. 124 · See in the dictionary: mana

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.

    p. 127 · See in the dictionary: ina

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Naja nina ka nikmati.

    p. 134 · See in the dictionary: ina

  • Shina.

    p. 134 · See in the dictionary: ina

47 Maka shikilwi!

  • Ne nunan ina ken kineki ma tiktalikan muchi pal naka yektzin.

    p. 138 · See in the dictionary: ina

  • Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.

    p. 138 · See in the dictionary: ana

  • Maka shiktapana ne tejteksisti!!

    p. 138

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Ne noya walaj tuchan tajpia ne kal wan tamana, pal tiwelit titakwat kwak tiwitzet.

    p. 140 · See in the dictionary: mana

  • Tejemet tiktalijket tukwajkwach wan tikisket timutaluat pal tiajsit peyna.

    p. 140 · See in the dictionary: peyna

  • Carlita, maka shikajkawa ma kitapana ne mueltiw teksisti!

    p. 140

50 Tamachtiani Alejandro

  • Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.

    p. 143 · See in the dictionary: ina

Sources and licenses

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).