Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
60 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
60 occurrences
2 Ken mutukay?
Naja nutukay Luisa.
p. 21
Translation (Spanish)
Yo me llamo Luisa.
7 Tay horaj timuketza?
Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.
p. 35
Translation (Spanish)
¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj.
p. 35
Translation (Spanish)
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.
8 Nikpia se mistun
Naja nikishmati.
p. 39
Translation (Spanish)
Yo lo conozco.
10 Tay tikwa?
Naja nimumachtia ka tapuyawa wan nitekiti ka teutak.
p. 44
Translation (Spanish)
Yo estudio por la mañana y trabajo por la tarde.
13 Chilkwachtzin
Kia, ne nuten patawak pal naja nimetzkwa!
p. 53
Translation (Spanish)
Sí, mi boca es ancha para que yo te coma!
14 Tinemit tik Witzapan
Naja ninemi tik Ijtzalku.
p. 56
Translation (Spanish)
Yo vivo en Izalco.
17 Taika tichuka?
Naja nina ka sekmiki.
p. 63
Translation (Spanish)
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
Naja te nikukuya.
p. 63
Translation (Spanish)
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
“Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”
p. 63
Translation (Spanish)
— En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.
“Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”
p. 63
Translation (Spanish)
— ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!
19 Te nikajsi nuamatzin
Naja niktemua wan te nikajsi.
p. 68
Translation (Spanish)
Yo lo busco, pero no lo encuentro.
20 Shu shikua se amatzin!
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70
Translation (Spanish)
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...
p. 70
Translation (Spanish)
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
22 Tiwitz nuwan?
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.
p. 76
Translation (Spanish)
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?
Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?
Naja nikmati!
p. 76
Translation (Spanish)
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
Naja nusan niaw nimumachtia.
p. 88
Translation (Spanish)
— Mumachtiat tik ne tamachtiluyan. Naja nusan niaw nimumachtia.
— Aprenden en la escuela. Yo también voy a aprender.
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.
p. 94
Translation (Spanish)
— Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.
p. 95
Translation (Spanish)
— Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.
31 Nikelnamiki nutechan
— Naja te nikneki nikelkawa.
p. 97
Translation (Spanish)
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
32 Ume takwikalis
Iwan ini naja niawa
p. 101
Translation (Spanish)
Con esto ya me voy
33 Sujsul nipakiskia
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.
p. 103
Translation (Spanish)
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
— Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.
p. 103
Translation (Spanish)
— Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.
34 Tay tikchijki?
— Naja nimuketzki peyna wan nitekitki muchi ne tapuyawa.
p. 105
Translation (Spanish)
— Me levanté temprano, y trabajé toda la mañana.
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal.
p. 105
Translation (Spanish)
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
p. 107
Translation (Spanish)
Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.
Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
p. 107
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.
p. 107
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
— Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka.
p. 111
Translation (Spanish)
— Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.
— Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Te weli, yajika naja te nikmati.
p. 117
Translation (Spanish)
— No puede, por eso no sé yo.
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka.
p. 117
Translation (Spanish)
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.
— Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.
Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.
p. 117
Translation (Spanish)
— Ashan! Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.
— ¡Ahora! Ya no voy a hablar contigo en español, sólo en náhuat.
— Shinechtajtanili, naja niaw nimetzilwia.
p. 117
Translation (Spanish)
— Preguntame, yo te diré.
Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
p. 117
Translation (Spanish)
— Techmachtia ume tunal ipal ne semana. Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
— Nos enseña dos días a la semana. Yo quisiera que nos enseñara náhuat todos los días.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Naja nikmatiaya.
p. 120
Translation (Spanish)
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
— Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua.
p. 120
Translation (Spanish)
— Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua. Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.
— Bien, yo también necesito ir a comprar. Sólo esperame un poquito para que pueda ir a buscar mi dinero.
41 Se tanamakani wan se takuani
— Naja te nikpia, pero yajuni kipia kujkumal.
p. 124
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Kwak muketzat ne chijchikitik, naja nikpalewia ne nunan kinhapaka o kinhaltia.
p. 127
Naja, te nechapaka nian nechaltia aka.
p. 127
Naja nusel nimuketza wan nimuapaka.
p. 127
Naja te nechteka, nimuteka nusel.
p. 127
Naja nimuapaka, naja nimaltia.
p. 127
Ne nunan te nechteka, naja nimuteka nusel.
p. 127
Ne nunan te nechketza, naja nimuketza nusel.
p. 127
Naja nikmachtia ne nueltiw.
p. 127
Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.
p. 127
Achtu naja nimumachtia tik ne tamachtiluyan, nechmachtia ne tamachtiani.
p. 127
45 Nitachia iwan ne nujnuish
— Naja nina ka nikmati.
p. 134
Naja nikpia ume nuish, ume nunakas, se nuyak wan se nuten.
p. 134
— Wan naja?
p. 134
— Taja kia, wan naja tesu?
p. 134
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
Yaja mas tumawak que naja, wan mas chapachin.
p. 136
47 Maka shikilwi!
Ne nunan tanamaka tik ne tiankis, wan kwak naja te nimumachtia nikpalewia.
p. 138
Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.
p. 138
Naja niajki nikinaya ne teksisti tapantuk talul pal ne nunan te nechajwa.
p. 138
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Naja ninaskia ka anka kia!
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Ne nunan wan nuteku inaket ka yek ma naja nimumachti, wan kinekituyat ma niaw tik ne tamachtiluyan.
p. 143
Naja wan ne nukunpawan timutaliat katka itech se mesaj tik itachialis ne Tajtzin Alejandro.
p. 143
Naja te nikelkawa, wan nusan te nikelkawa muchi ne nukunpawan.
p. 143
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).