Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
139 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
139 occurrences
2 Ken mutukay?
Wan ini ne tamachtiani.
p. 21 · See in the dictionary: ini, machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
Y éste es el profesor.
3 Ini ne tamachtiani
Ini ne tamachtiani.
p. 23 · See in the dictionary: ini, machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
Esta es la profesora.
Cecilia se tamachtiani.
p. 23 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
Cecilia es una profesora.
Fernando se tamachtiani nusan.
p. 23 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
Fernando es un profesor también.
Ini se piltzin.
p. 23 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Este es un muchachito.
Wan ini?
p. 23 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
¿Y esta?
Ini se siwapiltzin.
p. 23 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Esta es una muchachita.
Ini se tamal.
p. 24 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Esto es una tortilla.
Uni se elut.
p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
Eso es un elote.
Uni se awakat?
p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
¿Eso es un aguacate?
Ini se awakat.
p. 24 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
E. Ini se awakat.
Sí. Esto es un aguacate.
Uni se tumat?
p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
¿Eso es un tomate?
Uni se chil.
p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
Te. Uni se chil.
No. Eso es un chile.
Tay ini?
p. 24 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
¿Qué es esto?
Uni se pula.
p. 24 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
Eso es un plátano.
5 Tay kichiwa?
Ne kal nemi tik ini ujti.
p. 30 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
La casa está en esta calle.
Ká ini?
p. 31 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
¿Quién es esta?
Ini se siwat.
p. 31 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Esta es una mujer.
Wan ká uni?
p. 31 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
¿Y quién es ese?
Uni se takat.
p. 31 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
Ese es un hombre.
Wan uni pelu tay kichiwa?
p. 31 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
¿Y ese perro qué hace?
6 Tay kichiwat yejemet?
Wan ká nemi ka ikuni?
p. 33 · See in the dictionary: ikuni
Translation (Spanish)
¿Y quién está allá?
8 Nikpia se mistun
9 Tay tikchiwa?
11 Shisa!
“Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.
p. 46 · See in the dictionary: uni2
Translation (Spanish)
“Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.
“Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.
p. 46 · See in the dictionary: uni2
Translation (Spanish)
“Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.
“Nemi yek, semaya shikuni cafe.”
p. 46 · See in the dictionary: uni2
Translation (Spanish)
“Está bueno, sólo bebé café.”
Yaja kiuni cafe.
p. 46 · See in the dictionary: uni2
Translation (Spanish)
Yaja kiuni cafe. Ne siwapiltzin kita ne iikaw.
Ella bebe café. La niña ve a su hermanito.
12 Ken ne mupelu?
17 Taika tichuka?
20 Shu shikua se amatzin!
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...
p. 70 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj.
p. 70 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj. Shu ka ne!
Venden cuadernos en esa tienda. Ve ahí.
Shu shitajtani tik ne tiendaj.
p. 70 · See in the dictionary: tajtani
Translation (Spanish)
Inte nikmati. Shu shitajtani tik ne tiendaj.
No sé. Ve a preguntar en la tienda.
21 Te niweli nitajkwilua
Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.
p. 74 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Tiweli tiaw tikua se nemanha. Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.
Puedes ir a comprar uno luego. Ahora toma esta hoja y escribe como todos.
23 Kanka yawi?
24 Tik ne tiankis (1)
Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe.
p. 81 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Paula kinutza, wan kitajtani keski ipatiw ne pula.
p. 81 · See in the dictionary: tajtani
Translation (Spanish)
Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis. Paula kinutza, wan kitajtani keski ipatiw ne pula.
Una mujer se pone a vender aguacates y plátanos en el mercado. Paula le habla, le pregunta cuánto valen los plátanos.
— Majtakti pula ka se dolar — kilwia ne tanamakani.
p. 81 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
— Diez plátanos por un dólar — le dice la vendedora.
Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
p. 81 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
— Tikneki nusan awakat? Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
— ¿Quiere también aguacates? Tengo ricos tomates... — le dice la vendedora.
Paula kitashtawia ne tanamakani.
p. 81 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
Paula kitashtawia ne tanamakani. Kinekiuk ne chil wan ne cafe. Yawia kitemua...
Paula le paga a la vendedora. Todavía falta el chile y el café. Ya va a buscarlo...
25 Tik ne tiankis (2)
Yaja kitajtanilia se tanamakani:
p. 84 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi. Yaja kitajtanilia se tanamakani:
Paula busca chiles en el mercado y no encuentra. Ella le pregunta a una vendedora:.
— Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.
p. 84 · See in the dictionary: yajuni
Translation (Spanish)
— No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.
Kwakuni yawi kitajtanilia ne ukse tanamakani:
p. 84 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
Entonces va y le pregunta a otra vendedora:
— Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.
p. 84 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
— Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.
26 Tik ne shajkal
28 Keman tiaw timukwepa?
Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
p. 92
Translation (Spanish)
— Niaw nikisa peyna. Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
— Así es, voy a ir a Sonsonate en el autobús.
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.
p. 94 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
— Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
32 Ume takwikalis
Ini nutechan Witzapan
p. 101 · See in the dictionary: ini
Ini nutechan Witzapan.
p. 101 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Este es mi pueblo Witzapan.
Ini nutechan Witzapan
p. 101 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Este es mi pueblo Witzapan
Iwan ini naja niawa
p. 101 · See in the dictionary: ini
Translation (Spanish)
Con esto ya me voy
33 Sujsul nipakiskia
— Maya uni?
p. 103 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
— ¿Solamente eso?
— Ijkiuni annemit yek?
p. 103
Translation (Spanish)
— ¿Así están bien?
Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan.
p. 103
Translation (Spanish)
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
— Su ijkiuni, sujsul nipakiskia!
p. 103
Translation (Spanish)
— ¡Si es así, mucho me alegraría!
34 Tay tikchijki?
Kwakuni niajki ichan nunan.
p. 105
Translation (Spanish)
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak.
p. 107
Translation (Spanish)
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.
p. 107
Translation (Spanish)
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.
p. 107 · See in the dictionary: pajti, tapajtiani
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
p. 107 · See in the dictionary: pajti, tapajtiani
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.
p. 107 · See in the dictionary: pajti, tapajtiani
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
p. 107 · See in the dictionary: uni2
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi.
p. 107
Translation (Spanish)
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal.
p. 110 · See in the dictionary: uni2
Translation (Spanish)
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
p. 110 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
— Muchijki ijkiuni?
p. 110
Translation (Spanish)
— ¿Así sucedió?
Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani.
p. 110
Translation (Spanish)
— Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
— No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.
Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
p. 110 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
— Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
— No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.
— Kwakuni tay metzilwij?
p. 110
Translation (Spanish)
— ¿Qué te dijo?
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani.
p. 111 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani. Wan timawiltijket.
— No, también aprendimos una canción en náhuat que nos enseñó la maestra. Y jugamos.
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki.
p. 111 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki. Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.
— Luego quiero que cantes esa canción para escucharla. Ahora voy a arreglar la casa.
37 Taika te tiwalaj?
— Nikwij ne tawikani.
p. 113
Translation (Spanish)
— Tomé el bus.
Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito.
p. 113
Translation (Spanish)
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?
— No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?
38 Ken intukay?
— Ikuni witz se siwat, taja tikita?
p. 115 · See in the dictionary: ikuni
Translation (Spanish)
— Allí viene una mujer, ¿la ves?
— Uni witz ukse siwat nusan.
p. 115 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
— Uni witz ukse siwat nusan. Ká witz iwan? Ume kunet. Tikinhita?
— Allí viene otra mujer también. ¿Quién viene con ella? Dos niños. ¿Tú los ves?
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet.
p. 115 · See in the dictionary: uni, uni2
Translation (Spanish)
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?
— Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?
39 Niweli nimetzmachtia!
— Tik ne tamachtiluyan, nusan techilwia ne tamachtiani ma tikchiwakan ijkiuni.
p. 117 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
— En la escuela, también nos dice la maestra que hagamos así.
— Ne tamachtiani metzinmachtia Nawat?
p. 117 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
— ¿Ella les enseña náhuat a ustedes?
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Tay metzintuktij ne tamachtiani?
p. 120 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Translation (Spanish)
— ¿Qué les mandó el maestro?
41 Se tanamakani wan se takuani
— Naja te nikpia, pero yajuni kipia kujkumal.
p. 124 · See in the dictionary: yajuni
Ini siwat tanamaka.
p. 124 · See in the dictionary: ini
Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.
Ini siwat tanamaka.
p. 124 · See in the dictionary: ini
Tiwelit tinat ka yaja se tanamakani.
p. 124 · See in the dictionary: tanamakani
Uni siwat nusan tanamaka.
Nusan se tanamakani.
p. 124 · See in the dictionary: tanamakani
Nemit ume tanamakani nikan.
p. 124 · See in the dictionary: tanamakani
Se tanamakani kinamaka shujshuchit, ne seuk kinamaka kujkumal.
p. 124 · See in the dictionary: tanamakani
Yaja te tanamakani.
p. 124 · See in the dictionary: tanamakani
Tiwelit tinat ka yaja se takuani.
p. 124
Tinat ka yaja se takuani ika yaja takua.
p. 124
Uni nemi ukse siwat.
Uni siwat te tanamakani, yaja tamachtiani.
p. 124 · See in the dictionary: machtia, temachtiani, tanamakani, uni, uni2
Tinat ka yaja se tamachtiani ika yaja tamachtia.
p. 124 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Yajika, itukay tamachtiani.
p. 124 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Su se tamachtia, yaja se tamachtiani.
p. 125 · See in the dictionary: machtia, temachtiani
Sentences 1–100 of 130 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).