Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
119 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
119 occurrences
3 Ini ne tamachtiani
Cecilia se tamachtiani.
p. 23 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Cecilia es una profesora.
Yaja se siwat.
p. 23 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Ella es una mujer.
Fernando se tamachtiani nusan.
p. 23 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Fernando es un profesor también.
Yaja se takat.
p. 23 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Él es un hombre.
Ini se piltzin.
p. 23 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Este es un muchachito.
Ini se siwapiltzin.
p. 23 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Esta es una muchachita.
Ini se tamal.
p. 24 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Esto es una tortilla.
Uni se elut.
p. 24 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Eso es un elote.
Uni se awakat?
p. 24 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
¿Eso es un aguacate?
Ini se awakat.
p. 24 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
E. Ini se awakat.
Sí. Esto es un aguacate.
Uni se tumat?
p. 24 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
¿Eso es un tomate?
Uni se chil.
p. 24 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Te. Uni se chil.
No. Eso es un chile.
Uni se pula.
p. 24 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Eso es un plátano.
4 Tay tikneki?
5 Tay kichiwa?
6 Tay kichiwat yejemet?
Se siwat.
p. 33 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Una mujer.
8 Nikpia se mistun
Yaja kichiwa se petat?
p. 38 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
¿Ella hace un petate?
Yaja te kichiwa se petat.
p. 38 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Ella no hace un petate.
Kichiwa se kumal.
p. 38 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Hace un comal.
Nikpia se mistun wan sejse tijlan, pero te nikpia pelu.
p. 39 · See in the dictionary: se, sejsé
Translation (Spanish)
Tengo un gato y unas gallinas, pero no tengo perro.
9 Tay tikchiwa?
Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.
p. 41 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.
12 Ken ne mupelu?
Tikpia se pelu?
p. 49 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
¿Tienes un perro?
Uni se nukunpa.
p. 49 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Ese es un mi amigo.
Mukunpa kipia se pelu?
p. 49 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
¿Él tiene un perro?
Eje, kipia se pelu wan ume mistun.
p. 49 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Sí, tiene un perro y dos gatos.
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan.
p. 51 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.
En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.
Nusan nemi se wey tepet.
p. 51 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.
En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.
15 Antaketzat Nawat?
Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
p. 59 · See in the dictionary: se, sejsé
Translation (Spanish)
Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.
Tik sejse, muchi ne kujkunet mumachtiat, wan tik sejse tesu.
p. 59 · See in the dictionary: se, sejsé
Translation (Spanish)
En algunas, todos los niños aprenden, y en otras no.
Semaya tikpiat se.
p. 59 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Semaya tikpiat se. Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.
Sólo tenemos una. En la otra escuela, no aprenden.
16 Miak o chiupi?
Tik tutechan tikpiat ume tamachtiluyan, se wey wan se chikitik.
p. 61 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
En nuestro pueblo tenemos dos escuelas, una grande y una pequeña.
Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
p. 61 · See in the dictionary: se, sejsé
Translation (Spanish)
Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.
19 Te nikajsi nuamatzin
Shikwi se tisat wan shitajkwilu tik ne muamatzin!
p. 68 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
¡Usa un lápiz y escribe en tu cuaderno!
20 Shu shikua se amatzin!
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan.
p. 70 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!
Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.
Shu shikua se!
p. 70 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!
Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.
21 Te niweli nitajkwilua
Niaw nikua se yankwik amatzin.
p. 74 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Voy a comprar un nuevo cuaderno.
Tiweli tiaw tikua se nemanha.
p. 74 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Tiweli tiaw tikua se nemanha. Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.
Puedes ir a comprar uno luego. Ahora toma esta hoja y escribe como todos.
22 Tiwitz nuwan?
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.
p. 76 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?
Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?
23 Kanka yawi?
24 Tik ne tiankis (1)
Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
p. 81 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis.
p. 81 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis. Paula kinutza, wan kitajtani keski ipatiw ne pula.
Una mujer se pone a vender aguacates y plátanos en el mercado. Paula le habla, le pregunta cuánto valen los plátanos.
— Majtakti pula ka se dolar — kilwia ne tanamakani.
p. 81 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Diez plátanos por un dólar — le dice la vendedora.
— Semaya se dolar?
p. 81 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— ¿Sólo un dólar?
25 Tik ne tiankis (2)
Yaja kitajtanilia se tanamakani:
p. 84 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi. Yaja kitajtanilia se tanamakani:
Paula busca chiles en el mercado y no encuentra. Ella le pregunta a una vendedora:.
Kwakuni yawi kitajtanilia ne ukse tanamakani:
p. 84 · See in the dictionary: se, uksé
Translation (Spanish)
Entonces va y le pregunta a otra vendedora:
— Se colon.
p. 84 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Un colón.
26 Tik ne shajkal
— Se yejemet tiltik, ne seuk istak.
p. 86 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Uno de ellos es negro, el otro es blanco.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Nunoya nemi tik se chikitik kal ijtik ne kojtan.
p. 95 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Mi abuela vive en una pequeña casa dentro del bosque.
33 Sujsul nipakiskia
— Kipia se yektzin apan.
p. 103 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Tiene un bonito río.
Iwan ne tumin tiwelit tikuat takwal wan tiwelit tikchiwat uksejse kumal.
p. 103
Translation (Spanish)
— Nusan muchiwat kujkumal pal tiknamakat. Iwan ne tumin tiwelit tikuat takwal wan tiwelit tikchiwat uksejse kumal.
— También se hacen comales para vender. Con el dinero podemos comprar comida y hacer más comales.
— Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.
p. 103 · See in the dictionary: se, uksé
Translation (Spanish)
— No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.
— Sejse siwat kichiwat kumal.
p. 103 · See in the dictionary: se, sejsé
Translation (Spanish)
— Algunas mujeres hacen comales en su casa.
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.
p. 103 · See in the dictionary: se, sejsé
Translation (Spanish)
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
35 Te niajki nitekiti
Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.
p. 107 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.
p. 107 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
p. 107 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal.
p. 110 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani.
p. 111 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani. Wan timawiltijket.
— No, también aprendimos una canción en náhuat que nos enseñó la maestra. Y jugamos.
37 Taika te tiwalaj?
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando.
p. 113 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?
— No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?
Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito.
p. 113 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?
— No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?
Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
p. 113 · See in the dictionary: se, sejsé
Translation (Spanish)
— Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
— Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.
38 Ken intukay?
— Ikuni witz se siwat, taja tikita?
p. 115 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Allí viene una mujer, ¿la ves?
Yaja kiwika se kunet.
p. 115 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Nikita. Yaja kiwika se kunet.
— La veo. Ella lleva a un niño.
— Uni witz ukse siwat nusan.
p. 115 · See in the dictionary: se, uksé
Translation (Spanish)
— Uni witz ukse siwat nusan. Ká witz iwan? Ume kunet. Tikinhita?
— Allí viene otra mujer también. ¿Quién viene con ella? Dos niños. ¿Tú los ves?
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet.
p. 115 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?
— Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?
Inwan witz se siwapiltzin.
p. 115 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?
— Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?
39 Niweli nimetzmachtia!
Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.
p. 117 · See in the dictionary: se
Translation (Spanish)
— Nemi yek. Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.
— Está bueno. Si no sé algo, te preguntaré.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
41 Se tanamakani wan se takuani
Nikneki nikua se kumal.
p. 124 · See in the dictionary: se
Te, te kineki kikua shujshuchit, kineki kikua se kumal.
p. 124 · See in the dictionary: se
Tiwelit tinat ka yaja se tanamakani.
p. 124 · See in the dictionary: se
Nusan se tanamakani.
p. 124 · See in the dictionary: se
Se tanamakani kinamaka shujshuchit, ne seuk kinamaka kujkumal.
p. 124 · See in the dictionary: se
Tiwelit tinat ka yaja se takuani.
p. 124 · See in the dictionary: se
Tinat ka yaja se takuani ika yaja takua.
p. 124 · See in the dictionary: se
Uni nemi ukse siwat.
Tinat ka yaja se tamachtiani ika yaja tamachtia.
p. 124 · See in the dictionary: se
Su se tamachtia, yaja se tamachtiani.
p. 125 · See in the dictionary: se
Su se tapajtia, yaja se tapajtiani.
p. 125 · See in the dictionary: se
Su se takwika, tikmati tay yaja?
p. 125 · See in the dictionary: se
Tinat ka yaja se takwikani.
p. 125 · See in the dictionary: se
— Yek, wan su se te kichiwa tatka?
p. 125 · See in the dictionary: se
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.
p. 130 · See in the dictionary: se
44 Se yualu
45 Nitachia iwan ne nujnuish
47 Maka shikilwi!
Muchiwki ka se teksisti tapanik.
p. 138 · See in the dictionary: se
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Sejse kichiwat creer ka ne siwatket titajtaketzat mas que ne takamet.
Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.
Kwak nikneki nikua takwal o se kumal, nemi pal niktashtawia ipatiw.
p. 141 · See in the dictionary: se
50 Tamachtiani Alejandro
Sentences 1–100 of 106 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).