Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · All texts
191 occurrences · Clear
Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)
191 occurrences
p. 48 · Nahuizalco
Ume petat wan se chikiwit.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Dos esteras y un canasto
Ume ish wan yey kwakwacho.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Dos ojos y tres cuernos
Yey kalat wan nawi kukuat.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Tres sapos y cuatro culebras
Nawi tuchti wan yey ayutuch.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Cuatro conejos y tres armadillos
p. 49 · Nahuizalco
p. 51 · Nahuizalco
Se kunet weli takwa, mutalua, chuka, kuchi wan temiki.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Un niño puede comer, correr, llorar, dormir y soñar.
Se kunet inte weli patani, tiajwa wan tawawana.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Un niño no puede volar, latir ni escarbar.
Yaja kipia ume ijikshi, ume iyak, ume tenshipal, ume ijishchin iwan ume kajkamachin.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
El tiene dos pies, dos narices, dos labios, dos orejas y dos carrillitos
Se pelu weli tiajwa, takwa, tzikwini, tawawana, mutalua iwan kuchi.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Un perro puede latir, comer, saltar, rascar, correr y dormir.
p. 52 · Nahuizalco
p. 53 · Nahuizalco
Shua tel, iwan timukwepa musta.
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Andate pues, y vuelve mañana.
p. 55 · Nahuizalco
Se siwatijlan iwan se ukichtijlan nemi tik ne kulal.
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Una gallina y un gallo están en el corral.
p. 56 · Nahuizalco
Nu techan wey, kipiat miyak kal wan kalanchichin.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Ini tupalwan, yankwik iwan puliwik, achi tumin pal mucha.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Iwan yaja te mucha yek tik tuish iwan weli tikukuyat.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Ne pukti, ne pulul, ne chijchal iwan tey kijtakua ne yek ishkalyu te yek.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Teku, nunan, nuweykawan iwan naja, tinemit ijtik yaja.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Papá, mamá, mis hermanos y yo vivimos en ella.
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.
Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.
Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.
Tikishmatuk yek imanha ka yek itzinu, yejyek imejmey, iwan ka ne kwawit isipalyu.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Está bien conocido desde hace mucho tiempo, que del buen tronco, buenas ramas y de tal árbol tal astilla.
Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Timuchakan yejyeket. Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
Seamos buenos y Dios nos pagará nuestros trabajos.
Ini inat iwan kichat ne kukunet weyatiwit iwan kimachtijtiwit ka yejyeket takamet.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Esto dicen y hacen los niños criados y enseñados por buenas personas.
p. 57 · Nahuizalco
Ken kalanchichin nemi ne kojtan, iwan ne kwajkwawyu taken shushuik iswayu (iswayuk), iwan pujpuputuka ka ishuchiu iwan miak pujpusha!
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Qué bonito está el campo con sus árboles vestidos de verdes hojas y olorosas flores de varios colores!
Ne ajat ijtik yaja nemi iwan yaja tzitzinaka ajachichin iwan mutatalua at, kishiniat tunalku ne patawak tujtulin, mijmil iwan seki mutukatuk tey titakwat pal ini iwan seseuk techan.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Los ríos que en él hay, con sus claras, abundantes y corredoras aguas, riegan en verano los extensos juncales, maizales y otros sembrados que sirven para el consumo de esta y otras poblaciones.
Ma' shitajtani iwan shitama' ka metztajtani.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
No pidas y da cuando te pidan.
Ma' shiki, kia su-nte tikit takukulijtia iwan tikchaya desmerecer.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
No bebas, porque la bebida enferma y desmerece.
Shikiliti iwan tikitas ka yek.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.
No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.
Ma' shikuchi saya, ka patak kuchi kitalia etek ne iweyka iwan tachulejtia nemanha ka ini panu kicha.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
No duermas mucho, que el mucho dormir pone pesado el cuerpo y envejece pronto al que esto pasa haciendo.
Ma' shikcha pensar inte yek, iwan tekiti yek, ini yek muchi.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
No pienses mal y trabaja bien, pues esto es todo.
p. 59 · Nahuizalco
Nechwelita ne pajpapalumet, ka kipiat kalanchichin ne inyajtapal, iwan ajawiya pushpusha.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Me gustan las mariposas, porque tienen bonitas alas y agradables colores.
Nemi miak clases papalumet, seki kisat patanit wan tunal, iwan seki tayua; iwan keman kitatukat, yajki wan inte weli muitzkiat, ka majmawi pal mikit ken tejemet.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
Hay muchas clases de mariposas, unas que salen a volar de día y otras por la noche; pero cuando las persiguen, huyen y no se dejan coger, porque temen morir como nosotros.
p. 60 · Nahuizalco
p. 61 · Nahuizalco
Nechwelita saya ne frujfrutas iwan kwak ujuksituk (ujuksikut).
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Me gustan mucho las frutas y más cuando están maduras.
Ne shukut, ne chalu, ne chumi, ne matza, ne nawa iwan ne tzaput patak ajajwiak; ne pula nusan iwan ne kinia, weli mukwa shushuwik ush ujuksituk, iwan ne mucha ajajwiak iayu.
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
El jobito (jocote), la guayaba, el anón, la piña, y el zapote son muy sabrosas; también el plátano y el guineo se pueden comer verdes o maduras con las que se hace sabroso el caldo.
Yaja kimiktia ne kijkimichin, iwan yejemet mucha alimentar.
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
El da muerte a los ratones y de ellos se alimenta.
Ne kijkimichin kikwat tawiyal, iwan ne mijmistun kijkimichin.
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Los ratones comen maíz, y los gatos ratones.
Shiwi, Manbru, shiwi timawiltikan nuwan, iwan despues, timutaukulis iwan kijkimichin.
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ven Mambrú, ven a jugar conmigo, y después te regalarás con ratones.
p. 62 · Nahuizalco
Shupanta pejkia, tiyawit titatukat tawiyal, kamu iwan talkamu.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
El invierno principia (ya) vamos a sembrar maíz, yuca y moniato.
Ne tal petztika iwan kitajtani tumey pal titatukat.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
La tierra está limpia y pide manos a la obra.
Titekitikan, kiunij mupia tey wan tikuat teya cosas tey timunekit.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Trabajemos, que así se tiene con que comprar muchas cosas que nos hacen falta.
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.
Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.
p. 64 · Nahuizalco
Naja nikpia ume numajkul iwan majtakti mapipil.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Yo tengo dos brazos y diez dedos.
Naja nikpia ume numey iwan nukechkuyu.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Yo tengo dos manos y dos muñecas.
Naja nikpia ume nuish, se nepil iwan ume tuyak.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Yo tengo dos ojos, una lengua y dos narices.
Taja tikpia ume mumetzkuyu iwan ume mumajkul.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ud. tiene dos piernas y dos brazos.
Taja tikpia se muyak iwan ume mukshi.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ud. tiene una nariz y dos pies.
Taja tikpia ume munakas iwan ume mutenshipal.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ud. tiene dos orejas y dos labios.
José kipia ume inanmey iwan se iten.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
José tiene dos pulgares y una boca.
Catal kipia ume itenshipal, ume inakas, ume ishume kamachal, se ikwatapal iwan kalan itzunkal.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Catarina tiene dos labios, dos orejas, dos ojos, dos quijadas, una frente y hermoso pelo.
Tikmati taja ka kipia ume imajkul iwan majtakti imapil?
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Sabe Ud. quién tiene dos brazos y diez dedos?
Weli tinechilia taja ka kipia ume imey iwan ume imakechkuyu?
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Puede Ud. decirme quién tiene dos manos y dos muñecas?
Tiwelis taja tinas ka kipia ume ish, se inepil iwan ume iyak?
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Podría Ud. decirme quién tiene dos ojos, una lengua y dos narices?
Yaja taja ka kipia ume metzkuyu iwan ume majkul?
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Es Ud. quien tiene dos piernas y dos brazos?
Tikelnamiki taja ka kipia sema se iyak, iwan ume ikshi?
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Recuerda Ud. quién posee una nariz y dos pies?
p. 65 · Nahuizalco
Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ne tunal kisa nemi. Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.
El sol está saliendo. Su luz alumbra los montes y las poblaciones.
Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku. Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.
Por las mañanas, los pajaritos cantan alegres dando gracias al Señor. Las flores, las aguas y los árboles, por las mañanitas, se ven más alegres.
Ka imaku ne tawil tunal, takatit ne ujuatal, ne tawial iwan kwajkwawit; iwan ka imaku yejemet weyat iwan tama' yajyankwik ipilawan.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Por la luz del sol, nacen las hierbas, las semillas y los árboles; y por ella crecen y dan nuevos hijos.
Tikneki tiyaw nuwan ka ne?
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Ke yek nemi ne at, Katuchti, shiwi shimalti nuwan!
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Nikneki nitzayana nuchupi nu tulin, wan nikcha se uyashchin, wan niknama' se nupet.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Shikcha yey nupet wejwey wan ume chikiwit tilawak wan kujkutituk.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Ijkiuni nikneki sanse wan uni.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
p. 66 · Nahuizalco
Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.
p. 66 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
Nikitztuk mijmiak teya ka ne yajyankwik. Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.
He visto muchas cosas nuevas. He visto gentes, grandes caseríos, altas montañas, largos y anchos ríos y animales de todas clases, porque con mis ojos todo lo veo en mi carrera.
Ka welis mutalua ken taja, pal tiweli tikita muchi tayua iwan tunal, kalan Tunal!
p. 66 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Quién pudiera correr como tú, para poder ver todo de la noche al día, hermoso Sol!
Tikneki tiyaw nuwan?
p. 66 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Tikneki tiyaw nuwan? Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.
Quieres ir conmigo? Sígueme, que (yo) te llevaré bañado de luz por el camino.
Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.
p. 66 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Tikneki tiyaw nuwan? Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.
Quieres ir conmigo? Sígueme, que (yo) te llevaré bañado de luz por el camino.
Tunal, ka ne kanka taja tiyaw iwan kanka tiwitz, nemi kukunet ken naja, ka pajpakit metzitat keman talkisa ka tatwi ka wejwetzkatzin kialtia ne ishkalyu iwan tapakilia pal muchi?
p. 66 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Sol, por allá donde tú vas, y de donde vienes, hay niños como yo, que se alegran al verte, cuando apareces por las mañanas tan risueño, bañando la faz con esa tu luz tan agradable para todos?
Eej, nutelpuchin nimetztasujta: ka ne lado wewejka pal taja (inak ne iteku ne taltijpak), ka ne tami nikajkawa miak chijchikitikmet ka kenha taja, kinekit witzet nuwan, pal senyawi nuwan iwan metzishmatis tik ne weyak ujti, pal timumachtiat teya cosas sin ke inte tikisat inte weli mumati (numati).
p. 66 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Sí, hijito querido: en aquellos lejos lugares para ti (dijo el padre del mundo), allá acabo de dejar muchos pequeñuelos que, como tú, desean venir conmigo, para acompañarme y conocerte en mi largo viaje, y para aprender muchas cosas que, sin salir no se pueden saber.
p. 68 · Nahuizalco
Nikneki iayu, teshkal nakat, tamanti kamu, shushuwiket wan chupi istat.
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Quiero caldo, carne asada, yuca cocida y frijoles nuevos con poca sal.
Tikneki ma niktali michin pal tik weyat, se chupi tuchti, wilut teshkal iwan sejse ayeku?
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Quiere que le ponga pescado fresco del río, un poco de conejo, paloma asada y unos porotos?
Nemi patak yek, nutajtzin, nemanha tikpias taja muishpan se ajwiak takwali wan chupi tumin mutashtaniskia ka imaku.
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Está muy bien, señor, pronto tendrá Ud. puesto un sabroso almuerzo por no mucho dinero que se le cobrará por él.
Iwan asu-nte, nikan weli mutayekcha se tapech iwan weli tipanu (tikpanu) tayua niantiaka.
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Nutajtzin, man taja tikpia kan tikuchi? Iwan asu-nte, nikan weli mutayekcha se tapech iwan weli tipanu (tikpanu) tayua niantiaka.
Señor, tiene Ud. dónde dormir? Y si no, aquí se le puede arreglar una cama, y podrá pasar la noche sin cuidado (alguno).
p. 69 · Nahuizalco
Nutuchti kipia nawi ijikshi iwan ume patak weyak inakas.
p. 69 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Mi conejo tiene cuatro pies y dos largas orejas.
Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak.
p. 69 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.
Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.
Ne mijmistun kitzkia kijkimichin, nashilin, wijwiluchichin iwan kujkuat, iwan kwak weli nusan (nutzan) tujtuchti.
p. 69 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Los gatos comen ratones, lagartijas, pajaritos y culebras y cuando pueden también conejos.
Iwan taja, Iachin, shikuchi ma' shimajmawi, asu witz Manbru, naja nikmutiskia.
p. 69 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Y tú, Tabaquito, duerme sin miedo, que si viene Mambrú, yo lo espantaré.
p. 70 · Nahuizalco
Tik ne mishti takipini takati wan ne sijsital tawiluat tik ne ajku kaltijpak.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Ne wijwilut pakit takwikat itzalan ne majmajtzal. Tik ne mishti takipini takati wan ne sijsital tawiluat tik ne ajku kaltijpak. Ke wejwey Tuteku, ishnamikchin nupalwan! Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.
Los pájaros cantan alegres entre las ramas. El rayo nace de entre las nubes y las estrellas brillan en el alto cielo. Qué grande es Dios, compañeritos míos! Dios hizo al hombre, dio luz al Sol, claridad a la luna, peces a las aguas y fuego a los altos y soberbios volcanes.
Ke wejwey Tuteku, ishnamikchin nupalwan!
p. 70 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ne wijwilut pakit takwikat itzalan ne majmajtzal. Tik ne mishti takipini takati wan ne sijsital tawiluat tik ne ajku kaltijpak. Ke wejwey Tuteku, ishnamikchin nupalwan! Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.
Los pájaros cantan alegres entre las ramas. El rayo nace de entre las nubes y las estrellas brillan en el alto cielo. Qué grande es Dios, compañeritos míos! Dios hizo al hombre, dio luz al Sol, claridad a la luna, peces a las aguas y fuego a los altos y soberbios volcanes.
Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
Ne wijwilut pakit takwikat itzalan ne majmajtzal. Tik ne mishti takipini takati wan ne sijsital tawiluat tik ne ajku kaltijpak. Ke wejwey Tuteku, ishnamikchin nupalwan! Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.
Los pájaros cantan alegres entre las ramas. El rayo nace de entre las nubes y las estrellas brillan en el alto cielo. Qué grande es Dios, compañeritos míos! Dios hizo al hombre, dio luz al Sol, claridad a la luna, peces a las aguas y fuego a los altos y soberbios volcanes.
Kwak nikita wan nitachia (tacha) muchi tey yaja kichiw, nikelnamiki wan tichijchikitikmet ishpan wey weli.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Cuando veo y miro todo lo que El formó, acuérdome de lo pequeños que somos ante su gran poder.
Tikmajkaita ka takipini iwan ne kukulis, kajkalkuat iwan muchi teya weli tami muwan?
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Le tienes miedo al trueno, a las enfermedades, a las serpientes y a todo lo que pueda acabar contigo?
Tel ne yek (?) pal muchi iwan Tuteku metzpalewi.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Pues sé bueno con todos y Dios te ayudará.
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.
Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.
Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.
Ne chichiwalmetat mutalia tik ne talchi ush mutalia pak ne ume chakwayu, iwan ne ume imey mutalua wan itajpal yawi iwan witz ne imeymetat weli mutisi yek.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
La piedra de moler se pone en el suelo o encajada en dos horquetas, y con las dos manos se corre con fuerza y va y ven la mano de piedra para poder hacer bien el molido.
p. 71 · Nahuizalco
Shitakaktuk ina ne tumawak tik nutakewal, shalika nuaw, nikneki niki (?) iwan nimaltia wan nimuteka nikuchi chupi, inte nikcha pensar asu inte intatka kelea (¿?) niktema nuijti mal ka ikwenta yaja nimiki nemanha.
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Taja se tilonko (ina ne chule ke ini titaketztuk ka shinik ka ne kuyamet) te tikita ka se ma takwa, wan at wan se ma kuchipanu wan mutalua miki.
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Shinechma' muchi tey nitajtani iwan tiyawit!
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Mas yek ninemi ishwituk iwan nimiki, ken ke waktuk (watuk) wan mayan wan kenhaya ka nu-nimiki ken muchi.
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Se weluk, sin ke kimati kitak ne prube kuyamet muketza ne itekuyu iwan se tawil tik imey, ka kitalij se kumit wan at tik tit, iwan kijilpia achtu kikekchiwa (? kikechichkwa) (mas yek nak (?) kimikti) pal kinama' ne inakayu ka kiasi (yaci) muchi techan.
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
p. 73 · Nahuizalco
Yaja ina: Ne nukukutu kipia ijish sajtik, iyak pitzawak iwan melawak, itenshipal chiltik, ishtzuntzunyu sajtik iwan kwekwelnaj; tujtumawak kajkamak, iten chikitik iwan kechkuyu pitzawak.
p. 73 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Julia kipia se kukutuchin yankwik kenha ne nupal. Yaja ina: Ne nukukutu kipia ijish sajtik, iyak pitzawak iwan melawak, itenshipal chiltik, ishtzuntzunyu sajtik iwan kwekwelnaj; tujtumawak kajkamak, iten chikitik iwan kechkuyu pitzawak.
Julia tiene una muñequita nueva como la mía. Ella dice: Mi muñeca tiene ojos negros, nariz delgada y recta, labios rojos, pestañas negras y crespas; gordos carrillos, boca pequeña y pescuezo delgado.
Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.
p. 73 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa. Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja. Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.
Mi muñeca puede llorar, cerrar los ojos para dormir, pero no sabe comer. Si ella comiera, le daría muchas cosas sabrosas de las que yo como. Voy a comprarle un sombrerito de junco, suave y bonito, al que le pondré una cinta ancha y negra; una camisita de algodón con flores amarillas, botones verdes y hojas por los lados.
Nuamaw kipia tik ne ijiswayu miak (mijyac) iwan kalanchichin ajawilti.
p. 73 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Mi libro tiene en sus páginas muchos y bonitos dibujos.
Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.
p. 73 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
Tikita nikan (nian) se kawayujchin, se mistunchin ne kijkitzkia (kitkijkia) se kimichinchin; ka ne ume peluchichin ka mutalua sin ke tzutawa ishpan inan? Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.
Ves aquí un caballito, un gatito que cazó un ratoncillo; allá dos perritos que corren sin cansarse cerca a la madre? Acá una araña que parece estar haciendo su tela para cazar moscas y mosquitos; allí un topo, que, con sus largas y corvadas uñas escarba la tierra, buscando hormigas para comérselas; más allá un hombre que sin descansar bajo el ardiente sol limpia el campo para en él sembrar maíz, jícama, frijoles, yuca, caña, oyama, batata, plátano, guineo y de todo lo que en el pueblo hace falta; en este lado, una coneja con sus dos conejuelos al pie dándoles de mamar; en ese otro, un río que salta y cae de muy alto sobre grandes y duras peñas, por lo que el agua hace mucho ruido volviéndose blanca y ésta, aquella otra vez, para seguir su largo camino, río que en sus profundas pozas vense pasar muchas clases de peces, camarones, cangrejos, tortugas y hambrientos caimanes.
p. 74 · Nahuizalco
Ka kineki mumachtia sema kineki mutalia cuidado ma mukwepa panu miyak veces yajaya tekit pal kiuni naka tik tutzuntekun; kelia yek ken muita tik amat, mupewaltia ne kipiat sesan ijpak, eyupan ka ne ume, ka yey iwan kiuni ka nemit cunfurme ka mumachtiaya.
p. 74 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
El que quiera aprenderlo, sólo necesita poner cuidado y repasar bien muchas veces una misma lección, a fin de que se quede en la memoria; siendo mejor, como se ve en el texto, principiar por las que tienen una sola voz, después por las de dos, de tres y así sucesivamente, según el aprovechamiento obtenido.
Sentences 1–100 of 110 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).