Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · All texts
228 occurrences · Clear
Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)
228 occurrences
p. 47 · Nahuizalco
Ne lamat.
p. 47 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
La vieja
Ne shuret.
p. 47 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El viejo
Ne chalutal.
p. 47 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El guayabal
Ne nawa.
p. 47 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El matasano
Kan nemi ne kunet?
p. 47 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Dónde está el niño?
p. 48 · Nahuizalco
Ne siwaket tapikit.
p. 48 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Las mujeres están tejiendo
p. 49 · Nahuizalco
Kanka nemi ne kimichinchin?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Dónde está el ratoncillo?
Kanka nemi ne wewet?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Dónde está el tambor?
Tey kicha ne kimichin?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué hace la rata?
Tey kikwa ne mistun?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué come el gato?
Tikmati kanka nemi ne shunpe?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Sabes dónde está el sombrero?
Ka nemi ijtik tik ne kumit (sic)?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Quién está sobre la olla?
Keshki kumit tikpia taja ka ne?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Cuántas ollas tiene Ud. allá?
Kanka nemi ne chikiwit?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Dónde están los canastos?
Kanka nemi ne siwaket wan ne kukunet?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Dónde están las mujeres y los niños?
Tikitak ne tepet?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Miras el cerro?
Nemi ne kalat tik ne kumit?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Está la rana en la olla?
p. 51 · Nahuizalco
Tey kipia ne kuyamet?
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué tiene el cerdo?
Ken nemi ne kunet?
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Cómo está el niño?
Ne shulut muestuk.
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El crío está sentado
Tey kipia ne ikunew?
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué tiene el nene?
p. 52 · Nahuizalco
Keshki tzajtazaput nemi ne chikiwit?
p. 52 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Cuántos zapotes están en el canasto?
Kanka nemi ne tzatzaput, piltzin?
p. 52 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Dónde están los zapotes, muchacho?
Ijtik ne chikiwit nutajtzin.
p. 52 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
En el canasto, señor
Ijistak ne tzaput?
p. 52 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Son blancos los zapotes?
Chiltik ne tzaput?
p. 52 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Son colorados los zapotes?
Nemi ne tzaput talchi?
p. 52 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Están los zapotes en el suelo?
Nemi ne tzaput tik ne chikiwit?
p. 52 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Están los zapotes en el canasto?
Eej nutajtzin, ne nemi.
p. 52 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Sí, señor, allí están.
p. 53 · Nahuizalco
Nemi ne takat kicha se petat?
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Está el hombre haciendo una estera?
Nemi ne takat kicha se chikiwit?
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Está el hombre haciendo un canasto?
Tey kicha ne tutajtzin?
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué está haciendo el señor?
Nemi ne nantzin tatzuma?
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Está la señora cosiendo?
Nemi ne nunantzin kitzayana tulin?
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Está la señora rajando junco?
Tey kicha ne tunantzin?
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué está haciendo la señora?
p. 55 · Nahuizalco
Se siwatijlan iwan se ukichtijlan nemi tik ne kulal.
p. 55 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Una gallina y un gallo están en el corral.
Ne ume kitat ne inpilawanchichin.
p. 55 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Los dos ven sus hijuelos.
Ne tijlanchichin tatzupina talchi.
p. 55 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Los pollitos están picoteando el suelo.
Ne kutkut kinnutza.
p. 55 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
La clueca los está llamando.
Chik chik chik, inat ne chikitikmet.
p. 55 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Pío, pío, pío, dicen los chiquitines.
Kipiat sesek ne tijlanchichin?
p. 55 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Tienen frío los polluelitos?
Mutakentiwit ne inteku (nin intecum)?
p. 55 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Están vestidos los padres?
p. 56 · Nahuizalco
Nemi pal mupia pal te shulewa ne tawipan kan te yek.
p. 56 · Nahuizalco
Ne pukti, ne pulul, ne chijchal iwan tey kijtakua ne yek ishkalyu te yek.
p. 56 · Nahuizalco
Tikpiakan, tikpiakan, tikpiakan ne kajkal ka tejchiwtuk saya ka kichiwket.
p. 56 · Nahuizalco
Yaja ini ne nuchan.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Esta es mi casa.
Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.
Tikishmatuk yek imanha ka yek itzinu, yejyek imejmey, iwan ka ne kwawit isipalyu.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Está bien conocido desde hace mucho tiempo, que del buen tronco, buenas ramas y de tal árbol tal astilla.
Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Timuchakan yejyeket. Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
Seamos buenos y Dios nos pagará nuestros trabajos.
Ini inat iwan kichat ne kukunet weyatiwit iwan kimachtijtiwit ka yejyeket takamet.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Esto dicen y hacen los niños criados y enseñados por buenas personas.
p. 57 · Nahuizalco
Ken kalanchichin nemi ne kojtan, iwan ne kwajkwawyu taken shushuik iswayu (iswayuk), iwan pujpuputuka ka ishuchiu iwan miak pujpusha!
p. 57 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué bonito está el campo con sus árboles vestidos de verdes hojas y olorosas flores de varios colores!
Ne ajat ijtik yaja nemi iwan yaja tzitzinaka ajachichin iwan mutatalua at, kishiniat tunalku ne patawak tujtulin, mijmil iwan seki mutukatuk tey titakwat pal ini iwan seseuk techan.
p. 57 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Los ríos que en él hay, con sus claras, abundantes y corredoras aguas, riegan en verano los extensos juncales, maizales y otros sembrados que sirven para el consumo de esta y otras poblaciones.
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina.
p. 57 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.
No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.
Ma' shitechte, shikita ka ne techteki te aka kineki.
p. 57 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
No robes, mira que el ladrón nadie lo quiere.
Ma' shikuchi saya, ka patak kuchi kitalia etek ne iweyka iwan tachulejtia nemanha ka ini panu kicha.
p. 57 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
No duermas mucho, que el mucho dormir pone pesado el cuerpo y envejece pronto al que esto pasa haciendo.
Ma' shiki at shulewa, nan né tikasi nemi achi sin ke mutalua, nan shikpata, ke yejemet uni welit metzkukulijtia.
p. 57 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
No bebas agua sucia, ni de la que haya estado mucho sin correr ni cambiarse, que esas pueden enfermarte.
p. 59 · Nahuizalco
Nechwelita ne pajpapalumet, ka kipiat kalanchichin ne inyajtapal, iwan ajawiya pushpusha.
p. 59 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Me gustan las mariposas, porque tienen bonitas alas y agradables colores.
Tikita ken patani pak ne shushuchit pal kichichit inekyu ne kipia iyulijtik.
p. 59 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Miras cómo vuelan de flor en flor para libar de ellas el néctar que dentro tienen?
Ne papalumet inte tatzupinat.
p. 59 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Las mariposas no pican.
Kunet, ma' shimikti ne pajpalumet, tel, pal kiuni pal te mucha mal te aka, takatiwit pal lichijchiuka ne ka wejka pal shushuchital.
p. 59 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Niño, no mates las mariposas, pues además, de no hacer mal alguno, han nacido para adorno de los campos y jardines.
p. 60 · Nahuizalco
Ini puvrechin pupuyut kitajtani limusna, ne mas yek ishnamik ipeluchin.
p. 60 · Nahuizalco
Ne peluchin mutalia ijpak ne ijikshi ka ipan.
p. 60 · Nahuizalco
Kipia ne ishumpe ne chulej tik ne iten.
p. 60 · Nahuizalco
Kitajtani pal ne chulej.
p. 60 · Nahuizalco
Ne pupuyutal se kukulis wey.
p. 60 · Nahuizalco
Pal ne pupuyutmet ne tunal kunyua kenha tayua.
p. 60 · Nahuizalco
Inte kitat nan ajku, nan kwajkwawit, nan ne kajkal, nan ne iishkalyu ne takamet.
p. 60 · Nahuizalco
Shimucha yek wan ne pupuyumet, iwan mas su chujchulejket.
p. 60 · Nahuizalco
Kwak yawit ka ajku, ne pupuyumet yu-kitat.
p. 60 · Nahuizalco
p. 61 · Nahuizalco
Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan?
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan? Tikneki se takutun?
Ves esta grande guayaba que me regaló mamá? Quieres un pedazo?
Nechwelita saya ne frujfrutas iwan kwak ujuksituk (ujuksikut).
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Me gustan mucho las frutas y más cuando están maduras.
Ne shukut, ne chalu, ne chumi, ne matza, ne nawa iwan ne tzaput patak ajajwiak; ne pula nusan iwan ne kinia, weli mukwa shushuwik ush ujuksituk, iwan ne mucha ajajwiak iayu.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El jobito (jocote), la guayaba, el anón, la piña, y el zapote son muy sabrosas; también el plátano y el guineo se pueden comer verdes o maduras con las que se hace sabroso el caldo.
Yaja kimiktia ne kijkimichin, iwan yejemet mucha alimentar.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El da muerte a los ratones y de ellos se alimenta.
Tikita ne kimichinchin ka kistuk patak yajki?
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ves aquel ratoncillo que ha salido huyendo?
Ka-nte kineki miki tik ne ijistit pal Manbru.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
—Es que no quiere morir en las garras de Mambrú.
Ne kijkimichin kikwat tawiyal, iwan ne mijmistun kijkimichin.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Los ratones comen maíz, y los gatos ratones.
p. 62 · Nahuizalco
Ne tal petztika iwan kitajtani tumey pal titatukat.
p. 62 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
La tierra está limpia y pide manos a la obra.
Ne (takat) tatziwi pewaya tekiti (tekite) teru inte kitamia.
p. 62 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El (hombre) perezoso, comienza el trabajo, pero no lo concluye.
Ne teshkwimet, nuishnamikchin, cosa intatka kineki kichat, kitamiat ka kitechtekit.
p. 62 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Los haraganes, compañeritos, como no les gusta hacer nada, terminan por ser ladrones.
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti.
p. 62 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.
p. 65 · Nahuizalco
Ne tunal kisa nemi.
p. 65 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ne tunal kisa nemi. Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.
El sol está saliendo. Su luz alumbra los montes y las poblaciones.
Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.
p. 65 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ne tunal kisa nemi. Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.
El sol está saliendo. Su luz alumbra los montes y las poblaciones.
Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku.
p. 65 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku. Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.
Por las mañanas, los pajaritos cantan alegres dando gracias al Señor. Las flores, las aguas y los árboles, por las mañanitas, se ven más alegres.
Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.
p. 65 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku. Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.
Por las mañanas, los pajaritos cantan alegres dando gracias al Señor. Las flores, las aguas y los árboles, por las mañanitas, se ven más alegres.
Ka imaku ne tawil tunal, takatit ne ujuatal, ne tawial iwan kwajkwawit; iwan ka imaku yejemet weyat iwan tama' yajyankwik ipilawan.
p. 65 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Por la luz del sol, nacen las hierbas, las semillas y los árboles; y por ella crecen y dan nuevos hijos.
Ne tunal mutalua, inte muketza.
p. 65 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El sol corre sin pararse.
Kwak nikan tayua, ijki ne tunal nemi tan tal.
p. 65 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Cuando aquí es de noche, es porque está bajo tierra.
Ken chichin nemi ne at.
p. 65 · Nahuizalco
Tikneki tiyaw nuwan ka ne?
p. 65 · Nahuizalco
Ashan nikneki nimaltia, ka ne at ashkan patak yek nemi, inte ijki?
p. 65 · Nahuizalco
Yek maltia kwak ne at sesek.
p. 65 · Nahuizalco
Ke yek nemi ne at, Katuchti, shiwi shimalti nuwan!
p. 65 · Nahuizalco
p. 66 · Nahuizalco
Tey tikitztuk ka ne?
p. 66 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué has visto por allá?
Nikitztuk mijmiak teya ka ne yajyankwik.
p. 66 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Nikitztuk mijmiak teya ka ne yajyankwik. Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.
He visto muchas cosas nuevas. He visto gentes, grandes caseríos, altas montañas, largos y anchos ríos y animales de todas clases, porque con mis ojos todo lo veo en mi carrera.
Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.
p. 66 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Nikitztuk mijmiak teya ka ne yajyankwik. Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.
He visto muchas cosas nuevas. He visto gentes, grandes caseríos, altas montañas, largos y anchos ríos y animales de todas clases, porque con mis ojos todo lo veo en mi carrera.
Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.
p. 66 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Tikneki tiyaw nuwan? Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.
Quieres ir conmigo? Sígueme, que (yo) te llevaré bañado de luz por el camino.
Tunal, ka ne kanka taja tiyaw iwan kanka tiwitz, nemi kukunet ken naja, ka pajpakit metzitat keman talkisa ka tatwi ka wejwetzkatzin kialtia ne ishkalyu iwan tapakilia pal muchi?
p. 66 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Sol, por allá donde tú vas, y de donde vienes, hay niños como yo, que se alegran al verte, cuando apareces por las mañanas tan risueño, bañando la faz con esa tu luz tan agradable para todos?
Eej, nutelpuchin nimetztasujta: ka ne lado wewejka pal taja (inak ne iteku ne taltijpak), ka ne tami nikajkawa miak chijchikitikmet ka kenha taja, kinekit witzet nuwan, pal senyawi nuwan iwan metzishmatis tik ne weyak ujti, pal timumachtiat teya cosas sin ke inte tikisat inte weli mumati (numati).
p. 66 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Sí, hijito querido: en aquellos lejos lugares para ti (dijo el padre del mundo), allá acabo de dejar muchos pequeñuelos que, como tú, desean venir conmigo, para acompañarme y conocerte en mi largo viaje, y para aprender muchas cosas que, sin salir no se pueden saber.
p. 69 · Nahuizalco
Ne iten patak ishyekchin.
p. 69 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.
Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.
Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak.
p. 69 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.
Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.
Sentences 1–100 of 137 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).