Nahuat

Texts

Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.

Match:exactstarts withends withcontains

Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts

85 occurrences · Clear

King, Timumachtikan! (2011)

85 occurrences

3 Ini ne tamachtiani

  • Tay ini?

    p. 24

    Translation (Spanish)

    ¿Qué es esto?

4 Tay tikneki?

  • Tay tikneki?

    p. 27

    Translation (Spanish)

    ¿Qué quiere (usted)?

  • Tay tikneki?

    p. 28

    Translation (Spanish)

    ¿Qué quieres?

5 Tay kichiwa?

  • Tay kichiwa ne siwat?

    p. 31

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hace la mujer?

  • Tay kichiwa ne kunet?

    p. 31

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hace el niño?

  • Wan uni pelu tay kichiwa?

    p. 31

    Translation (Spanish)

    ¿Y ese perro qué hace?

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Tay kichiwa ne siwat?

    p. 33

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hace la mujer?

  • Wan tay kichiwat ne takamet?

    p. 33

    Translation (Spanish)

    ¿Y qué hacen los hombres?

7 Tay horaj timuketza?

  • Tay horaj timuketza ka tapuyawa? — Nimuketza makwil horaj o makwil horaj wan tajku.

    p. 35

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora te levantas por la mañana? — Me levanto a las cinco o a las cinco y media.

  • Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj.

    p. 35

    Translation (Spanish)

    Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.

    ¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.

  • Tay horaj timukwepa ka teutak? — Nimukwepa makwil o chikwasen horaj.

    p. 35

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora regresas por la tarde? — Regreso a las cinco o las seis.

  • Tay horaj tikuchi ka tayua? — Nitakwa chikwey horaj wan nimuteka chiknawi horaj, pal nimuketza peyna.

    p. 35

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora te duermes por la noche? — Como a las ocho y me acuesto a las nueve, para levantarme temprano.

8 Nikpia se mistun

  • Tay kichiwa ne siwat?

    p. 38

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hace la mujer?

  • Tay kimana uni lamatzin?

    p. 38

    Translation (Spanish)

    ¿Qué cuece esa anciana?

9 Tay tikchiwa?

  • Tay tikchiwa?

    p. 41

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hace (usted)?

  • Tay kichiwa uni piltzin?

    p. 41

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hace ese muchacho?

  • Tay horaj ajsi ka tamachtiluyan?

    p. 41

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora llega a la escuela?

  • Tay horaj mukwepa?

    p. 41

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora regresa?

  • Tay kikwa?

    p. 41

    Translation (Spanish)

    ¿Qué come?

10 Tay tikwa?

  • Tay tikchiwa, pipil?

    p. 44

    Translation (Spanish)

    ¿Qué haces, muchacho?

  • Tay horaj tiajsi ka tamachtiluyan?

    p. 44

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora llegas a la escuela?

  • Tay horaj timukwepa?

    p. 44

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora regresas?

  • Tay tikwa?

    p. 44

    Translation (Spanish)

    ¿Qué comes?

11 Shisa!

  • “Tay tina?”

    p. 46

    Translation (Spanish)

    “¿Qué decís?”

12 Ken ne mupelu?

  • Tay nemi tik mutechan?

    p. 51

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hay en tu pueblo?

  • Tay nemi tik ne kojtan?

    p. 51

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hay en el monte?

14 Tinemit tik Witzapan

  • Tay nemi ka ne?

    p. 56

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hay allí?

  • Tay ankichiwat tik Witzapan?

    p. 56

    Translation (Spanish)

    ¿Qué hacen en Santo Domingo de Guzmán?

17 Taika tichuka?

  • Tay kipia?

    p. 63

    Translation (Spanish)

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

19 Te nikajsi nuamatzin

  • Ika te nikpia tay iwan.

    p. 68

    Translation (Spanish)

    Porque no tengo con qué.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia.

    p. 81

    Translation (Spanish)

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe.

    p. 81

    Translation (Spanish)

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

25 Tik ne tiankis (2)

  • Kwak tami kikua chil, cafe wan muchi tay muneki, Paula mukwepa ichan.

    p. 84

28 Keman tiaw timukwepa?

  • — Tay tiaw tikchiwa musta?

    p. 92

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué vas a hacer mañana?

  • — Tay horaj tiaw timuketza pal tiaw titekiti?

    p. 92

    Translation (Spanish)

    — ¿A qué hora te vas a levantar para irte a trabajar?

29 Tiweli tiaw tiktajtanilia

  • — Tay tiaw tikchiwa musta ka tapuyawa?

    p. 94

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué vas a hacer mañana por la mañana?

  • — Tay yawi kichiwa ka ne?

    p. 94

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué va a hacer allí?

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Tay metzilwij ne munan?

    p. 95

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué te dijo tu madre?

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Tay tina?

    p. 97

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué dices?

  • — Tejkia tay titakaktuk.

    p. 97

    Translation (Spanish)

    — Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.

    — Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.

32 Ume takwikalis

  • wan tay tikitztuk ka ne?

    p. 101

    Translation (Spanish)

    y qué has visto allí?

33 Sujsul nipakiskia

  • — Tay itekiw ne chanejket?

    p. 103

    Translation (Spanish)

    — ¿Cuál es la ocupación de los habitantes?

34 Tay tikchijki?

  • — Tay tikchijki yalua?

    p. 105

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué hiciste ayer?

  • — Tay horaj tikiski ka muchan?

    p. 105

    Translation (Spanish)

    — ¿A qué hora saliste de la casa?

  • Wan tay tikchijki taja?

    p. 105

    Translation (Spanish)

    — Nikiski chikwasen horaj wan tajku wan nimukwepki ka tajkutunal. Wan tay tikchijki taja?

    — Salí a la seis y media y regresé a mediodía. ¿Y qué hiciste tú?

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • — Ashan shinechilwi tay tikchijki yalua — inak ne lamatzin...

    p. 110

    Translation (Spanish)

    — Ahora cuéntame lo que hicista ayer — dijo la anciana...

  • — Niu-nimetzilwia muchi tay nikchijki yalua.

    p. 110

    Translation (Spanish)

    — Le voy a contar todo lo que hice ayer.

  • — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa.

    p. 110

    Translation (Spanish)

    — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?

    — ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?

  • — Tay tikilwij?

    p. 110

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué le dijiste?

  • — Nikilwij tay muchijki wan tesu kwalanik.

    p. 110

    Translation (Spanish)

    — Le dije qué había pasado y no se enojó.

  • — Kwakuni tay metzilwij?

    p. 110

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué te dijo?

  • — Tay tikneki ma nikchiwa pal nimetzpalewia?

    p. 111

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué quieres que haga para ayudarla?

37 Taika te tiwalaj?

  • — Taja tay tikwaj?

    p. 113

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué comiste?

  • — Tay horaj anwalajket ka teutak?

    p. 113

    Translation (Spanish)

    — ¿A qué hora vinieron en la tarde?

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?

    p. 117

    Translation (Spanish)

    — ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Tay metzilwij ma shikchiwa?

    p. 120

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué te dijo que hicieras?

  • Tikmati tay muneki?

    p. 120

    Translation (Spanish)

    — Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin. Tikmati tay muneki?

    — Guardalo bien, no dejés que nadie te quite tu dinero. ¿Sabés lo que necesitás?

  • — Nikan nikpia tajkwilujtuk muchi tay kineki nunoya ma nikuili.

    p. 120

    Translation (Spanish)

    — Aquí tengo escrito todo lo que quiere mi abuela que le compre.

  • — Tay tiaw tikchiwa ka teutak?

    p. 120

    Translation (Spanish)

    — Tay tiaw tikchiwa ka teutak? Tikneki tiwitz tipashalua nuwan?

    — ¿Qué vas a hacer en la tarde? ¿Quieres venir a pasear conmigo?

  • — Tay metzintuktij ne tamachtiani?

    p. 120

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué les mandó el maestro?

41 Se tanamakani wan se takuani

  • — Tay tikmana, nunoya?

    p. 124

  • Tay kichiwa ne noya?

    p. 124

  • Tay yawi kichiwa ne iishwiu?

    p. 124

  • Tay kimana ne noya?

    p. 124

  • Tay yawi kikwa ne iishwiu?

    p. 124

  • — Tay tiknamaka?

    p. 124

  • Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.

    p. 124

  • Tay kinamaka ne siwat?

    p. 124

  • Tay kineki kikua ne nantzin?

    p. 124

  • Tay tamachtia?

    p. 125

  • Su se takwika, tikmati tay yaja?

    p. 125

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.

    p. 127

  • Nikinmachtia ne nuikaw wan ne nueltiw muchi tay nimumachtijtuk tik ne tamachtiluyan.

    p. 127

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.

    p. 130

  • Te tiknekit ma miki tay tupal.

    p. 130

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • Tay nemi itzalan ne tutzuntekun wan ne tukechtan?

    p. 134

  • Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.

    p. 134

  • Ne tujtumey wan ne tumajmapil timunekit pal tikitzkiat muchi tay tiknekit wan pal titekitit.

    p. 134

47 Maka shikilwi!

  • Kwak tiawit titekitit ka tiankis, nikchiwa muchi tay nechtuktia ne nunan.

    p. 138

  • Nemanha, tikishtiat wan tikekchiwat ijpak ne mesaj muchi tay tikwikatiwit pal tiknamakat.

    p. 138

  • Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.

    p. 138

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Kwak tiajsiket, muchi tipejket tikchiwat muchi tay ne tunan techtuktia.

    p. 140

  • Achtu tikishtijket muchi tay tikpiatuyat pal munamaka.

    p. 140

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Nugustoj niaw ka tiankis ika welit tikakit muchi tay kichiwat contar tik ne techan.

    p. 141

  • Kwak niaw, nikchiwa aprovechar pal nimumachtia muchi tay panutuk.

    p. 141

Sources and licenses

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).