Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · All texts
26 occurrences · Clear
Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)
26 occurrences
p. 47 · Nahuizalco
Yaja mawiltia.
p. 47 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El juega
p. 48 · Nahuizalco
Yaja kipia se kuyamet.
p. 48 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ella tiene un cerdo
Yaja kipia ume ikshi.
p. 48 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El tiene dos pies
p. 51 · Nahuizalco
Yaja kipia ume imey.
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El tiene dos manos
Yaja kipia ume ijikshi, ume iyak, ume tenshipal, ume ijishchin iwan ume kajkamachin.
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El tiene dos pies, dos narices, dos labios, dos orejas y dos carrillitos
Tey ina yaja?
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué dice él?
p. 52 · Nahuizalco
Tey ina yaja?
p. 52 · Nahuizalco
p. 56 · Nahuizalco
Iwan yaja te mucha yek tik tuish iwan weli tikukuyat.
p. 56 · Nahuizalco
Yaja ini ne nuchan.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Esta es mi casa.
Teku, nunan, nuweykawan iwan naja, tinemit ijtik yaja.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Papá, mamá, mis hermanos y yo vivimos en ella.
p. 57 · Nahuizalco
Ne ajat ijtik yaja nemi iwan yaja tzitzinaka ajachichin iwan mutatalua at, kishiniat tunalku ne patawak tujtulin, mijmil iwan seki mutukatuk tey titakwat pal ini iwan seseuk techan.
p. 57 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Los ríos que en él hay, con sus claras, abundantes y corredoras aguas, riegan en verano los extensos juncales, maizales y otros sembrados que sirven para el consumo de esta y otras poblaciones.
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina.
p. 57 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.
No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.
p. 60 · Nahuizalco
Su-nte ka imaku yaja, taltzunchalua achi.
p. 60 · Nahuizalco
p. 61 · Nahuizalco
Yaja kimiktia ne kijkimichin, iwan yejemet mucha alimentar.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El da muerte a los ratones y de ellos se alimenta.
p. 64 · Nahuizalco
Yaja taja ka kipia ume metzkuyu iwan ume majkul?
p. 64 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Es Ud. quien tiene dos piernas y dos brazos?
p. 70 · Nahuizalco
Kwak nikita wan nitachia (tacha) muchi tey yaja kichiw, nikelnamiki wan tichijchikitikmet ishpan wey weli.
p. 70 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Cuando veo y miro todo lo que El formó, acuérdome de lo pequeños que somos ante su gran poder.
Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa.
p. 70 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.
p. 71 · Nahuizalco
Shitakaktuk ina ne tumawak tik nutakewal, shalika nuaw, nikneki niki (?) iwan nimaltia wan nimuteka nikuchi chupi, inte nikcha pensar asu inte intatka kelea (¿?) niktema nuijti mal ka ikwenta yaja nimiki nemanha.
p. 71 · Nahuizalco
p. 73 · Nahuizalco
Yaja ina: Ne nukukutu kipia ijish sajtik, iyak pitzawak iwan melawak, itenshipal chiltik, ishtzuntzunyu sajtik iwan kwekwelnaj; tujtumawak kajkamak, iten chikitik iwan kechkuyu pitzawak.
p. 73 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Julia kipia se kukutuchin yankwik kenha ne nupal. Yaja ina: Ne nukukutu kipia ijish sajtik, iyak pitzawak iwan melawak, itenshipal chiltik, ishtzuntzunyu sajtik iwan kwekwelnaj; tujtumawak kajkamak, iten chikitik iwan kechkuyu pitzawak.
Julia tiene una muñequita nueva como la mía. Ella dice: Mi muñeca tiene ojos negros, nariz delgada y recta, labios rojos, pestañas negras y crespas; gordos carrillos, boca pequeña y pescuezo delgado.
Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja.
p. 73 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa. Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja. Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.
Mi muñeca puede llorar, cerrar los ojos para dormir, pero no sabe comer. Si ella comiera, le daría muchas cosas sabrosas de las que yo como. Voy a comprarle un sombrerito de junco, suave y bonito, al que le pondré una cinta ancha y negra; una camisita de algodón con flores amarillas, botones verdes y hojas por los lados.
Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.
p. 73 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa. Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja. Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.
Mi muñeca puede llorar, cerrar los ojos para dormir, pero no sabe comer. Si ella comiera, le daría muchas cosas sabrosas de las que yo como. Voy a comprarle un sombrerito de junco, suave y bonito, al que le pondré una cinta ancha y negra; una camisita de algodón con flores amarillas, botones verdes y hojas por los lados.
Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.
p. 73 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Tikita nikan (nian) se kawayujchin, se mistunchin ne kijkitzkia (kitkijkia) se kimichinchin; ka ne ume peluchichin ka mutalua sin ke tzutawa ishpan inan? Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.
Ves aquí un caballito, un gatito que cazó un ratoncillo; allá dos perritos que corren sin cansarse cerca a la madre? Acá una araña que parece estar haciendo su tela para cazar moscas y mosquitos; allí un topo, que, con sus largas y corvadas uñas escarba la tierra, buscando hormigas para comérselas; más allá un hombre que sin descansar bajo el ardiente sol limpia el campo para en él sembrar maíz, jícama, frijoles, yuca, caña, oyama, batata, plátano, guineo y de todo lo que en el pueblo hace falta; en este lado, una coneja con sus dos conejuelos al pie dándoles de mamar; en ese otro, un río que salta y cae de muy alto sobre grandes y duras peñas, por lo que el agua hace mucho ruido volviéndose blanca y ésta, aquella otra vez, para seguir su largo camino, río que en sus profundas pozas vense pasar muchas clases de peces, camarones, cangrejos, tortugas y hambrientos caimanes.
p. 74 · Nahuizalco
Mumachteya mupewaltia ma amatachia achtu tik amat patak yulik ka tzalanik miak ken nemi pal mumati, pal kiuni mujkwilua tey mutalia ush taketzat wan muamatachia tik kojtik kupak, mutalia tik tutzuntekun, ma tzalani yek yaja ne tuten, ka tzutzuntalijtuk, kia ne (?) inte kipiat intiajpal kenha ne (?) kipia.
p. 74 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El discípulo principiante debe leer primero en el libro muy despacio por sonidos, tanto como sea necesario para entenderlo, después se escriben las palabras u oraciones y se leen en alta voz, teniendo cuidado de que suenen bien las vocales acentuadas, tanto las fuertes como las débiles.
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).