Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

77 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

77 ocurrencias

4 Tay tikneki?

  • Eje.

    p. 27 · Ver en el diccionario: e

    Traducción

    Sí.

  • Tikneki nusan ejelut?

    p. 28 · Ver en el diccionario: elut

    Traducción

    ¿Quieres también elotes?

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Yejemet tekitit tik ne mil.

    p. 33 · Ver en el diccionario: yejemet

    Traducción

    Ellos trabajan en la milpa.

7 Tay horaj timuketza?

  • Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.

    p. 35 · Ver en el diccionario: e

    Traducción

    ¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.

8 Nikpia se mistun

  • Nikpia se mistun wan sejse tijlan, pero te nikpia pelu.

    p. 39 · Ver en el diccionario: se, sejsé

    Traducción

    Tengo un gato y unas gallinas, pero no tengo perro.

11 Shisa!

  • “Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · Ver en el diccionario: e

    Traducción

    “Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.

12 Ken ne mupelu?

  • Eje, kipia se pelu wan ume mistun.

    p. 49 · Ver en el diccionario: e

    Traducción

    Sí, tiene un perro y dos gatos.

13 Chilkwachtzin

  • Nunoya, ne munajnakas wejwey!

    p. 53 · Ver en el diccionario: wey

    Traducción

    Abuela, ¡sus orejas son grandes!

  • Yejemet wejwey pal nimetzkaki yek, nuishwiu!

    p. 53 · Ver en el diccionario: wey, yejemet

    Traducción

    ¡Son grandes para que te oiga bien, nieta mía!

  • Nunoya, ne mujmuish nusan wejwey!

    p. 53 · Ver en el diccionario: wey

    Traducción

    Abuela, ¡sus ojos también son grandes!

  • Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · Ver en el diccionario: wey

    Traducción

    También son grandes para te vea bien! dice el coyote.

  • Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!

    p. 53 · Ver en el diccionario: wey, weyak

    Traducción

    Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!

  • Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · Ver en el diccionario: wey, weyak

    Traducción

    Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!

    Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!

14 Tinemit tik Witzapan

  • Tejemet tinemit tik Witzapan.

    p. 56 · Ver en el diccionario: tejemet

    Traducción

    Nosotros vivimos en Santo Domingo de Guzmán.

15 Antaketzat Nawat?

  • Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.

    p. 59 · Ver en el diccionario: se, sejsé

    Traducción

    Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.

    No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.

  • Tik sejse, muchi ne kujkunet mumachtiat, wan tik sejse tesu.

    p. 59 · Ver en el diccionario: se, sejsé

    Traducción

    En algunas, todos los niños aprenden, y en otras no.

  • Wan anmejemet?

    p. 59 · Ver en el diccionario: anmejemet

    Traducción

    Wan anmejemet? Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?

    ¿Y ustedes? También tienen escuelas donde aprenden náhuat?

16 Miak o chiupi?

  • Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.

    p. 61 · Ver en el diccionario: se, sejsé

    Traducción

    Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.

    No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    p. 81

    Traducción

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

26 Tik ne shajkal

  • — Se yejemet tiltik, ne seuk istak.

    p. 86 · Ver en el diccionario: yejemet

    Traducción

    — Uno de ellos es negro, el otro es blanco.

  • — Eje, nikpia tijtijlan, tujtuchti wan nusan pejpelu.

    p. 86 · Ver en el diccionario: e, pelu

    Traducción

    — Sí, tengo gallinas, conejos y también perros.

  • Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat.

    p. 86

    Traducción

    — Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.

    — No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.

  • Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.

    p. 86 · Ver en el diccionario: pelu

    Traducción

    — Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.

    — No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Tejkia tay titakaktuk.

    p. 97

    Traducción

    — Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.

    — Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.

32 Ume takwikalis

  • wan uksejseuk ipal titakwat.

    p. 101 · Ver en el diccionario: se

    Traducción

    y otras cosas para comer.

  • Yejyek tunal, tunal!

    p. 101 · Ver en el diccionario: yek

    Traducción

    ¡Buenos días, sol!

  • Ka ne nikitztuk tejtechan,

    p. 101 · Ver en el diccionario: techan

    Traducción

    Allí he visto pueblos,

  • tejtepet wan kwajkwawit

    p. 101 · Ver en el diccionario: tepet

    Traducción

    cerros y árboles

  • Ka ne tik ne tejtechan

    p. 101 · Ver en el diccionario: techan

    Traducción

    Allí en los pueblos,

33 Sujsul nipakiskia

  • — Tay itekiw ne chanejket?

    p. 103

    Traducción

    — ¿Cuál es la ocupación de los habitantes?

  • Iwan ne tumin tiwelit tikuat takwal wan tiwelit tikchiwat uksejse kumal.

    p. 103

    Traducción

    — Nusan muchiwat kujkumal pal tiknamakat. Iwan ne tumin tiwelit tikuat takwal wan tiwelit tikchiwat uksejse kumal.

    — También se hacen comales para vender. Con el dinero podemos comprar comida y hacer más comales.

  • — Sejse siwat kichiwat kumal.

    p. 103 · Ver en el diccionario: se, sejsé

    Traducción

    — Algunas mujeres hacen comales en su casa.

  • Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.

    p. 103 · Ver en el diccionario: shulejyu

    Traducción

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

  • — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.

    p. 103 · Ver en el diccionario: se, sejsé

    Traducción

    — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.

    — Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Pejki taketza Carlita:

    p. 110

    Traducción

    Empezó a hablar Carlita:

  • Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.

    p. 110

    Traducción

    — Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.

    — Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.

37 Taika te tiwalaj?

  • Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito.

    p. 113 · Ver en el diccionario: tejemet

    Traducción

    — Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?

    — No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?

  • Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.

    p. 113 · Ver en el diccionario: se, sejsé

    Traducción

    — Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.

    — Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.

38 Ken intukay?

  • — Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique.

    p. 115 · Ver en el diccionario: yejemet

    Traducción

    — Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.

    — La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.

  • Yejemet yawita.

    p. 115 · Ver en el diccionario: yejemet

    Traducción

    — Teutaka. Yejemet yawita. Tiawita tejemet nusan.

    — Ahora ya es tarde. Ellos ya se van a su casa. Nosotros también ya nos vamos [o: vámonos].

  • Tiawita tejemet nusan.

    p. 115 · Ver en el diccionario: tejemet

    Traducción

    — Teutaka. Yejemet yawita. Tiawita tejemet nusan.

    — Ahora ya es tarde. Ellos ya se van a su casa. Nosotros también ya nos vamos [o: vámonos].

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Yejemet nusan ingustoj mumachtiat Nawat.

    p. 127 · Ver en el diccionario: yejemet

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.

    p. 130 · Ver en el diccionario: tejemet, yejemet

  • Yejemet kinekit ma nimumachti, wan ma mumachtikan muchi tukniwan.

    p. 130 · Ver en el diccionario: yejemet

  • Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.

    p. 130 · Ver en el diccionario: tejemet

  • Tejemet tiktasujtat ne tutaketzalis.

    p. 130 · Ver en el diccionario: tejemet

  • Tinat ka ne Nawat yultuk su tejemet titaketzat Nawat.

    p. 130 · Ver en el diccionario: tejemet

  • Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.

    p. 130 · Ver en el diccionario: tejemet

44 Se yualu

  • Yajane te walaj, ika munamiktijtuk wan nakak iwan ne ishulejyu.

    p. 132 · Ver en el diccionario: shulejyu

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • Yek, katiawel ne sejseuk ne nemit ijtik tutzuntekun?

    p. 134 · Ver en el diccionario: se, seuk

  • Tik tuishkalyu nemit sejse takutun.

    p. 134 · Ver en el diccionario: se, sejsé

  • — Shitejchia!

    p. 134

  • Timunekit ne tumejmetzkuyu wan ne tujtukshi pal tinejnemit.

    p. 134

47 Maka shikilwi!

  • — Shu shalwika muchi ne tejteksisti wan shikalakti ijtik ini wajkal.

    p. 138

  • Shikchiwa yulik wan nejnejmach!

    p. 138

  • Maka shiktapana ne tejteksisti!!

    p. 138

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Tejemet tiktalijket tukwajkwach wan tikisket timutaluat pal tiajsit peyna.

    p. 140 · Ver en el diccionario: tejemet

  • Kwak tiajsiket, muchi tipejket tikchiwat muchi tay ne tunan techtuktia.

    p. 140

  • Ne tejteksisti nusan.

    p. 140

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Sejse kichiwat creer ka ne siwatket titajtaketzat mas que ne takamet.

    p. 141 · Ver en el diccionario: se, sejsé

  • Yejemet senpa chachalakat wan kichiwat fregar.

    p. 141 · Ver en el diccionario: yejemet

  • Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.

    p. 141 · Ver en el diccionario: se, sejsé

  • Tejkia ka ne tanamakanimet tesu semaya chachalakat wan pajpakit, nusan tekitit pal kichiwat ganar ne tumin ne munekit pal takwat.

    p. 141

50 Tamachtiani Alejandro

  • Yaja itukay Tajtzin Alejandro, wan nusan tikilwiat katka Tamachtiani Alejandro.

    p. 143

  • Nechtuktijket itech Tamachtiani Alejandro.

    p. 143

  • Naja wan ne nukunpawan timutaliat katka itech se mesaj tik itachialis ne Tajtzin Alejandro.

    p. 143

  • Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.

    p. 143 · Ver en el diccionario: tejemet

  • Tamachtiani Alejandro tea nemi tuwan.

    p. 143

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).