Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
77 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
77 ocurrencias
4 Tay tikneki?
6 Tay kichiwat yejemet?
Yejemet tekitit tik ne mil.
p. 33 · Ver en el diccionario: yejemet
Traducción
Ellos trabajan en la milpa.
7 Tay horaj timuketza?
Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.
p. 35 · Ver en el diccionario: e
Traducción
¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.
8 Nikpia se mistun
11 Shisa!
“Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.
p. 46 · Ver en el diccionario: e
Traducción
“Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.
12 Ken ne mupelu?
Eje, kipia se pelu wan ume mistun.
p. 49 · Ver en el diccionario: e
Traducción
Sí, tiene un perro y dos gatos.
13 Chilkwachtzin
Nunoya, ne munajnakas wejwey!
p. 53 · Ver en el diccionario: wey
Traducción
Abuela, ¡sus orejas son grandes!
Yejemet wejwey pal nimetzkaki yek, nuishwiu!
p. 53 · Ver en el diccionario: wey, yejemet
Traducción
¡Son grandes para que te oiga bien, nieta mía!
Nunoya, ne mujmuish nusan wejwey!
p. 53 · Ver en el diccionario: wey
Traducción
Abuela, ¡sus ojos también son grandes!
Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.
p. 53 · Ver en el diccionario: wey
Traducción
También son grandes para te vea bien! dice el coyote.
Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!
p. 53 · Ver en el diccionario: wey, weyak
Traducción
Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.
p. 53 · Ver en el diccionario: wey, weyak
Traducción
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
14 Tinemit tik Witzapan
Tejemet tinemit tik Witzapan.
p. 56 · Ver en el diccionario: tejemet
Traducción
Nosotros vivimos en Santo Domingo de Guzmán.
15 Antaketzat Nawat?
Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
p. 59 · Ver en el diccionario: se, sejsé
Traducción
Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.
Tik sejse, muchi ne kujkunet mumachtiat, wan tik sejse tesu.
p. 59 · Ver en el diccionario: se, sejsé
Traducción
En algunas, todos los niños aprenden, y en otras no.
Wan anmejemet?
p. 59 · Ver en el diccionario: anmejemet
Traducción
Wan anmejemet? Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?
¿Y ustedes? También tienen escuelas donde aprenden náhuat?
16 Miak o chiupi?
24 Tik ne tiankis (1)
Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
p. 81
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
26 Tik ne shajkal
— Se yejemet tiltik, ne seuk istak.
p. 86 · Ver en el diccionario: yejemet
Traducción
— Uno de ellos es negro, el otro es blanco.
— Eje, nikpia tijtijlan, tujtuchti wan nusan pejpelu.
p. 86 · Ver en el diccionario: e, pelu
Traducción
— Sí, tengo gallinas, conejos y también perros.
Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat.
p. 86
Traducción
— Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.
— No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.
Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.
p. 86 · Ver en el diccionario: pelu
Traducción
— Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.
— No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.
31 Nikelnamiki nutechan
— Tejkia tay titakaktuk.
p. 97
Traducción
— Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
— Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.
32 Ume takwikalis
wan uksejseuk ipal titakwat.
p. 101 · Ver en el diccionario: se
Traducción
y otras cosas para comer.
Yejyek tunal, tunal!
p. 101 · Ver en el diccionario: yek
Traducción
¡Buenos días, sol!
Ka ne nikitztuk tejtechan,
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
Allí he visto pueblos,
tejtepet wan kwajkwawit
p. 101 · Ver en el diccionario: tepet
Traducción
cerros y árboles
Ka ne tik ne tejtechan
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
Allí en los pueblos,
33 Sujsul nipakiskia
— Tay itekiw ne chanejket?
p. 103
Traducción
— ¿Cuál es la ocupación de los habitantes?
Iwan ne tumin tiwelit tikuat takwal wan tiwelit tikchiwat uksejse kumal.
p. 103
Traducción
— Nusan muchiwat kujkumal pal tiknamakat. Iwan ne tumin tiwelit tikuat takwal wan tiwelit tikchiwat uksejse kumal.
— También se hacen comales para vender. Con el dinero podemos comprar comida y hacer más comales.
— Sejse siwat kichiwat kumal.
p. 103 · Ver en el diccionario: se, sejsé
Traducción
— Algunas mujeres hacen comales en su casa.
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103 · Ver en el diccionario: shulejyu
Traducción
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.
p. 103 · Ver en el diccionario: se, sejsé
Traducción
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
36 Yawi Carlita ichan inoya
Pejki taketza Carlita:
p. 110
Traducción
Empezó a hablar Carlita:
Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
p. 110
Traducción
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
— Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.
37 Taika te tiwalaj?
Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito.
p. 113 · Ver en el diccionario: tejemet
Traducción
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?
— No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?
Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
p. 113 · Ver en el diccionario: se, sejsé
Traducción
— Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
— Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.
38 Ken intukay?
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique.
p. 115 · Ver en el diccionario: yejemet
Traducción
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.
— La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.
Yejemet yawita.
p. 115 · Ver en el diccionario: yejemet
Traducción
— Teutaka. Yejemet yawita. Tiawita tejemet nusan.
— Ahora ya es tarde. Ellos ya se van a su casa. Nosotros también ya nos vamos [o: vámonos].
Tiawita tejemet nusan.
p. 115 · Ver en el diccionario: tejemet
Traducción
— Teutaka. Yejemet yawita. Tiawita tejemet nusan.
— Ahora ya es tarde. Ellos ya se van a su casa. Nosotros también ya nos vamos [o: vámonos].
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Yejemet nusan ingustoj mumachtiat Nawat.
p. 127 · Ver en el diccionario: yejemet
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.
Yejemet kinekit ma nimumachti, wan ma mumachtikan muchi tukniwan.
p. 130 · Ver en el diccionario: yejemet
Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.
p. 130 · Ver en el diccionario: tejemet
Tejemet tiktasujtat ne tutaketzalis.
p. 130 · Ver en el diccionario: tejemet
Tinat ka ne Nawat yultuk su tejemet titaketzat Nawat.
p. 130 · Ver en el diccionario: tejemet
Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.
p. 130 · Ver en el diccionario: tejemet
44 Se yualu
Yajane te walaj, ika munamiktijtuk wan nakak iwan ne ishulejyu.
p. 132 · Ver en el diccionario: shulejyu
45 Nitachia iwan ne nujnuish
47 Maka shikilwi!
— Shu shalwika muchi ne tejteksisti wan shikalakti ijtik ini wajkal.
p. 138
Shikchiwa yulik wan nejnejmach!
p. 138
Maka shiktapana ne tejteksisti!!
p. 138
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Tejemet tiktalijket tukwajkwach wan tikisket timutaluat pal tiajsit peyna.
p. 140 · Ver en el diccionario: tejemet
Kwak tiajsiket, muchi tipejket tikchiwat muchi tay ne tunan techtuktia.
p. 140
Ne tejteksisti nusan.
p. 140
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Sejse kichiwat creer ka ne siwatket titajtaketzat mas que ne takamet.
Yejemet senpa chachalakat wan kichiwat fregar.
p. 141 · Ver en el diccionario: yejemet
Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.
Tejkia ka ne tanamakanimet tesu semaya chachalakat wan pajpakit, nusan tekitit pal kichiwat ganar ne tumin ne munekit pal takwat.
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Yaja itukay Tajtzin Alejandro, wan nusan tikilwiat katka Tamachtiani Alejandro.
p. 143
Nechtuktijket itech Tamachtiani Alejandro.
p. 143
Naja wan ne nukunpawan timutaliat katka itech se mesaj tik itachialis ne Tajtzin Alejandro.
p. 143
Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.
p. 143 · Ver en el diccionario: tejemet
Tamachtiani Alejandro tea nemi tuwan.
p. 143
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).