Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en Ramírez, Naja Ni Genaro (2004) · Todos los textos

19 ocurrencias · Borrar

Ramírez, Naja Ni Genaro (2004)

19 ocurrencias

Nitamachtia Nawat

  • Né ninemik ume shiwit, wan ka tesu nechtashtawat yek, nikiski wan ninakak nitekiti tik ne kojtan.

    p. 6

    Traducción

    Kiunij panuk miak shiwit, wan kwak nikpiatuya 47 shiwit nitekitik tik ne Kalpuli. Né ninemik ume shiwit, wan ka tesu nechtashtawat yek, nikiski wan ninakak nitekiti tik ne kojtan.

    Así pasaron muchos años, y cuando tenía cuarenta y siete años trabajé en la Alcaldía. Allá estuve dos años, pero como no me pagaron bien, me salí y me quedé trabajando en el monte.

  • Ajsiket inat ka kimatitiwit ka ne tiupan kipia tay yejemet nejnemitiwit kitemuat.

    p. 6

    Traducción

    Né ajsiket ne ipal Kulalmumachtiani. Ajsiket inat ka kimatitiwit ka ne tiupan kipia tay yejemet nejnemitiwit kitemuat. Kiunij inak ne Palej:

    Allá llegaron unos del Círculo Estudiantil. Llegaron a decir que habían oído que la iglesia tenía lo que habían andado buscando. El padre dijo:

  • Kiunij inak ne Palej:

    p. 6 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Né ajsiket ne ipal Kulalmumachtiani. Ajsiket inat ka kimatitiwit ka ne tiupan kipia tay yejemet nejnemitiwit kitemuat. Kiunij inak ne Palej:

    Allá llegaron unos del Círculo Estudiantil. Llegaron a decir que habían oído que la iglesia tenía lo que habían andado buscando. El padre dijo:

Nikpalewia Ne Nawataketzalis

  • Achtu nitekitik iwan ne Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES).

    p. 8

    Traducción

    Achtu nitekitik iwan ne Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES). Wan tik ne shiwit 1993, nipejki nitekiti iwan CONCULTURA. Ashta tik ini shiwit nitekitiuk iwan.

    Antes trabajé en Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES). Y en 1993, empecé a trabajar con CONCULTURA, con el que todavía trabajo hasta este año.

  • Yejemet tesu nechtashtawat, ka inat ka yejemet tesu kipiat tumin pal nechtashtawat.

    p. 8

    Traducción

    Kwak niweli, nikpalewia Alan wan Cecy. Nusan Carlos, melka yaja techanchanej, pero uksan mumachtia Nawataketza. Yejemet tesu nechtashtawat, ka inat ka yejemet tesu kipiat tumin pal nechtashtawat.

    Cuando puedo les ayudo a Alan y Cecilia. También a Carlos, aunque él es del pueblo, pero todavía estudia el náhuat. Ellos no me pagan, porque dicen que no tienen dinero para pagarme.

Nitakwika Ipal Ne Tiut

  • Né nechishmatijket ka naja niweli taketza Nawat ka tik ne tiupan ipal Santa Catarina Masawat nitakwikak se takwikalis ka ina “Melka Kwak Taja Tinejnemi, Tesu Musel Tinemi”, wan kikakik ne Palej.

    p. 10 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Né nechishmatijket ka naja niweli taketza Nawat ka tik ne tiupan ipal Santa Catarina Masawat nitakwikak se takwikalis ka ina “Melka Kwak Taja Tinejnemi, Tesu Musel Tinemi”, wan kikakik ne Palej. Kunij inak:

    Allá me reconocieron porque sabía hablar náhuat, ya que en la iglesia de Santa Catarina Masahuát canté una canción que dice “Aún Cuando Tu Caminas, Solo No Estás”, y lo oyó el padre. Entonces dijo:

  • Kunij inak:

    p. 10 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Né nechishmatijket ka naja niweli taketza Nawat ka tik ne tiupan ipal Santa Catarina Masawat nitakwikak se takwikalis ka ina “Melka Kwak Taja Tinejnemi, Tesu Musel Tinemi”, wan kikakik ne Palej. Kunij inak:

    Allá me reconocieron porque sabía hablar náhuat, ya que en la iglesia de Santa Catarina Masahuát canté una canción que dice “Aún Cuando Tu Caminas, Solo No Estás”, y lo oyó el padre. Entonces dijo:

  • Kunij inak:

    p. 10 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Entonces dijo:

  • —Tay tina?

    p. 10 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    —Tay tina? Tiweli tiaw ne domingo ka ne tiupan San Antonio?

    —¿Qué decís? ¿Podés ir el domingo a la iglesia de San Antonio?

Ken Nipejki Nitekiti Tik Ne Nawataketzalis

  • —Taja ne titakwikak ne takwikalis nian keman ka né tik ne tiupan Santa Catarina?

    p. 12

    Traducción

    —¿Vos sos el que cantó la canción alguna vez allá en la iglesia de Santa Catarina?

  • Ken tina?

    p. 12 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    —Ka naja niknekiskia ma shiwi timusenpua nikan iwan tumajmanujwan wan shikinmachti taketzat Nawat. Tiawit timetztashtawat pal metzti ume tzunti tumin. Ken tina? Nemi yek?

    —Porque me gustaría que vinieras y te unieras con nuestros hermanos aquí y que les enseñaras a hablar náhuat. Te pagaremos doscientos colones por mes. ¿Qué decís? ¿Está bien?

Kiunij Nemi Katka Ne Tutechan

  • Inat ka kwak pejki ne techan, tesu nemituya sujsul kajkalmet, maya nemituyat se pual majtakti ume, wan ne kajkalmet nemituyat itzalan ne kwajkwawit.

    p. 16

    Traducción

    Dicen que cuando empezó el pueblo, no habían muchas casas, solo habían treinta y dos, y las casas estaban rodeadas de árboles.

  • Yajika, kwak ajsiket ne takamet istak, yejemet tesu kimatit tay inat ne takamet wan ne siwatket.

    p. 16

    Traducción

    Ne techanchanejket tesu welituyat taketzat tik Español, nan welit katka tawawasuat nan amataketzat. Yajika, kwak ajsiket ne takamet istak, yejemet tesu kimatit tay inat ne takamet wan ne siwatket.

    Los habitantes no sabían hablar en español, ni sabían escribir ni leer. Por eso, cuando llegaron los hombres blancos, ellos no entendían lo que decían los hombres y las mujeres.

Ne Teku Sinti

  • Taja tikchiwa ka tuweyka tetzilnajkisa iwan inakayu ka mupanpa tuweyka kipia esti, kipia nakat, ne tuweyka tumakisa, ne ujumit takwakakisat.

    p. 28

    Traducción

    Tú haces que nuestro cuerpo se sustente con su carne porque gracias a ti nuestro cuerpo tiene sangre, tiene carne, nuestro cuerpo engorda, los huesos se endurecen.

Ne Takat Brujoj

  • Wan su te kineki, kunij yawi ka tayua, wan ne kan kuchi ajsi kinapalua wan kichiwa ma isiwaw.

    p. 34

    Traducción

    Kwak se siwat kiwetzi yek kinutza. Wan su te kineki, kunij yawi ka tayua, wan ne kan kuchi ajsi kinapalua wan kichiwa ma isiwaw.

    Cuando una mujer le caía bien la llamaba. Y si ella no quería, entonces iba a la noche, y donde dormía llegaba a abrazarla y hacerla su mujer.

Ne Tutut

  • Tay mumati, ka inan kitakwaltia.

    p. 40 · Ver en el diccionario: nan

    Traducción

    Muchi tikmatit ka se tutut patani. Pero ken kichiwa pal weya, tesu akaj kimati. U su kimatit ka nesi ipal se teksisti, kaj kitakwaltia? Tay mumati, ka inan kitakwaltia.

    Todos sabemos que un pájaro vuela. Pero cómo hace para crecer, nadie sabe. O si saben que nace de un huevo, ¿quién le da de comer? Lo que se sabe es que su madre lo alimenta.

  • Wan pewa kitakwaltia ne shulut tutut ne inan ne tutuchin, ashta ma weya pal kitzkia iujumiyu wan weli patani pal kitemua itakwal.

    p. 40 · Ver en el diccionario: nan

    Traducción

    Achtu ne tutut tapishua ne teksisti, nemanha kipachua ashta ma puni, wan puntuk kenhayuk kipachua. Wan pewa kitakwaltia ne shulut tutut ne inan ne tutuchin, ashta ma weya pal kitzkia iujumiyu wan weli patani pal kitemua itakwal.

    Primero el pájaro pone el huevo, luego lo apacha hasta que nazca, y después de nacido todavía lo apacha. Y la madre del pájaro empieza a darle de comer al pájaro joven, hasta que crezca y le salgan plumas y pueda volar para buscar comida.

  • Yajika inan achtu kitakwaltia.

    p. 40 · Ver en el diccionario: nan

    Traducción

    Yajika inan achtu kitakwaltia. Wan kwak kita ka ne tutuchin welia patani, kunij kichiwa ka kiselia mayan, pal pewa patani. Ka su te kichiwa kiunij, ne tutuchin te keman patani, maya kichia ne takwal tik ishumul.

    Por eso su madre primero lo alimenta. Y cuando ve que el pajarito ya puede volar, entonces le hace pasar hambre, para que empiece a volar. Porque si no hace así, el pajarito nunca hace el intento de volar, sólo espera la comida en el nido.

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).