Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
49 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
49 ocurrencias
8 Nikpia se mistun
13 Chilkwachtzin
20 Shu shikua se amatzin!
Shikishti muchi tik ne mukustalchin pal tiktemuat ne muamatzin.
p. 70
Traducción
Saca todo de tu mochila para que busquemos tu cuaderno.
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70
Traducción
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
26 Tik ne shajkal
— Ken itachishka?
p. 86
Traducción
— De qué color son?
31 Nikelnamiki nutechan
Tikishmati?
p. 97 · Ver en el diccionario: ishmati
Traducción
— Ninemi nikelnamiki nutechan. Tikishmati?
— Me estoy acordando de mi pueblo. ¿Lo conoces?
33 Sujsul nipakiskia
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103 · Ver en el diccionario: shulejyu
Traducción
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.
p. 103
Traducción
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
36 Yawi Carlita ichan inoya
Kwak Carlita isak wan kitapuj ne ijish, inak:
p. 110 · Ver en el diccionario: ish
Traducción
Cuando Carlita despertó y abrió sus ojos, dijo:
Kwak ajsik ishpan ne kal, kinutzki.
p. 110 · Ver en el diccionario: ishpan
Traducción
Cuando llegó delante de la casa, llamó:
Ne lamatzin kitapuj, kitak ne ishwiu wan kinapaluj.
p. 110 · Ver en el diccionario: ishwiu
Traducción
La anciana abrió, miró su nieta y la abrazó.
— Tesu, nishtunak nimuketza.
p. 110
Traducción
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku.
p. 110 · Ver en el diccionario: ish
Traducción
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
p. 110
Traducción
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
p. 110
Traducción
— Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
— No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.
Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
p. 110
Traducción
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
— Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.
37 Taika te tiwalaj?
Taja tikishmati?
p. 113 · Ver en el diccionario: ishmati
Traducción
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?
— No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?
— Nikishmati, pero te nikitztuk ikman.
p. 113 · Ver en el diccionario: ishmati, mati
Traducción
— Sí lo conocía, pero hace mucho que no lo he visto.
38 Ken intukay?
— Taja tikishmati?
p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati
Traducción
— ¿La conoces?
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique.
p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati, mati
Traducción
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.
— La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.
Nikinhishmati.
p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati
Traducción
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.
— La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.
— Taja tikinhishmati?
p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati
Traducción
— Taja tikinhishmati? Ken intukay?
— ¿Cómo se llaman? ¿Tú los conoces?
— Yajané ne inhishwiu.
p. 115 · Ver en el diccionario: ishwiu
Traducción
— Yajané ne inhishwiu. Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin. Musta niaw nikinhita ne inoywan. Niaw nikintajtanilia ken itukay.
— Ella es su nieta. Los conozco pero no recuerdo cómo se llama la niña. Mañana voy a ver a los abuelos y les preguntaré cómo es que se llama.
Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin.
p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati
Traducción
— Yajané ne inhishwiu. Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin. Musta niaw nikinhita ne inoywan. Niaw nikintajtanilia ken itukay.
— Ella es su nieta. Los conozco pero no recuerdo cómo se llama la niña. Mañana voy a ver a los abuelos y les preguntaré cómo es que se llama.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin.
p. 120
Traducción
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin. Tikmati tay muneki?
— Guardalo bien, no dejés que nadie te quite tu dinero. ¿Sabés lo que necesitás?
41 Se tanamakani wan se takuani
Ne iishwiu yawi kikwa iayu turuj.
p. 124
Tay yawi kichiwa ne iishwiu?
p. 124
Tay yawi kikwa ne iishwiu?
p. 124
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.
p. 130
44 Se yualu
45 Nitachia iwan ne nujnuish
Ini ne nuishkalyu.
p. 134
Tik tuishkalyu nemit sejse takutun.
p. 134
Naja nikpia ume nuish, ume nunakas, se nuyak wan se nuten.
p. 134 · Ver en el diccionario: ish
— Taja nusan tikpia muchi uni: mujmuish, munajnakas, muyak wan muten.
p. 134 · Ver en el diccionario: ish
— Iwan ne nunajnakas nitakaki, wan iwan ne nujnuish nitachia.
p. 134 · Ver en el diccionario: ish
— Taja titachia iwan ne achtuish.
p. 134
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
47 Maka shikilwi!
Nemanha, tikishtiat wan tikekchiwat ijpak ne mesaj muchi tay tikwikatiwit pal tiknamakat.
p. 138
Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.
p. 138
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Achtu tikishtijket muchi tay tikpiatuyat pal munamaka.
p. 140
Shikishtikan muchi.
p. 140
50 Tamachtiani Alejandro
Ashan kwak niktzakwa ne nujnuish, niweli nikita uni itamachtiluyan.
p. 143 · Ver en el diccionario: ish
Nusan kipiatuya se achtuish pal tachia yek.
p. 143
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).