Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

49 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

49 ocurrencias

8 Nikpia se mistun

  • Taja tikishmati?

    p. 39 · Ver en el diccionario: ishmati

    Traducción

    ¿Tú lo conoces?

  • Naja nikishmati.

    p. 39 · Ver en el diccionario: ishmati, mati

    Traducción

    Yo lo conozco.

13 Chilkwachtzin

  • Yejemet wejwey pal nimetzkaki yek, nuishwiu!

    p. 53 · Ver en el diccionario: ishwiu

    Traducción

    ¡Son grandes para que te oiga bien, nieta mía!

  • Nunoya, ne mujmuish nusan wejwey!

    p. 53 · Ver en el diccionario: ish

    Traducción

    Abuela, ¡sus ojos también son grandes!

20 Shu shikua se amatzin!

  • Shikishti muchi tik ne mukustalchin pal tiktemuat ne muamatzin.

    p. 70

    Traducción

    Saca todo de tu mochila para que busquemos tu cuaderno.

  • Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    p. 70

    Traducción

    Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.

26 Tik ne shajkal

  • — Ken itachishka?

    p. 86

    Traducción

    — De qué color son?

31 Nikelnamiki nutechan

  • Tikishmati?

    p. 97 · Ver en el diccionario: ishmati

    Traducción

    — Ninemi nikelnamiki nutechan. Tikishmati?

    — Me estoy acordando de mi pueblo. ¿Lo conoces?

33 Sujsul nipakiskia

  • Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.

    p. 103 · Ver en el diccionario: shulejyu

    Traducción

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

  • — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.

    p. 103

    Traducción

    — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.

    — Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Kwak Carlita isak wan kitapuj ne ijish, inak:

    p. 110 · Ver en el diccionario: ish

    Traducción

    Cuando Carlita despertó y abrió sus ojos, dijo:

  • Kwak ajsik ishpan ne kal, kinutzki.

    p. 110 · Ver en el diccionario: ishpan

    Traducción

    Cuando llegó delante de la casa, llamó:

  • Ne lamatzin kitapuj, kitak ne ishwiu wan kinapaluj.

    p. 110 · Ver en el diccionario: ishwiu

    Traducción

    La anciana abrió, miró su nieta y la abrazó.

  • — Tesu, nishtunak nimuketza.

    p. 110

    Traducción

    — Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    — No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!

  • Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku.

    p. 110 · Ver en el diccionario: ish

    Traducción

    — Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    — No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!

  • Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    p. 110

    Traducción

    — Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    — No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!

  • Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.

    p. 110

    Traducción

    — Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.

    — No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.

  • Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.

    p. 110

    Traducción

    — Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.

    — Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.

37 Taika te tiwalaj?

  • Taja tikishmati?

    p. 113 · Ver en el diccionario: ishmati

    Traducción

    — Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?

    — No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?

  • — Nikishmati, pero te nikitztuk ikman.

    p. 113 · Ver en el diccionario: ishmati, mati

    Traducción

    — Sí lo conocía, pero hace mucho que no lo he visto.

38 Ken intukay?

  • — Taja tikishmati?

    p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati

    Traducción

    — ¿La conoces?

  • — Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique.

    p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati, mati

    Traducción

    — Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.

    — La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.

  • Nikinhishmati.

    p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati

    Traducción

    — Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.

    — La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.

  • — Taja tikinhishmati?

    p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati

    Traducción

    — Taja tikinhishmati? Ken intukay?

    — ¿Cómo se llaman? ¿Tú los conoces?

  • — Yajané ne inhishwiu.

    p. 115 · Ver en el diccionario: ishwiu

    Traducción

    — Yajané ne inhishwiu. Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin. Musta niaw nikinhita ne inoywan. Niaw nikintajtanilia ken itukay.

    — Ella es su nieta. Los conozco pero no recuerdo cómo se llama la niña. Mañana voy a ver a los abuelos y les preguntaré cómo es que se llama.

  • Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin.

    p. 115 · Ver en el diccionario: ishmati

    Traducción

    — Yajané ne inhishwiu. Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin. Musta niaw nikinhita ne inoywan. Niaw nikintajtanilia ken itukay.

    — Ella es su nieta. Los conozco pero no recuerdo cómo se llama la niña. Mañana voy a ver a los abuelos y les preguntaré cómo es que se llama.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin.

    p. 120

    Traducción

    — Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin. Tikmati tay muneki?

    — Guardalo bien, no dejés que nadie te quite tu dinero. ¿Sabés lo que necesitás?

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Ne iishwiu yawi kikwa iayu turuj.

    p. 124

  • Tay yawi kichiwa ne iishwiu?

    p. 124

  • Tay yawi kikwa ne iishwiu?

    p. 124

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.

    p. 130

44 Se yualu

  • — Te nikishmati ini siwat.

    p. 132 · Ver en el diccionario: ishmati, mati

  • Yajane te walaj, ika munamiktijtuk wan nakak iwan ne ishulejyu.

    p. 132 · Ver en el diccionario: shulejyu

  • — Niknekiskia nikishmati ne mukniwan.

    p. 132 · Ver en el diccionario: ishmati, mati

  • Su tikneki, shiwi wan tiaw tikinhishmati.

    p. 132 · Ver en el diccionario: ishmati

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • Ini ne nuishkalyu.

    p. 134

  • Tik tuishkalyu nemit sejse takutun.

    p. 134

  • Naja nikpia ume nuish, ume nunakas, se nuyak wan se nuten.

    p. 134 · Ver en el diccionario: ish

  • — Taja nusan tikpia muchi uni: mujmuish, munajnakas, muyak wan muten.

    p. 134 · Ver en el diccionario: ish

  • — Iwan ne nunajnakas nitakaki, wan iwan ne nujnuish nitachia.

    p. 134 · Ver en el diccionario: ish

  • — Taja titachia iwan ne achtuish.

    p. 134

46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!

  • — Tikishmati ne nuechkaw Alvaro?

    p. 136 · Ver en el diccionario: ishmati

  • — Anka nikishmati.

    p. 136 · Ver en el diccionario: ishmati, mati

47 Maka shikilwi!

  • Nemanha, tikishtiat wan tikekchiwat ijpak ne mesaj muchi tay tikwikatiwit pal tiknamakat.

    p. 138

  • Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.

    p. 138

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Achtu tikishtijket muchi tay tikpiatuyat pal munamaka.

    p. 140

  • Shikishtikan muchi.

    p. 140

50 Tamachtiani Alejandro

  • Ashan kwak niktzakwa ne nujnuish, niweli nikita uni itamachtiluyan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: ish

  • Nusan kipiatuya se achtuish pal tachia yek.

    p. 143

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).