Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
93 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
93 ocurrencias
4 Tay tikneki?
Tay tikneki?
p. 27 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
¿Qué quiere (usted)?
Tikneki et?
p. 27 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
¿Quiere frijoles?
Tikneki tamal?
p. 27 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
¿Quiere tortillas?
Tikneki yey?
p. 27 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
Keski? Tikneki yey?
¿Cuántas? ¿Quiere tres?
Tay tikneki?
p. 28 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
¿Qué quieres?
Nikneki ajawakat, pujpula wan tujtumat.
p. 28 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
Quiero aguacates, plátanos y tomates.
Keski tikneki?
p. 28 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
¿Cuántos quieres?
Tikneki nusan ejelut?
p. 28 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
¿Quieres también elotes?
Te tikneki chijchil?
p. 28 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
¿No quieres chiles?
Te nikneki.
p. 28 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
No quiero.
11 Shisa!
“Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.
p. 46 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
“Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.
20 Shu shikua se amatzin!
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan.
p. 70 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!
Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.
22 Tiwitz nuwan?
Tikneki?
p. 76 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
23 Kanka yawi?
Taika muneki se yankwik amatzin?
p. 79 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
¿Por qué necesita un nuevo lápiz?
24 Tik ne tiankis (1)
Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia.
p. 81 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia.
p. 81 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
— Tikneki nusan awakat?
p. 81 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Tikneki nusan awakat? Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
— ¿Quiere también aguacates? Tengo ricos tomates... — le dice la vendedora.
Kinekiuk ne chil wan ne cafe.
p. 81 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
Paula kitashtawia ne tanamakani. Kinekiuk ne chil wan ne cafe. Yawia kitemua...
Paula le paga a la vendedora. Todavía falta el chile y el café. Ya va a buscarlo...
25 Tik ne tiankis (2)
— Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.
p. 84 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.
Kwak tami kikua chil, cafe wan muchi tay muneki, Paula mukwepa ichan.
p. 84 · Ver en el diccionario: neki
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
Nikneki nimumachtia.
p. 88 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Niweli chiupichin. Nikneki nimumachtia.
— Puedo un poco. Quiero aprender.
— Taika tikneki timumachtia?
p. 88 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— ¿Por qué quieres aprender?
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan.
p. 88 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
p. 88 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
— Kujkunet, ankinekit mumachtiat Nawat?
p. 88
Traducción
— Niños, ustedes quieren aprender náhuat?
— Tiknekit!!
p. 88
Traducción
— ¡¡Sí!!
— Tiknekit titaketzat ne taketzalis ipal ne tunoywan!
p. 88
Traducción
— ¡Queremos hablar la lengua de nuestros abuelos!
28 Keman tiaw timukwepa?
Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
p. 92 · Ver en el diccionario: yawi
Traducción
— Niaw nikisa peyna. Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
— Así es, voy a ir a Sonsonate en el autobús.
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.
p. 94 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.
— Taika tikneki titaketza iwan?
p. 94 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— ¿Por qué quieres hablar con él?
— Tikmati kanka yasneki?
p. 94 · Ver en el diccionario: yawi
Traducción
— ¿Sabes a dónde va a ir?
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Su tikneki, niweli niwitz muwan pal nimetzpalewia.
p. 95 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Si querés, puedo venir contigo para ayudarte.
Niasneki nusel, ken nechtuktij ne nunan.
p. 95 · Ver en el diccionario: yawi
Traducción
— Padiush, tajtzin Kuyut. Niasneki nusel, ken nechtuktij ne nunan.
— Gracias, señor Coyote. Iré sola, como me mandó mi madre.
31 Nikelnamiki nutechan
— Naja te nikneki nikelkawa.
p. 97 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
33 Sujsul nipakiskia
An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
p. 103
Traducción
— Te muchi. An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
— No todo. Hoy muchos han cambiado su vestimenta y ya no quieren hablar náhuat, o lo han olvidado.
— Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.
p. 103 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.
35 Te niajki nitekiti
Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
p. 107
Traducción
Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.
Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.
p. 107
Traducción
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Ashan niasneki ichan nunoya.
p. 110 · Ver en el diccionario: yawi
Traducción
— Tinemit sabadoj. Te nikpia tamachtiluyan! Ashan niasneki ichan nunoya.
— Hoy es sábado. ¡No tengo escuela! Hoy iré a casa de mi abuela
Tikneki?
p. 110 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Nemi yek. Shimutali, niaw nimetzmaka atul iwan elut. Tikneki?
— Está bien. Siéntate, te voy a dar atol con elote. ¿Quieres?
— Nikneki.
p. 110 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Sí.
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki.
p. 111 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki. Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.
— Luego quiero que cantes esa canción para escucharla. Ahora voy a arreglar la casa.
— Tay tikneki ma nikchiwa pal nimetzpalewia?
p. 111 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— ¿Qué quieres que haga para ayudarla?
39 Niweli nimetzmachtia!
Kia niknekiskia, pero te niwelik.
p. 117 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.
— Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.
— Su tikneki, niweli nimetzmachtia!
p. 117 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— ¡Si querés, puedo enseñarte!
— Nikneki!
p. 117 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Nikneki! Keman tiwelit tipewat timumachtiat?
— ¡Quiero! ¿Cuándo podemos empezar a estudiar?
— Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?
p. 117 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?
Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj.
p. 117 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
p. 117 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Techmachtia ume tunal ipal ne semana. Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
— Nos enseña dos días a la semana. Yo quisiera que nos enseñara náhuat todos los días.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
Tikmati tay muneki?
p. 120 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin. Tikmati tay muneki?
— Guardalo bien, no dejés que nadie te quite tu dinero. ¿Sabés lo que necesitás?
— Nikan nikpia tajkwilujtuk muchi tay kineki nunoya ma nikuili.
p. 120 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Aquí tengo escrito todo lo que quiere mi abuela que le compre.
— Tikneki ma nimetzilwiti ne ujti?
p. 120 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— ¿Querés que te enseñe el camino?
Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
p. 120 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
— Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua.
p. 120 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua. Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.
— Bien, yo también necesito ir a comprar. Sólo esperame un poquito para que pueda ir a buscar mi dinero.
Tikneki tiwitz tipashalua nuwan?
p. 120 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Tay tiaw tikchiwa ka teutak? Tikneki tiwitz tipashalua nuwan?
— ¿Qué vas a hacer en la tarde? ¿Quieres venir a pasear conmigo?
Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan.
p. 120 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
41 Se tanamakani wan se takuani
Tikneki tikwa?
p. 124 · Ver en el diccionario: neki
Tikneki tikua shujshuchit, nantzin?
p. 124 · Ver en el diccionario: neki
— Te nikneki nikua shujshuchit.
p. 124 · Ver en el diccionario: neki
Nikneki nikua se kumal.
p. 124 · Ver en el diccionario: neki
Ne nantzin kineki takua.
p. 124 · Ver en el diccionario: neki
Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.
p. 124 · Ver en el diccionario: neki
Tay kineki kikua ne nantzin?
p. 124 · Ver en el diccionario: neki
Te, te kineki kikua shujshuchit, kineki kikua se kumal.
p. 124 · Ver en el diccionario: neki
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.
p. 127 · Ver en el diccionario: neki
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Yejemet kinekit ma nimumachti, wan ma mumachtikan muchi tukniwan.
p. 130
Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.
p. 130
Ika tiktasujtat tutechan, te tiknekit ma kielkawa ne itaketzalis.
p. 130
Te tiknekit ma miki tay tupal.
p. 130
44 Se yualu
45 Nitachia iwan ne nujnuish
Tikitakan: kan tikneki ma tipewakan?
p. 134 · Ver en el diccionario: neki
— Taika timunekit muchi ini tajtakutun ipal tuweyka?
p. 134 · Ver en el diccionario: neki
Ne tujtumey wan ne tumajmapil timunekit pal tikitzkiat muchi tay tiknekit wan pal titekitit.
p. 134 · Ver en el diccionario: neki
Timunekit ne tumejmetzkuyu wan ne tujtukshi pal tinejnemit.
p. 134 · Ver en el diccionario: neki
47 Maka shikilwi!
Ne nunan ina ken kineki ma tiktalikan muchi pal naka yektzin.
p. 138 · Ver en el diccionario: neki
Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.
p. 138 · Ver en el diccionario: neki
Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.
p. 138 · Ver en el diccionario: neki
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Ne nunan kinekituya ma niaw ka tiankis iwan.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
Nusan kinekituya ma wiki tuwan ne nueltiw chikitik, pal te naka isel tik ne kal wan pal techpalewia tik ne tiankis.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
Ne nueltiw te kinekituya witz.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
Yaja kinekituya naka iwan ne noya, pero ne nunan kilwij ma wiki, wan walaj.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
— Carlita, — nechilwij ne nunan, — ashan niu-nimetzwika ka tiankis, ka nikneki ma shiwi nuwan pal tinechpalewia.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
Nikneki ma shiwikikan ne ujume.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
Nikneki ma shiktali muchi ijpak ne mesaj: ne pula, ne chil, ne kamuj, ne ayut, ne eshut, ne lala wan ne tzaput.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Tejkia ka ne tanamakanimet tesu semaya chachalakat wan pajpakit, nusan tekitit pal kichiwat ganar ne tumin ne munekit pal takwat.
p. 141
Kwak nikneki nikua takwal o se kumal, nemi pal niktashtawia ipatiw.
p. 141 · Ver en el diccionario: neki
50 Tamachtiani Alejandro
Ne nunan wan nuteku inaket ka yek ma naja nimumachti, wan kinekituyat ma niaw tik ne tamachtiluyan.
p. 143
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).