Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

95 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

95 ocurrencias

1 Yek tunal!

  • Ken tinemi?

    p. 19 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Yek tunal. Ken tinemi?

    Buenos días. ¿Cómo estás?

5 Tay kichiwa?

  • Kan nemi ne kunet?

    p. 30 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Dónde está el niño?

  • Ne kunet nemi tik ne kal.

    p. 30 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    El niño está en la casa.

  • Kan nemi ne kal?

    p. 30 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Dónde está la casa?

  • Ne kal nemi tik ini ujti.

    p. 30 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    La casa está en esta calle.

  • Kan nemi ne ujti?

    p. 30 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Dónde está la calle?

  • Nemi tik ne techan.

    p. 30 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Está en el pueblo.

  • Kan nemi ne pelu?

    p. 30 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Dónde está el perro?

  • Ne pelu nemi tik ne tenkal.

    p. 30 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    El perro está en el patio.

  • Semaya ne kunet nemi tik ne kal.

    p. 30 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Sólo el niño está en la casa.

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Ká nemi ka nikan?

    p. 33 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Quién está aquí?

  • Wan ká nemi ka ikuni?

    p. 33 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Y quién está allá?

  • Kan nemi ne siwat?

    p. 33 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Dónde está la mujer?

  • Nemi ka nikan tik ne tenkal.

    p. 33 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Está aquí en el patio.

  • Kan nemit ne takamet?

    p. 33 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Dónde están los hombres?

  • Nemit ka né tik ne mil.

    p. 33 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Están ahí en la milpa.

9 Tay tikchiwa?

  • Ken tinemi?

    p. 41 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Cómo está?

  • Ninemi yek, wan taja?

    p. 41 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Estoy bien, ¿y usted?

11 Shisa!

  • “Nemi yek, semaya shikuni cafe.”

    p. 46 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    “Está bueno, sólo bebé café.”

12 Ken ne mupelu?

  • Tay nemi tik mutechan?

    p. 51 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Qué hay en tu pueblo?

  • Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan.

    p. 51 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.

    En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.

  • Nusan nemi se wey tepet.

    p. 51 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.

    En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.

  • Tay nemi tik ne kojtan?

    p. 51 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Qué hay en el monte?

  • Tik ne kojtan nemit kwajkwawit.

    p. 51 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    En el monte hay árboles.

14 Tinemit tik Witzapan

  • Kan tinemi?

    p. 56 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Dónde vives?

  • Naja ninemi tik Ijtzalku.

    p. 56 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Yo vivo en Izalco.

  • Tay nemi ka ne?

    p. 56 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Qué hay allí?

  • Tik nutechan nemit tajtamachtiluyan, teujteupan wan miak kal.

    p. 56 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    En mi pueblo hay escuelas, iglesias y muchas casas.

  • Tejemet tinemit tik Witzapan.

    p. 56 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Nosotros vivimos en Santo Domingo de Guzmán.

  • Keski tamachtiluyan nemit tik Witzapan?

    p. 56 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Cuántas escuelas hay en Santo Domingo?

15 Antaketzat Nawat?

  • Nemi yek.

    p. 59 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Está bien.

16 Miak o chiupi?

  • Keski kunet nemit?

    p. 61 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¿Cuántos niños hay?

  • Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.

    p. 61 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.

17 Taika tichuka?

  • “Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”

    p. 63 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!

18 Kan minaya?

  • — Nemi ipan ne kwawit?

    p. 66 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — ¿Está detrás del árbol?

  • — Nemi ijtik ne kal?

    p. 66 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Nemi ijtik ne kal? Nemi ijpak ne tapech?

    — ¿Está dentro de la casa? ¿Está encima de la cama?

  • Nemi ijpak ne tapech?

    p. 66 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Nemi ijtik ne kal? Nemi ijpak ne tapech?

    — ¿Está dentro de la casa? ¿Está encima de la cama?

  • Nikmati kan nemi.

    p. 66 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!

    Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!

19 Te nikajsi nuamatzin

  • Ka te nikmati kan nemi nuamatzin.

    p. 68 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Que no sé dónde está mi cuaderno.

  • Nikan nemi.

    p. 68 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Aquí está.

20 Shu shikua se amatzin!

  • Nemi yek.

    p. 70 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.

  • Nikita ka inte nemi nikan.

    p. 70 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.

    Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.

21 Te niweli nitajkwilua

  • Ika te nikmati kan nemi ne nutisaw!

    p. 74 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    ¡Porque no sé dónde está mi lápiz!

22 Tiwitz nuwan?

  • Ka ne nuikaw nemi nuchan.

    p. 76 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.

    Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.

  • Nemi pal ninaka iwan.

    p. 76 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.

    Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.

  • Yek nemi.

    p. 76 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Está bueno.

23 Kanka yawi?

  • Ika nemi pal tajkwilua.

    p. 79 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.

    Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia.

    p. 81 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • Ka keski nemi ne pula?

    p. 81 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Yek tunal! Ka keski nemi ne pula?

    — ¡Buen día! ¿A cuánto están los plátanos?

  • — Baj, nemi yek — ina Paula.

    p. 81 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Vaya, está bien — dice Paula.

25 Tik ne tiankis (2)

  • Ashan nemi pal tamana.

    p. 84 · Ver en el diccionario: nemi

26 Tik ne shajkal

  • Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat.

    p. 86 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.

    — No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Ne ikal ne munoya kan nemi?

    p. 95 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — ¿La casa de tu abuela dónde está?

  • — Nunoya nemi tik se chikitik kal ijtik ne kojtan.

    p. 95 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Mi abuela vive en una pequeña casa dentro del bosque.

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Ninemi nikelnamiki nutechan.

    p. 97 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Ninemi nikelnamiki nutechan. Tikishmati?

    — Me estoy acordando de mi pueblo. ¿Lo conoces?

  • Ne taketzalis nemi yultuk.

    p. 97 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Pero muchi teuk kielkawtiwit. Ne taketzalis nemi yultuk.

    — ¡Pero todos aún no la han olvidado. La lengua está viva.

32 Ume takwikalis

  • ka nemia pal muelkawa.

    p. 101 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    que está a punto de olvidarse.

  • ka nikan kan tisennemit.

    p. 101

    Traducción

    aquí donde nos reunimos.

33 Sujsul nipakiskia

  • — Ijkiuni annemit yek?

    p. 103 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — ¿Así están bien?

  • — Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.

    p. 103 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.

  • — Kunij, an muchi nemi kenha ken katka?

    p. 103 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — ¿Entonces, hoy todo está igual que antes?

35 Te niajki nitekiti

  • Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    p. 107 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.

    p. 107

    Traducción

    Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.

    Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • — Tinemit sabadoj.

    p. 110 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Tinemit sabadoj. Te nikpia tamachtiluyan! Ashan niasneki ichan nunoya.

    — Hoy es sábado. ¡No tengo escuela! Hoy iré a casa de mi abuela

  • — Nunoya, nikan ninemi!

    p. 110 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Nunoya, nikan ninemi! Shiktapu!

    — ¡Abuela, aquí estoy! — dijo. — ¡Abra!

  • — Shikalaki, chikitik! — kilwij. — Ken tinemi?

    p. 110 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Shikalaki, chikitik! — kilwij. — Ken tinemi? Taja timayana?

    — ¡Entra, pequeña! — le dijo. — ¿Cómo estás? ¿Tienes hambre?

  • — Nemi yek.

    p. 110 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Nemi yek. Shimutali, niaw nimetzmaka atul iwan elut. Tikneki?

    — Está bien. Siéntate, te voy a dar atol con elote. ¿Quieres?

  • — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa.

    p. 110 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?

    — ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?

37 Taika te tiwalaj?

  • — Yaja nemi tik Canada.

    p. 113 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.

    — Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Nemi yek.

    p. 117 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Nemi yek. Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.

    — Está bueno. Si no sé algo, te preguntaré.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Nemi pal nikpalewia nunoya.

    p. 120 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    — Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.

  • Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    p. 120 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    — Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.

  • Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.

    p. 120 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Techtuktij ma titajkwilukan. Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.

    — Escribir. Tenemos que escribir ahora para que podamos llevar nuestro trabajo a la escuela mañana.

  • — Nemi yek.

    p. 120 · Ver en el diccionario: nemi

    Traducción

    — Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.

    — Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Nemit ume tanamakani nikan.

    p. 124 · Ver en el diccionario: nemi

  • Uni nemi ukse siwat.

    p. 124 · Ver en el diccionario: nemi

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Kwak ne takwal nemia pak ne mesaj, muchi timutaliat titakwat.

    p. 127 · Ver en el diccionario: nemi

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Ijpak nutzuntekun nemi nutzunkal, pero pak ne mupal te nemi tatka!

    p. 134 · Ver en el diccionario: nemi

  • Melka nitzunshipetz, nemi se shunpe pak nutzuntekun kwak niktalia se!

    p. 134 · Ver en el diccionario: nemi

  • Yek, katiawel ne sejseuk ne nemit ijtik tutzuntekun?

    p. 134 · Ver en el diccionario: nemi

  • Tik tuishkalyu nemit sejse takutun.

    p. 134 · Ver en el diccionario: nemi

  • Itan ne tutzuntekun nemi ne tukechtan...

    p. 134 · Ver en el diccionario: nemi

  • Tay nemi itzalan ne tutzuntekun wan ne tukechtan?

    p. 134 · Ver en el diccionario: nemi

  • — Nemi ne tukechkuyu.

    p. 134 · Ver en el diccionario: nemi

  • — Nemi yek.

    p. 134 · Ver en el diccionario: nemi

  • Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.

    p. 134 · Ver en el diccionario: nemi

  • Timunekit ne tumejmetzkuyu wan ne tujtukshi pal tinejnemit.

    p. 134

47 Maka shikilwi!

  • Achtu kwak tiajsit ne, tinemit pal tiktaliat ne tumesaj.

    p. 138 · Ver en el diccionario: nemi

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Kwak nikneki nikua takwal o se kumal, nemi pal niktashtawia ipatiw.

    p. 141 · Ver en el diccionario: nemi

50 Tamachtiani Alejandro

  • Nemituya se tamachtiani tik nutechan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: nemi

  • Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: nemi

  • Tamachtiani Alejandro tea nemi tuwan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: nemi

  • Kitzakket ne tamachtiluyan ikman, wan tea nemituya tamachtiani tik tutechan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: nemi

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).