Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

71 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

71 ocurrencias

8 Nikpia se mistun

  • Tesu nugustoj.

    p. 39 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    No me gustan.

13 Chilkwachtzin

  • Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.

    p. 53 · Ver en el diccionario: sujsul

    Traducción

    Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.

14 Tinemit tik Witzapan

  • Tesu muchi, pero miak.

    p. 56 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    No todos, pero muchos.

15 Antaketzat Nawat?

  • Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.

    p. 59 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.

    No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.

  • Tik sejse, muchi ne kujkunet mumachtiat, wan tik sejse tesu.

    p. 59 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    En algunas, todos los niños aprenden, y en otras no.

16 Miak o chiupi?

  • Tesu muchi.

    p. 61 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.

    No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.

17 Taika tichuka?

  • “Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”

    p. 63 · Ver en el diccionario: sujsul

    Traducción

    — En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.

25 Tik ne tiankis (2)

  • — Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.

    p. 84 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    — No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.

  • — Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.

    p. 84 · Ver en el diccionario: asu

    Traducción

    — Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Su tikneki, niweli niwitz muwan pal nimetzpalewia.

    p. 95 · Ver en el diccionario: asu

    Traducción

    — Si querés, puedo venir contigo para ayudarte.

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Tesu nina tatka.

    p. 97 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    — No digo nada.

  • — Muita ka tiktasujta ne Nawataketzalis!

    p. 97

    Traducción

    — Se ve que amas la lengua náhuat.

33 Sujsul nipakiskia

  • Teuk mupatatuk sujsul.

    p. 103 · Ver en el diccionario: sujsul

    Traducción

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

  • Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet.

    p. 103 · Ver en el diccionario: sujsul

    Traducción

    — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.

    — Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!

  • — Su ijkiuni, sujsul nipakiskia!

    p. 103 · Ver en el diccionario: asu, sujsul

    Traducción

    — ¡Si es así, mucho me alegraría!

35 Te niajki nitekiti

  • Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    p. 107

    Traducción

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

  • Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    p. 107 · Ver en el diccionario: asu

    Traducción

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Sujsul nipakik kwak nikitak.

    p. 107 · Ver en el diccionario: sujsul

    Traducción

    Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.

  • Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.

    p. 107

    Traducción

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • — Sujsul nimayana! — inak Carlita.

    p. 110 · Ver en el diccionario: sujsul

    Traducción

    — ¡Tengo mucha hambre! — dijo Carlita.

  • — Tesu, nishtunak nimuketza.

    p. 110 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    — Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    — No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!

  • Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    p. 110 · Ver en el diccionario: asu, sujsul

    Traducción

    — Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    — No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!

  • — Tesu.

    p. 110 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    — Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.

    — No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.

  • — Nikilwij tay muchijki wan tesu kwalanik.

    p. 110 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    — Le dije qué había pasado y no se enojó.

  • — Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani.

    p. 111 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    — Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani. Wan timawiltijket.

    — No, también aprendimos una canción en náhuat que nos enseñó la maestra. Y jugamos.

37 Taika te tiwalaj?

  • Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    p. 113 · Ver en el diccionario: sujsul

    Traducción

    — Nikwaj inakayu tijlan. Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    — Comí carne de gallina. Todos comimos bien y era muy sabroso.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Su tikneki, niweli nimetzmachtia!

    p. 117 · Ver en el diccionario: asu

    Traducción

    — ¡Si querés, puedo enseñarte!

  • — Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?

    p. 117 · Ver en el diccionario: asu

    Traducción

    — ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?

  • — Tesu, te yek ma shikpata.

    p. 117 · Ver en el diccionario: inté

    Traducción

    — Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.

    — No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.

  • Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.

    p. 117 · Ver en el diccionario: asu

    Traducción

    — Nemi yek. Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.

    — Está bueno. Si no sé algo, te preguntaré.

  • — Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan.

    p. 117 · Ver en el diccionario: sujsul

    Traducción

    — Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan. Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.

    — Me alegra mucho que ustedes aprendan náhuat en la escuela. Es bueno que aprendan en la escuela y en casa..

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.

    p. 120 · Ver en el diccionario: asu

    Traducción

    — Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.

    — Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.

  • Su te, yawi nechajwa.

    p. 120 · Ver en el diccionario: asu

    Traducción

    — Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    — Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.

  • Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.

    p. 120 · Ver en el diccionario: asu

    Traducción

    — Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.

    — Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Su se tamachtia, yaja se tamachtiani.

    p. 125 · Ver en el diccionario: asu

  • Su se tapajtia, yaja se tapajtiani.

    p. 125 · Ver en el diccionario: asu

  • Su se takwika, tikmati tay yaja?

    p. 125 · Ver en el diccionario: asu

  • — Yek, wan su se te kichiwa tatka?

    p. 125 · Ver en el diccionario: asu

  • — Su te kichiwa tatka, tinakan ka...

    p. 125 · Ver en el diccionario: asu

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Ka tayua kwak tisutawat, tiawit tikuchit.

    p. 127

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Sujsul nugustoj nitaketza tik Nawat, ika yaja ne taketzalis ipal tutechan.

    p. 130 · Ver en el diccionario: sujsul

  • Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.

    p. 130 · Ver en el diccionario: sujsul

  • Tejemet tiktasujtat ne tutaketzalis.

    p. 130

  • Tinat ka ne Nawat yultuk su tejemet titaketzat Nawat.

    p. 130 · Ver en el diccionario: asu

  • Su titaketzat, te yawi miki, yawi yultuk.

    p. 130 · Ver en el diccionario: asu

  • Su titaketzat, te yawi muelkawa.

    p. 130 · Ver en el diccionario: asu

  • Ika tiktasujtat tutechan, te tiknekit ma kielkawa ne itaketzalis.

    p. 130

  • Wan te yawi muelkawa, su muchi techkakit titaketzat Nawat nujme: tik ne tamachtiluyan, tik ne ujpatawak ipal tutechan, ka tuchan, kan timawiltiat, kan titekitit, kan tipashaluat…

    p. 130 · Ver en el diccionario: asu

  • Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.

    p. 130 · Ver en el diccionario: asu

  • Tikmatit ka su muchi taketzat Nawat, weymet wan chijchikitik, noymet wan kujkunet, te yawi muelkawa.

    p. 130 · Ver en el diccionario: asu

44 Se yualu

  • — Shikita, sujsul chikitik uni kunet!

    p. 132 · Ver en el diccionario: sujsul

  • Su tikneki, shiwi wan tiaw tikinhishmati.

    p. 132 · Ver en el diccionario: asu

  • Su niajsi, niaw nalwika atata pal tikunit chiupichin.

    p. 132 · Ver en el diccionario: asu

  • — Tesu timuneki talwika tatka.

    p. 132 · Ver en el diccionario: inté

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Taja kia, wan naja tesu?

    p. 134 · Ver en el diccionario: inté

  • Su te, te tiweli titachia.

    p. 134 · Ver en el diccionario: asu

46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!

  • — Tesu ken ne mupipi!

    p. 136 · Ver en el diccionario: inté

  • — Tesu.

    p. 136 · Ver en el diccionario: inté

  • Kwak nichikitik katka, nimajmawi katka ika sujsul tumak!

    p. 136 · Ver en el diccionario: sujsul

47 Maka shikilwi!

  • Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.

    p. 138 · Ver en el diccionario: asu

  • Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.

    p. 138 · Ver en el diccionario: asu

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Su tiaw tik ne tiankis, shikaki ne tanamakanimet.

    p. 141 · Ver en el diccionario: asu

  • Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.

    p. 141 · Ver en el diccionario: sujsul

  • Tejkia ka ne tanamakanimet tesu semaya chachalakat wan pajpakit, nusan tekitit pal kichiwat ganar ne tumin ne munekit pal takwat.

    p. 141 · Ver en el diccionario: inté

50 Tamachtiani Alejandro

  • Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.

    p. 143

  • Mikik sujsul chulet ashan majtakti-se shiwit.

    p. 143 · Ver en el diccionario: sujsul

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).