Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

57 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

57 ocurrencias

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Yejemet tekitit tik ne mil.

    p. 33 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    Ellos trabajan en la milpa.

  • Ne takamet wan ne siwatket tekitit.

    p. 33 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    Los hombres y las mujeres trabajan.

  • Semaya ne kujkunet te tekitit.

    p. 33 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    Sólo los niños no trabajan.

7 Tay horaj timuketza?

  • Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.

    p. 35 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    ¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.

9 Tay tikchiwa?

  • Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.

    p. 41 · Ver en el diccionario: tit

    Traducción

    Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.

10 Tay tikwa?

  • Kan titekiti ka teutak?

    p. 44 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    ¿Dónde trabajas por la tarde?

14 Tinemit tik Witzapan

  • Titekitit tik ne mil.

    p. 56 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    Titekitit tik ne mil. Nusan tikchiwat kumal.

    Trabajamos en la milpa. También hacemos comales.

15 Antaketzat Nawat?

  • Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.

    p. 59

    Traducción

    Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.

    No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.

16 Miak o chiupi?

  • Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.

    p. 61 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.

    No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.

19 Te nikajsi nuamatzin

  • Taika te titajkwilua?

    p. 68

    Traducción

    ¿Por qué no escribes?

20 Shu shikua se amatzin!

  • Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan.

    p. 70

    Traducción

    Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!

    Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.

21 Te niweli nitajkwilua

  • Taika te tiweli titajkwilua?

    p. 74

    Traducción

    ¿Por qué no puedes escribir?

27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan

  • — Tiweli titaketza Nawat?

    p. 88

    Traducción

    — ¿Puedes hablar náhuat?

  • — Tiknekit titaketzat ne taketzalis ipal ne tunoywan!

    p. 88

    Traducción

    — ¡Queremos hablar la lengua de nuestros abuelos!

28 Keman tiaw timukwepa?

  • — Tay horaj tiaw timuketza pal tiaw titekiti?

    p. 92 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    — ¿A qué hora te vas a levantar para irte a trabajar?

29 Tiweli tiaw tiktajtanilia

  • — Taika tikneki titaketza iwan?

    p. 94

    Traducción

    — ¿Por qué quieres hablar con él?

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Taika titakaktuk?

    p. 97

    Traducción

    — ¿Por qué estás callado?

  • — Tejkia tay titakaktuk.

    p. 97

    Traducción

    — Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.

    — Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.

32 Ume takwikalis

  • wan uksejseuk ipal titakwat.

    p. 101 · Ver en el diccionario: takwa

    Traducción

    y otras cosas para comer.

  • tekitit, mawiltiat

    p. 101 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    trabajan, juegan

33 Sujsul nipakiskia

  • — Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.

    p. 103 · Ver en el diccionario: takwa

    Traducción

    — No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.

  • — Tik ne mil semaya ne takamet tekitit.

    p. 103 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    — Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...

    — En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...

  • Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.

    p. 103 · Ver en el diccionario: tekiti

    Traducción

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

34 Tay tikchijki?

  • Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal.

    p. 105 · Ver en el diccionario: tajtaketza

    Traducción

    — Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.

    — Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • —Semaya titajkwiluj?

    p. 110

    Traducción

    — ¿Sólo escribiste?

  • — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka.

    p. 111

    Traducción

    — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.

    — Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.

37 Taika te tiwalaj?

  • Yaja techwikak titakwat.

    p. 113 · Ver en el diccionario: takwa

    Traducción

    — Ne domingoj panutuk, wan yawi mukwepa ne semanaj witz. Yaja techwikak titakwat.

    — El domingo pasado, y va a regresar la semana que viene. Él nos llevó a comer.

  • Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    p. 113

    Traducción

    — Nikwaj inakayu tijlan. Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    — Comí carne de gallina. Todos comimos bien y era muy sabroso.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • Semaya tiawit titaketzat tik Nawat.

    p. 117

    Traducción

    — Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.

    — No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.

  • Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj.

    p. 117

    Traducción

    — Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.

    — No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Metzajsi ne tumin pal titakua?

    p. 120

    Traducción

    — ¿Te alcanza el dinero para hacer las compras?

  • — Techtuktij ma titajkwilukan.

    p. 120

    Traducción

    — Techtuktij ma titajkwilukan. Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.

    — Escribir. Tenemos que escribir ahora para que podamos llevar nuestro trabajo a la escuela mañana.

  • Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.

    p. 120

    Traducción

    — Techtuktij ma titajkwilukan. Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.

    — Escribir. Tenemos que escribir ahora para que podamos llevar nuestro trabajo a la escuela mañana.

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Kwak ne takwal nemia pak ne mesaj, muchi timutaliat titakwat.

    p. 127 · Ver en el diccionario: takwa

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.

    p. 130

  • Nunoya wan nutatanoy nusan kitat yek ma timumachtikan, wan inat ka titaketzat galantzin.

    p. 130

  • Tinat ka ne Nawat yultuk su tejemet titaketzat Nawat.

    p. 130

  • Su titaketzat, te yawi miki, yawi yultuk.

    p. 130

  • Su titaketzat, te yawi muelkawa.

    p. 130

  • Wan te yawi muelkawa, su muchi techkakit titaketzat Nawat nujme: tik ne tamachtiluyan, tik ne ujpatawak ipal tutechan, ka tuchan, kan timawiltiat, kan titekitit, kan tipashaluat…

    p. 130 · Ver en el diccionario: tekiti

  • Tikmatit ka su muchi taketzat Nawat, weymet wan chijchikitik, noymet wan kujkunet, te yawi muelkawa.

    p. 130

  • Titaketzakan Nawat ika yaja tupal.

    p. 130

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Pal titamit, nikpia ume numetzkuyu wan ume nukshi.

    p. 134

  • Ne tujtumey wan ne tumajmapil timunekit pal tikitzkiat muchi tay tiknekit wan pal titekitit.

    p. 134 · Ver en el diccionario: tekiti

  • Ne tuten pal titakwat wan tiatit wan nusan pal titaketzat.

    p. 134 · Ver en el diccionario: takwa

  • — Taja titachia iwan ne achtuish.

    p. 134 · Ver en el diccionario: tachia

  • Su te, te tiweli titachia.

    p. 134 · Ver en el diccionario: tachia

47 Maka shikilwi!

  • Kwak tiawit titekitit ka tiankis, nikchiwa muchi tay nechtuktia ne nunan.

    p. 138 · Ver en el diccionario: tekiti

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Ne noya walaj tuchan tajpia ne kal wan tamana, pal tiwelit titakwat kwak tiwitzet.

    p. 140 · Ver en el diccionario: takwa

  • Shalwikakan pal titakwat wan tikunit achtu ka muchi ne siwatket ajsit takuat.

    p. 140 · Ver en el diccionario: takwa

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Sejse kichiwat creer ka ne siwatket titajtaketzat mas que ne takamet.

    p. 141

  • Tejkia ka ne tanamakanimet tesu semaya chachalakat wan pajpakit, nusan tekitit pal kichiwat ganar ne tumin ne munekit pal takwat.

    p. 141 · Ver en el diccionario: tekiti

50 Tamachtiani Alejandro

  • Techtuktia katka ma titajkwilukan.

    p. 143

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).