Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en Ramírez, Naja Ni Genaro (2004) · Todos los textos

25 ocurrencias · Borrar

Ramírez, Naja Ni Genaro (2004)

25 ocurrencias

Nitamachtia Nawat

  • Senpa nipejki niajsi ka ne tiupan San Antonio ne nitamachtia Nawataketza, tik ne kojtantechan San Ramón.

    p. 6 · Ver en el diccionario: tiupan

    Traducción

    Senpa nipejki niajsi ka ne tiupan San Antonio ne nitamachtia Nawataketza, tik ne kojtantechan San Ramón. Ne palej kimakaket chupi tumin pal kinmaka ne tajtakamet pal kikuat abono ipal ne mil, wan né kishtij chupi pal nechtashtawa pal nitamachtia Nawat tik ne kojtantechan.

    Luego empecé a llegar a la iglesia San Antonio donde enseñé lengua náhuat, en el cantón San Ramón. Al Padre le dieron algo de dinero para dar a los hombres para comprar abono para la milpa, y de allí sacó un poquito para pagarme por enseñar náhuat en el cantón.

  • Ajsiket inat ka kimatitiwit ka ne tiupan kipia tay yejemet nejnemitiwit kitemuat.

    p. 6 · Ver en el diccionario: tiupan

    Traducción

    Né ajsiket ne ipal Kulalmumachtiani. Ajsiket inat ka kimatitiwit ka ne tiupan kipia tay yejemet nejnemitiwit kitemuat. Kiunij inak ne Palej:

    Allá llegaron unos del Círculo Estudiantil. Llegaron a decir que habían oído que la iglesia tenía lo que habían andado buscando. El padre dijo:

Nikpalewia Ne Nawataketzalis

  • Ashta tik ini shiwit nitekitiuk iwan.

    p. 8

    Traducción

    Achtu nitekitik iwan ne Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES). Wan tik ne shiwit 1993, nipejki nitekiti iwan CONCULTURA. Ashta tik ini shiwit nitekitiuk iwan.

    Antes trabajé en Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES). Y en 1993, empecé a trabajar con CONCULTURA, con el que todavía trabajo hasta este año.

Nitakwika Ipal Ne Tiut

  • Nitakwika Ipal Ne Tiut

    p. 10 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Cantando para Dios

  • Tik ne shiwit 1960, naja nishtunak niajsi tik ne Tiupan Katoliko.

    p. 10 · Ver en el diccionario: tiupan

    Traducción

    Hasta el año 1960 empecé a llegar a la Iglesia Católica.

  • Né nitaketzki ne taketzalis ipal ne Tiut.

    p. 10 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Né nitaketzki ne taketzalis ipal ne Tiut. Nusan nitakwikak takwikalis ipal ne Tiut.

    Allá hablé el idioma para Dios. También canté para Dios.

  • Nusan nitakwikak takwikalis ipal ne Tiut.

    p. 10 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Né nitaketzki ne taketzalis ipal ne Tiut. Nusan nitakwikak takwikalis ipal ne Tiut.

    Allá hablé el idioma para Dios. También canté para Dios.

  • Né nechishmatijket ka naja niweli taketza Nawat ka tik ne tiupan ipal Santa Catarina Masawat nitakwikak se takwikalis ka ina “Melka Kwak Taja Tinejnemi, Tesu Musel Tinemi”, wan kikakik ne Palej.

    p. 10 · Ver en el diccionario: tiupan

    Traducción

    Né nechishmatijket ka naja niweli taketza Nawat ka tik ne tiupan ipal Santa Catarina Masawat nitakwikak se takwikalis ka ina “Melka Kwak Taja Tinejnemi, Tesu Musel Tinemi”, wan kikakik ne Palej. Kunij inak:

    Allá me reconocieron porque sabía hablar náhuat, ya que en la iglesia de Santa Catarina Masahuát canté una canción que dice “Aún Cuando Tu Caminas, Solo No Estás”, y lo oyó el padre. Entonces dijo:

  • Tiweli tiaw ne domingo ka ne tiupan San Antonio?

    p. 10 · Ver en el diccionario: tiupan

    Traducción

    —Tay tina? Tiweli tiaw ne domingo ka ne tiupan San Antonio?

    —¿Qué decís? ¿Podés ir el domingo a la iglesia de San Antonio?

Ken Nipejki Nitekiti Tik Ne Nawataketzalis

  • Wan kwak ajsik ne domingo niajki ka tiupan, wan nechilwij kwak naja niajsik:

    p. 12 · Ver en el diccionario: tiupan

    Traducción

    Y cuando llegó el domingo fui a la iglesia, y me dijo cuando yo llegué:

  • —Taja ne titakwikak ne takwikalis nian keman ka né tik ne tiupan Santa Catarina?

    p. 12 · Ver en el diccionario: tiupan

    Traducción

    —¿Vos sos el que cantó la canción alguna vez allá en la iglesia de Santa Catarina?

Ken Nikwikatuk Ne Nawataketzalis Ka Miak Tal

  • Muchi ini nikchiwtuk, iwan nechpalewijtuk ne Tiut wan ipalewika nutzuntekun!

    p. 14 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    ¡Todo esto he hecho con la ayuda de Dios, y con la ayuda de mi inteligencia!

p. 16

  • TAKUTUN UME Techan wan Tiut

    Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    SEGUNDA PARTE Pueblo y Dios

Ken Titankwaketzat

  • Yejemet tesu kimatit, ken an tejemet tikmatit, ka nemi se Tiut ka te tikishmatit.

    p. 18 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Yejemet tesu kimatit, ken an tejemet tikmatit, ka nemi se Tiut ka te tikishmatit. Yejemet kishmatit katka tay kitat, ken ne tunal, ne at, ne tal, ne tawial, ne kwajkwawit, ne kojtan: ipal itakwal, ipal ne tapewil, wan ne kwajkwawit pal kisaluat itakil pal tikwat pal te tikseliat mayan.

    Ellos no sabían, como nosotros hoy sabemos, que hay un Dios ya que no lo conocíamos. Ellos conocían lo que veían, como el sol, la lluvia, la tierra, el maíz, los árboles y la naturaleza, que son para su comida, para la caza, y los árboles frutales para que comamos y no pasemos hambre.

Tlalok

  • Wan taja, Tiut Tlalok, timetztajtanit, kwak taja tikita ka ne Teku Tunal mukwalantia sujsul tuwan, ma shiajsi nemanha titechishpitza pal te techmiktia iwan ikwalan,

    p. 22 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    A ti, Dios Tlaloc, te pedimos que cuando veas que el Padre Sol se enoja mucho con nosotros, llegues después y nos riegues para que no nos mate con su enojo,

  • Taja, Tiut Tlalok, timetzmunekit pal tiijyukwit ka su te tiijyukwit, su te tinemi tuwan, tesu tiwelit tinemit yultuk.

    p. 22 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Taja, Tiut Tlalok, timetzmunekit pal tiijyukwit ka su te tiijyukwit, su te tinemi tuwan, tesu tiwelit tinemit yultuk. Yajika padiush, Tiut Tlalok.

    A ti, Dios Tlaloc, te necesitamos para respirar porque si no respiramos, si no estás con nosotros, no podemos vivir. Por eso gracias, Dios Tlaloc.

  • Yajika padiush, Tiut Tlalok.

    p. 22 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Taja, Tiut Tlalok, timetzmunekit pal tiijyukwit ka su te tiijyukwit, su te tinemi tuwan, tesu tiwelit tinemit yultuk. Yajika padiush, Tiut Tlalok.

    A ti, Dios Tlaloc, te necesitamos para respirar porque si no respiramos, si no estás con nosotros, no podemos vivir. Por eso gracias, Dios Tlaloc.

Ne Tiut At

  • Ne Tiut At

    p. 24 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    La Diosa Lluvia

Ne Tiut Apan

  • Ne Tiut Apan

    p. 26 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    El Dios Del Río

  • Tiut Apan, taja timetznekit sujsul ka taja titechaltia pal te timitunit, wan pal te mutema iwan tal tuweyka wan timetzmunekit pal tikpakat tukwajkwach, pal tikmanat tay yawi mukwa.

    p. 26 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Dios del Río, te queremos mucho por que tú nos bañas para no calentarnos y para no llenarse de tierra nuestro cuerpo y te necesitamos para lavar nuestra ropa, para cocinar lo que comeremos.

  • Yajika padiush Tiut Apan.

    p. 26 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Tik muaw nemi chakalin, michin, tekwisij, sipakti; tejtet, ashal, pulul, pial ipal ne tal; wan muchi tay taja tikpia muchi timunekit. Yajika padiush Tiut Apan.

    En tus aguas hay camarones, peces, cangrejos, salamandros; piedras, arena, lodo, y criaturas de la tierra; y todo lo que tienes todo lo necesitamos. Por eso, ¡gracias Dios del Río!

Tunan Tal

  • Kiunij tami ne tay muilwia muchi tay techmakatuk ne Tiut tik ini tal.

    p. 32 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Así concluye lo que se le dice a lo que Dios nos ha dado en esta tierra.

Ne Shupan

  • Yajika, kaj kenka Tiut? ka yaja techtuktia ne at; kituktia ne shalnaj ejekat pal tikijiukwit; ne tunal pal techtawilua ne tal kan tiktaliat tujtukshi pal weyat ne kwajkwawit pal tikutunat wan iwan yaja tiketzat ne tukal kan tinemit; nusan ne kan nemit ne tukujkunew, kan te techmaka ne tunal, kan tesu tisekmikit.

    p. 36 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Pejkia ne shupan! Pejkia wetzi ne at! Muchi ne jaral yawi mulini wan ne tal yawia shushuknajkisa. Ne takwalmet yawita kipiat itakwal, yawit mutaliat tumawak wan te yawit kiseliat mayan. Yajika ne tushupan yaja techtakwaltia muchi tay tinemit ijpak ne tal, wan kichiwa ka tuweyka mutetzilnajkisa, tumawaya wan weya. Yajika, kaj kenka Tiut? ka yaja techtuktia ne at; kituktia ne shalnaj ejekat pal tikijiukwit; ne tunal pal techtawilua ne tal kan tiktaliat tujtukshi pal weyat ne kwajkwawit pal tikutunat wan iwan yaja tiketzat ne tukal kan tinemit; nusan ne kan nemit ne tukujkunew, kan te techmaka ne tunal, kan tesu tisekmikit. Yajika kaj weliskia kichiwa tay Tiut kichiwa tuwan?

    Ya empezó el invierno! Ya empezó a caer el agua! Todos los montes van a retoñar y la tierra ya va a reverdecer. Los animales del campo ya van a tener su comida, van a ponerse gordos y no van a pasar hambre. Por eso nuestro invierno nos mantiene a todos los que estamos sobre la tierra, y hace que nuestro cuerpo se sustente, engorde y crezca. Por eso, ¿quién es igual a Dios? porque él nos manda la lluvia; manda el aire que respiramos; el sol para alumbrarnos la tierra donde pisamos para que crezcan los árboles para que los cortemos y con ello construyamos nuestra casa donde vivimos; también donde viven nuestros hijos, donde no nos da el sol, donde no pasamos frío. Por eso ¿quién pudiera hacer lo que Dios hace para nosotros?

  • Yajika kaj weliskia kichiwa tay Tiut kichiwa tuwan?

    p. 36 · Ver en el diccionario: tiut, yawi

    Traducción

    Pejkia ne shupan! Pejkia wetzi ne at! Muchi ne jaral yawi mulini wan ne tal yawia shushuknajkisa. Ne takwalmet yawita kipiat itakwal, yawit mutaliat tumawak wan te yawit kiseliat mayan. Yajika ne tushupan yaja techtakwaltia muchi tay tinemit ijpak ne tal, wan kichiwa ka tuweyka mutetzilnajkisa, tumawaya wan weya. Yajika, kaj kenka Tiut? ka yaja techtuktia ne at; kituktia ne shalnaj ejekat pal tikijiukwit; ne tunal pal techtawilua ne tal kan tiktaliat tujtukshi pal weyat ne kwajkwawit pal tikutunat wan iwan yaja tiketzat ne tukal kan tinemit; nusan ne kan nemit ne tukujkunew, kan te techmaka ne tunal, kan tesu tisekmikit. Yajika kaj weliskia kichiwa tay Tiut kichiwa tuwan?

    Ya empezó el invierno! Ya empezó a caer el agua! Todos los montes van a retoñar y la tierra ya va a reverdecer. Los animales del campo ya van a tener su comida, van a ponerse gordos y no van a pasar hambre. Por eso nuestro invierno nos mantiene a todos los que estamos sobre la tierra, y hace que nuestro cuerpo se sustente, engorde y crezca. Por eso, ¿quién es igual a Dios? porque él nos manda la lluvia; manda el aire que respiramos; el sol para alumbrarnos la tierra donde pisamos para que crezcan los árboles para que los cortemos y con ello construyamos nuestra casa donde vivimos; también donde viven nuestros hijos, donde no nos da el sol, donde no pasamos frío. Por eso ¿quién pudiera hacer lo que Dios hace para nosotros?

Itzinu Se Tepechin

  • Naja niknekiskia nitiukwit pal nechnekit muchi yejemet!

    p. 42

    Traducción

    Pero ay, ay, ay, tay siwapilchin! Tay yejyektzin ne sijsiwatket! Naja niknekiskia nitiukwit pal nechnekit muchi yejemet!

    Pero ¡ay, ay, ay, que jovencita! ¡Qué lindas las mujeres! Quisiera que fuera oro para que me quisieran todas.

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).