Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
62 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
62 ocurrencias
3 Ini ne tamachtiani
Uni se elut.
p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2
Traducción
Eso es un elote.
Uni se awakat?
p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2
Traducción
¿Eso es un aguacate?
Uni se tumat?
p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2
Traducción
¿Eso es un tomate?
Uni se chil.
p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2
Traducción
Te. Uni se chil.
No. Eso es un chile.
Uni se pula.
p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2
Traducción
Eso es un plátano.
5 Tay kichiwa?
6 Tay kichiwat yejemet?
Wan ká nemi ka ikuni?
p. 33 · Ver en el diccionario: ikuni
Traducción
¿Y quién está allá?
8 Nikpia se mistun
9 Tay tikchiwa?
11 Shisa!
“Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.
p. 46 · Ver en el diccionario: uni2
Traducción
“Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.
“Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.
p. 46 · Ver en el diccionario: uni2
Traducción
“Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.
“Nemi yek, semaya shikuni cafe.”
p. 46 · Ver en el diccionario: uni2
Traducción
“Está bueno, sólo bebé café.”
Yaja kiuni cafe.
p. 46 · Ver en el diccionario: uni2
Traducción
Yaja kiuni cafe. Ne siwapiltzin kita ne iikaw.
Ella bebe café. La niña ve a su hermanito.
12 Ken ne mupelu?
17 Taika tichuka?
20 Shu shikua se amatzin!
23 Kanka yawi?
25 Tik ne tiankis (2)
— Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.
p. 84 · Ver en el diccionario: yajuni
Traducción
— No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.
Kwakuni yawi kitajtanilia ne ukse tanamakani:
p. 84
Traducción
Entonces va y le pregunta a otra vendedora:
26 Tik ne shajkal
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
33 Sujsul nipakiskia
— Maya uni?
p. 103 · Ver en el diccionario: uni, uni2
Traducción
— ¿Solamente eso?
— Ijkiuni annemit yek?
p. 103
Traducción
— ¿Así están bien?
Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan.
p. 103
Traducción
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
— Kunij, an muchi nemi kenha ken katka?
p. 103
Traducción
— ¿Entonces, hoy todo está igual que antes?
— Su ijkiuni, sujsul nipakiskia!
p. 103
Traducción
— ¡Si es así, mucho me alegraría!
34 Tay tikchijki?
Kwakuni niajki ichan nunan.
p. 105
Traducción
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak.
p. 107
Traducción
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.
p. 107
Traducción
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
p. 107 · Ver en el diccionario: uni2
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik.
p. 107
Traducción
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi.
p. 107
Traducción
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal.
p. 110 · Ver en el diccionario: uni2
Traducción
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
— Muchijki ijkiuni?
p. 110
Traducción
— ¿Así sucedió?
— Kwakuni tay metzilwij?
p. 110
Traducción
— ¿Qué te dijo?
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki.
p. 111 · Ver en el diccionario: uni, uni2
Traducción
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki. Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.
— Luego quiero que cantes esa canción para escucharla. Ahora voy a arreglar la casa.
38 Ken intukay?
— Ikuni witz se siwat, taja tikita?
p. 115 · Ver en el diccionario: ikuni
Traducción
— Allí viene una mujer, ¿la ves?
— Uni witz ukse siwat nusan.
p. 115 · Ver en el diccionario: uni, uni2
Traducción
— Uni witz ukse siwat nusan. Ká witz iwan? Ume kunet. Tikinhita?
— Allí viene otra mujer también. ¿Quién viene con ella? Dos niños. ¿Tú los ves?
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet.
p. 115 · Ver en el diccionario: uni, uni2
Traducción
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?
— Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?
39 Niweli nimetzmachtia!
— Tik ne tamachtiluyan, nusan techilwia ne tamachtiani ma tikchiwakan ijkiuni.
p. 117
Traducción
— En la escuela, también nos dice la maestra que hagamos así.
41 Se tanamakani wan se takuani
— Naja te nikpia, pero yajuni kipia kujkumal.
p. 124 · Ver en el diccionario: yajuni
Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.
Uni siwat nusan tanamaka.
Uni nemi ukse siwat.
Uni siwat te tanamakani, yaja tamachtiani.
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Nusan nitaketza ijkiuni iwan nukunpawan seujseujti.
p. 130
Nikinmachtia nuikawan wan nueltiwan ken muilwia yajini, wan ken muilwia yajuni.
p. 130 · Ver en el diccionario: yajuni
Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.
p. 130
Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.
44 Se yualu
45 Nitachia iwan ne nujnuish
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Shalwikakan pal titakwat wan tikunit achtu ka muchi ne siwatket ajsit takuat.
p. 140
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).