Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

62 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

62 ocurrencias

3 Ini ne tamachtiani

  • Uni se elut.

    p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    Eso es un elote.

  • Uni se awakat?

    p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    ¿Eso es un aguacate?

  • Uni se tumat?

    p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    ¿Eso es un tomate?

  • Uni se chil.

    p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    Te. Uni se chil.

    No. Eso es un chile.

  • Uni se pula.

    p. 24 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    Eso es un plátano.

5 Tay kichiwa?

  • Wan ká uni?

    p. 31 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    ¿Y quién es ese?

  • Uni se takat.

    p. 31 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    Ese es un hombre.

  • Wan uni pelu tay kichiwa?

    p. 31 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    ¿Y ese perro qué hace?

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Wan ká nemi ka ikuni?

    p. 33 · Ver en el diccionario: ikuni

    Traducción

    ¿Y quién está allá?

8 Nikpia se mistun

  • Tay kimana uni lamatzin?

    p. 38 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    ¿Qué cuece esa anciana?

  • Shikita yajuni.

    p. 39 · Ver en el diccionario: yajuni

    Traducción

    Mira aquel.

9 Tay tikchiwa?

  • Tay kichiwa uni piltzin?

    p. 41 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    ¿Qué hace ese muchacho?

11 Shisa!

  • “Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.

    p. 46 · Ver en el diccionario: uni2

    Traducción

    “Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.

  • “Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.

    p. 46 · Ver en el diccionario: uni2

    Traducción

    “Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.

  • “Nemi yek, semaya shikuni cafe.”

    p. 46 · Ver en el diccionario: uni2

    Traducción

    “Está bueno, sólo bebé café.”

  • Yaja kiuni cafe.

    p. 46 · Ver en el diccionario: uni2

    Traducción

    Yaja kiuni cafe. Ne siwapiltzin kita ne iikaw.

    Ella bebe café. La niña ve a su hermanito.

12 Ken ne mupelu?

  • Ká uni?

    p. 49 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    ¿Quién es ese?

  • Uni se nukunpa.

    p. 49 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    Ese es un mi amigo.

17 Taika tichuka?

  • Taika chuka uni kunet?

    p. 63 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

20 Shu shikua se amatzin!

  • Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj.

    p. 70 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj. Shu ka ne!

    Venden cuadernos en esa tienda. Ve ahí.

23 Kanka yawi?

  • Kanka yawi uni piltzin?

    p. 79 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    ¿A dónde va ese muchacho?

25 Tik ne tiankis (2)

  • — Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.

    p. 84 · Ver en el diccionario: yajuni

    Traducción

    — No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.

  • Kwakuni yawi kitajtanilia ne ukse tanamakani:

    p. 84

    Traducción

    Entonces va y le pregunta a otra vendedora:

26 Tik ne shajkal

  • — Shikita uni kuyamet tik ne ujti.

    p. 86 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    — Shikita uni kuyamet tik ne ujti. Wan taja, tikpia kujkuyamet?

    — ¡Mira ese cerdo en el camino! ¿Tu tienes un cerdo?

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Nukunew, kanka tiaw iwan uni chikiwit tentuk iwan takwal?

    p. 95 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    — Mi hija, ¿a dónde vas con ese canasto lleno de comida?

33 Sujsul nipakiskia

  • — Maya uni?

    p. 103 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    — ¿Solamente eso?

  • — Ijkiuni annemit yek?

    p. 103

    Traducción

    — ¿Así están bien?

  • Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan.

    p. 103

    Traducción

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

  • — Kunij, an muchi nemi kenha ken katka?

    p. 103

    Traducción

    — ¿Entonces, hoy todo está igual que antes?

  • — Su ijkiuni, sujsul nipakiskia!

    p. 103

    Traducción

    — ¡Si es así, mucho me alegraría!

34 Tay tikchijki?

  • Kwakuni niajki ichan nunan.

    p. 105

    Traducción

    — Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.

    — Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.

35 Te niajki nitekiti

  • Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak.

    p. 107

    Traducción

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.

    p. 107

    Traducción

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    p. 107 · Ver en el diccionario: uni2

    Traducción

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

  • Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik.

    p. 107

    Traducción

    Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.

    Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.

  • Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi.

    p. 107

    Traducción

    Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.

    Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal.

    p. 110 · Ver en el diccionario: uni2

    Traducción

    Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.

    Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.

  • — Muchijki ijkiuni?

    p. 110

    Traducción

    — ¿Así sucedió?

  • — Kwakuni tay metzilwij?

    p. 110

    Traducción

    — ¿Qué te dijo?

  • —Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki.

    p. 111 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    —Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki. Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.

    — Luego quiero que cantes esa canción para escucharla. Ahora voy a arreglar la casa.

38 Ken intukay?

  • — Ikuni witz se siwat, taja tikita?

    p. 115 · Ver en el diccionario: ikuni

    Traducción

    — Allí viene una mujer, ¿la ves?

  • — Uni witz ukse siwat nusan.

    p. 115 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    — Uni witz ukse siwat nusan. Ká witz iwan? Ume kunet. Tikinhita?

    — Allí viene otra mujer también. ¿Quién viene con ella? Dos niños. ¿Tú los ves?

  • — Uni witzet se lamatzin wan se chulet.

    p. 115 · Ver en el diccionario: uni, uni2

    Traducción

    — Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?

    — Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Tik ne tamachtiluyan, nusan techilwia ne tamachtiani ma tikchiwakan ijkiuni.

    p. 117

    Traducción

    — En la escuela, también nos dice la maestra que hagamos así.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • — Naja te nikpia, pero yajuni kipia kujkumal.

    p. 124 · Ver en el diccionario: yajuni

  • Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.

    p. 124 · Ver en el diccionario: uni, uni2

  • Uni siwat nusan tanamaka.

    p. 124 · Ver en el diccionario: uni, uni2

  • Uni nemi ukse siwat.

    p. 124 · Ver en el diccionario: uni, uni2

  • Uni siwat te tanamakani, yaja tamachtiani.

    p. 124 · Ver en el diccionario: uni, uni2

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Nusan nitaketza ijkiuni iwan nukunpawan seujseujti.

    p. 130

  • Nikinmachtia nuikawan wan nueltiwan ken muilwia yajini, wan ken muilwia yajuni.

    p. 130 · Ver en el diccionario: yajuni

  • Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.

    p. 130

  • Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.

    p. 130 · Ver en el diccionario: uni, uni2

44 Se yualu

  • — Shikita, sujsul chikitik uni kunet!

    p. 132 · Ver en el diccionario: uni, uni2

  • — Taja tikita uni takapiltzin?

    p. 132 · Ver en el diccionario: uni, uni2

  • Ká yajuni?

    p. 132 · Ver en el diccionario: yajuni

  • — Yajuni ne nuikaw.

    p. 132 · Ver en el diccionario: yajuni

  • Su niajsi, niaw nalwika atata pal tikunit chiupichin.

    p. 132

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Taja nusan tikpia muchi uni: mujmuish, munajnakas, muyak wan muten.

    p. 134 · Ver en el diccionario: uni, uni2

  • Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.

    p. 134

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Shalwikakan pal titakwat wan tikunit achtu ka muchi ne siwatket ajsit takuat.

    p. 140

50 Tamachtiani Alejandro

  • Ashan kwak niktzakwa ne nujnuish, niweli nikita uni itamachtiluyan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: uni, uni2

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).