Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en Ramírez, Naja Ni Genaro (2004) · Todos los textos

27 ocurrencias · Borrar

Ramírez, Naja Ni Genaro (2004)

27 ocurrencias

Kwak Naja Nichikitik

  • Ninesik tik Witzapan tik ne metzti chiknawi ipal ne shiwit 1933, ne ikunew Juana Ramírez wan Catarino Vásquez.

    p. 4 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Nutukay Genaro Ramírez Vásquez. Ninesik tik Witzapan tik ne metzti chiknawi ipal ne shiwit 1933, ne ikunew Juana Ramírez wan Catarino Vásquez. Nunan itekiw muchi pal ne kal, wan nuteku itekiw tik ne kojtan. Ne ume ipal Kushkatan.

    Me llamo Genaro Ramírez Vásquez. Nací en Santo Domingo de Guzmán en el mes de septiembre del año 1933, hijo de Juana Ramírez y de Catarino Vásquez. Mi madre era ama de casa, y mi padre trabajaba en el monte. Ambos eran salvadoreños.

  • Ne ume ipal Kushkatan.

    p. 4 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Nutukay Genaro Ramírez Vásquez. Ninesik tik Witzapan tik ne metzti chiknawi ipal ne shiwit 1933, ne ikunew Juana Ramírez wan Catarino Vásquez. Nunan itekiw muchi pal ne kal, wan nuteku itekiw tik ne kojtan. Ne ume ipal Kushkatan.

    Me llamo Genaro Ramírez Vásquez. Nací en Santo Domingo de Guzmán en el mes de septiembre del año 1933, hijo de Juana Ramírez y de Catarino Vásquez. Mi madre era ama de casa, y mi padre trabajaba en el monte. Ambos eran salvadoreños.

Nitamachtia Nawat

  • Ne palej kimakaket chupi tumin pal kinmaka ne tajtakamet pal kikuat abono ipal ne mil, wan né kishtij chupi pal nechtashtawa pal nitamachtia Nawat tik ne kojtantechan.

    p. 6 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Senpa nipejki niajsi ka ne tiupan San Antonio ne nitamachtia Nawataketza, tik ne kojtantechan San Ramón. Ne palej kimakaket chupi tumin pal kinmaka ne tajtakamet pal kikuat abono ipal ne mil, wan né kishtij chupi pal nechtashtawa pal nitamachtia Nawat tik ne kojtantechan.

    Luego empecé a llegar a la iglesia San Antonio donde enseñé lengua náhuat, en el cantón San Ramón. Al Padre le dieron algo de dinero para dar a los hombres para comprar abono para la milpa, y de allí sacó un poquito para pagarme por enseñar náhuat en el cantón.

  • Né ajsiket ne ipal Kulalmumachtiani.

    p. 6 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Né ajsiket ne ipal Kulalmumachtiani. Ajsiket inat ka kimatitiwit ka ne tiupan kipia tay yejemet nejnemitiwit kitemuat. Kiunij inak ne Palej:

    Allá llegaron unos del Círculo Estudiantil. Llegaron a decir que habían oído que la iglesia tenía lo que habían andado buscando. El padre dijo:

Nikpalewia Ne Nawataketzalis

  • —Yawi nemi se congreso ipal ne Nawataketza.

    p. 8 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    —Yawi nemi se congreso ipal ne Nawataketza. Nimetzilwia ka su tikneki, weli titechpalewia iwan muchi ne tajtamachtiani.

    —Va ha haber un congreso sobre la lengua náhaut. Te lo digo porque si quieres puedes ayudarnos con todos los profesores.

Nitakwika Ipal Ne Tiut

  • Nitakwika Ipal Ne Tiut

    p. 10 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Cantando para Dios

  • Né nitaketzki ne taketzalis ipal ne Tiut.

    p. 10 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Né nitaketzki ne taketzalis ipal ne Tiut. Nusan nitakwikak takwikalis ipal ne Tiut.

    Allá hablé el idioma para Dios. También canté para Dios.

  • Nusan nitakwikak takwikalis ipal ne Tiut.

    p. 10 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Né nitaketzki ne taketzalis ipal ne Tiut. Nusan nitakwikak takwikalis ipal ne Tiut.

    Allá hablé el idioma para Dios. También canté para Dios.

  • Né nechishmatijket ka naja niweli taketza Nawat ka tik ne tiupan ipal Santa Catarina Masawat nitakwikak se takwikalis ka ina “Melka Kwak Taja Tinejnemi, Tesu Musel Tinemi”, wan kikakik ne Palej.

    p. 10 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Né nechishmatijket ka naja niweli taketza Nawat ka tik ne tiupan ipal Santa Catarina Masawat nitakwikak se takwikalis ka ina “Melka Kwak Taja Tinejnemi, Tesu Musel Tinemi”, wan kikakik ne Palej. Kunij inak:

    Allá me reconocieron porque sabía hablar náhuat, ya que en la iglesia de Santa Catarina Masahuát canté una canción que dice “Aún Cuando Tu Caminas, Solo No Estás”, y lo oyó el padre. Entonces dijo:

  • Kunij ne majmanujwan kilwijket ka ne manuj takwika ipal Santuj Domingo ipal Guzmán.

    p. 10 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Entonces los hermanos le dijeron que el hermano que cantaba era de Santo Domingo de Guzmán.

Ken Nipejki Nitekiti Tik Ne Nawataketzalis

  • Wan kwak nipejki nitekiti ka né, pejket ajsit ne ipal CONCULTURA pal nechilwiat su nikneki niaw tik se muputzuat miak tamachtianit ka kinekit mumachtiat Nawat.

    p. 12 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Né nipanuk nitekiti iwan ne Kulalmumachtiani. Nemanha, tik ne shiwit 1987, nitekitik wan ASID ne nitekitik yey shiwit. Wan kwak nipejki nitekiti ka né, pejket ajsit ne ipal CONCULTURA pal nechilwiat su nikneki niaw tik se muputzuat miak tamachtianit ka kinekit mumachtiat Nawat.

    Allí pasé trabajando con el Círculo Estudiantil. Luego, en 1987, trabajé con ASID donde trabajé tres años. Y cuando empecé a trabajar allá, llegaron los de CONCULTURA para preguntar-me si quería ir a una reunión de varios profesores que querían estudiar náhuat.

Ken Nikwikatuk Ne Nawataketzalis Ka Miak Tal

  • Kunij walajtuya se nawataketza ipal Meshikal pal tamachtia ne Nawataketzalis, wan kenhayuk kinetuya kaj kipalewia iwan muchi ne tajtamachtiani.

    p. 14 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Kunij walajtuya se nawataketza ipal Meshikal pal tamachtia ne Nawataketzalis, wan kenhayuk kinetuya kaj kipalewia iwan muchi ne tajtamachtiani. Né ninemik kashtuli tunal iwanmet. Né nechishmatijket ka naja niweli nitaketza Nawat, wan kwak nemik ukseseyuk senputzuat teya nechajkawket ma te niu.

    Entonces venía uno que hablaba náhuatl de México para enseñar el idioma, y una vez más quería a alguien que le ayudara con todos los profesores. Allí estuvimos quince días con ellos. Allí me conocieron porque sabía hablar náhuat, y cuando había otras reuniones ya no dejaban de invitarme.

  • Tik ne kenka shiwit niajki ka Honduras; tik ne shiwit 1993 niajki ka Meshikal (ninemik tik ne Estado Campeche); tik ne shiwit 1994 niajki ka Kojtemalan (nikwikak kukunet mijtutianit ipal ne Tenpitzak); tik ne shiwit chiknawi makwil niajki senpa ka Meshikal (ninemik tik ne Provinsiaj Tlashkala, ne timunamijket iwan tawawatianit tik taketzalis Metzali); wan tik ne shiwit 2000 niajki ka Paraway.

    p. 14 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Ese año fui a Honduras; en 1993 fui a México (estuve en el Estado de Campeche); en 1994 fui a Guatemala (llevé niños bailarines del Tempisque); en 1995 fui otra vez a México (estuve en la provincia de Tlashkala, donde nos reunimos con artesanos en la lengua indígena); y en el 2000 fui a Paraguay.

  • Muchi ini nikchiwtuk, iwan nechpalewijtuk ne Tiut wan ipalewika nutzuntekun!

    p. 14

    Traducción

    ¡Todo esto he hecho con la ayuda de Dios, y con la ayuda de mi inteligencia!

Ken Titankwaketzat

  • Yejemet kishmatit katka tay kitat, ken ne tunal, ne at, ne tal, ne tawial, ne kwajkwawit, ne kojtan: ipal itakwal, ipal ne tapewil, wan ne kwajkwawit pal kisaluat itakil pal tikwat pal te tikseliat mayan.

    p. 18 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Yejemet tesu kimatit, ken an tejemet tikmatit, ka nemi se Tiut ka te tikishmatit. Yejemet kishmatit katka tay kitat, ken ne tunal, ne at, ne tal, ne tawial, ne kwajkwawit, ne kojtan: ipal itakwal, ipal ne tapewil, wan ne kwajkwawit pal kisaluat itakil pal tikwat pal te tikseliat mayan.

    Ellos no sabían, como nosotros hoy sabemos, que hay un Dios ya que no lo conocíamos. Ellos conocían lo que veían, como el sol, la lluvia, la tierra, el maíz, los árboles y la naturaleza, que son para su comida, para la caza, y los árboles frutales para que comamos y no pasemos hambre.

  • Yajika, muchi takamet mutankwaketzat kwak kitat ka kisa ne tunal wan kitajtanit ma techpalewi ipal muchi ne tanestuk ashta kunyuaki.

    p. 18 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Por eso, todo el mundo oraba cuando veían que salía el sol y le pedían que nos protegiera durante todo el día hasta el anochecer.

Ne Teku Tunal

  • Teku Tunal, timetzmakat padiush ka tikiskia pal tinemi tuwan muchi ne tanestuk pal titechtawilua wan pal titechtutunia pal te tikseliat sesek ka su te titechtutunia tiwelit timikit ipal sesek.

    p. 20 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Padre Sol, te damos gracias porque ya saliste para estar con nosotros todo el día para que nos alumbres y para darnos calor para que no pasemos frío porque si no nos calientas nos podemos morir de frío.

Ne Tiut Apan

  • Tik muaw nemi chakalin, michin, tekwisij, sipakti; tejtet, ashal, pulul, pial ipal ne tal; wan muchi tay taja tikpia muchi timunekit.

    p. 26 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Tik muaw nemi chakalin, michin, tekwisij, sipakti; tejtet, ashal, pulul, pial ipal ne tal; wan muchi tay taja tikpia muchi timunekit. Yajika padiush Tiut Apan.

    En tus aguas hay camarones, peces, cangrejos, salamandros; piedras, arena, lodo, y criaturas de la tierra; y todo lo que tienes todo lo necesitamos. Por eso, ¡gracias Dios del Río!

Ñol Tit

  • Wan Taja, Ñol Tit, timetztajtanit ma te shitechajkawa, ka su taja tesu tinemi tuwan kunij tesu tiwelit tikishkat ne taiwan ipal ne tamal.

    p. 30 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    A ti, Señor Fuego, te pedimos que no nos abandones, porque si no estás con nosotros entonces no podremos asar el complemento de la tortilla.

Ne Takat Brujoj

  • Ipal yaja tesu nemituya kal nemi tzaktuk.

    p. 34 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Ipal yaja tesu nemituya kal nemi tzaktuk. Yaja weli kalaki melka nemi tzaktuk.

    Para él no existía una casa cerrada. Él podía entrar aunque estuviera cerrada.

Ne Tzikat Wan Ne Tzilintuk

  • Yaja kitemua iswat wan takil ipal ne kwajkwawit.

    p. 38 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Ne ikal ne tzikat tentuk iwan takwal. Yaja tesu keman musewia kitemua takwal. Yaja kitemua iswat wan takil ipal ne kwajkwawit.

    La casa de la hormiga está llena de comida. Ella nunca para de buscar comida; busca hojas y frutos de los árboles.

  • Yajika kwak witz ne shupan miki ipal sesek wan mayan.

    p. 38 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    An tikitakan ne tzilintuk. Yaja panu muchi ne tunalku takwika. Yajika kwak witz ne shupan miki ipal sesek wan mayan.

    Ahora veamos la cigarra. Ella pasa todo el verano cantando. Por eso cuando viene el invierno muere de frío y hambre.

Ne Tutut

  • U su kimatit ka nesi ipal se teksisti, kaj kitakwaltia?

    p. 40 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Muchi tikmatit ka se tutut patani. Pero ken kichiwa pal weya, tesu akaj kimati. U su kimatit ka nesi ipal se teksisti, kaj kitakwaltia? Tay mumati, ka inan kitakwaltia.

    Todos sabemos que un pájaro vuela. Pero cómo hace para crecer, nadie sabe. O si saben que nace de un huevo, ¿quién le da de comer? Lo que se sabe es que su madre lo alimenta.

Itzinu Se Tepechin

  • Itzinu se tepechin ne kan nesit ne shujshuchit nikitak se siwapilchin achin kisajsaka ipal.

    p. 42 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    Al pie de un cerrito donde nacen las flores, vi a una jovencita que agua acarreaba.

Ini Nutechan Witzapan

  • Tik nutechan muchiwat kujkumit, kumal pal tiknamakat, iwan tikuat tutakwal wan uksejseyuk ipal titakwat.

    p. 44 · Ver en el diccionario: pal

    Traducción

    En mi pueblo se hacen ollas, comales para vender, y compramos nuestra comida y otras cosas para comer.

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).