Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

96 ocurrencias en 5 textos · Borrar

Tajtaketza pal Ijtzalku76Naja Ni Genaro5Timumachtikan!1El Pipil de la Región de los Itzalcos3The Pipil Language of El Salvador11

King, Tajtaketza pal Ijtzalku (2012)

76 ocurrencias

Capítulo 2

  • Tikmanat pal kisa ne ilechayu.

    p. 21 · Ver en el diccionario: kisa

  • Mushtilia ne iewayu pal kisa ne ilechayu, musalua se kwechpala pal kikwi ne ilechayu, mumana ijtik se kumit wan at.

    p. 22 · Ver en el diccionario: kisa

  • Keman seseka, mumalina ne kwechpala pal kisa ne iayu ne kwawit.

    p. 22 · Ver en el diccionario: kisa

Capítulo 4

  • Ne nemituyat yejemet tawiwitat ne kajkamu keman pejki kisa ne metzti.

    p. 26 · Ver en el diccionario: kisa

Capítulo 6

  • Nemik se takat munamiktijtuk kipiatuya ne isiwaw, wan inte kimati katka ka kisa ka tayua.

    p. 29 · Ver en el diccionario: kisa

Ver las 71 oraciones

Ramírez, Naja Ni Genaro (2004)

5 ocurrencias

Ken Titankwaketzat

  • Yejemet kishmatit katka tay kitat, ken ne tunal, ne at, ne tal, ne tawial, ne kwajkwawit, ne kojtan: ipal itakwal, ipal ne tapewil, wan ne kwajkwawit pal kisaluat itakil pal tikwat pal te tikseliat mayan.

    p. 18

    Traducción

    Yejemet tesu kimatit, ken an tejemet tikmatit, ka nemi se Tiut ka te tikishmatit. Yejemet kishmatit katka tay kitat, ken ne tunal, ne at, ne tal, ne tawial, ne kwajkwawit, ne kojtan: ipal itakwal, ipal ne tapewil, wan ne kwajkwawit pal kisaluat itakil pal tikwat pal te tikseliat mayan.

    Ellos no sabían, como nosotros hoy sabemos, que hay un Dios ya que no lo conocíamos. Ellos conocían lo que veían, como el sol, la lluvia, la tierra, el maíz, los árboles y la naturaleza, que son para su comida, para la caza, y los árboles frutales para que comamos y no pasemos hambre.

  • Yajika, muchi takamet mutankwaketzat kwak kitat ka kisa ne tunal wan kitajtanit ma techpalewi ipal muchi ne tanestuk ashta kunyuaki.

    p. 18 · Ver en el diccionario: kisa

    Traducción

    Por eso, todo el mundo oraba cuando veían que salía el sol y le pedían que nos protegiera durante todo el día hasta el anochecer.

Ne Tzikat Wan Ne Tzilintuk

  • Ne tzikat, kan nemi ukse takwalmet ka weli kikwa, kunij tesu kisa kitemua itakwal; kunij kichia ma tayuakisa pal pewa kisa kitemua itakwal.

    p. 38 · Ver en el diccionario: kisa

    Traducción

    La hormiga, cuando hay otros animales que la pueden comer, no sale a buscar su comida; entonces espera la noche para empezar a salir a buscar su comida.

Itzinu Se Tepechin

  • Itzinu se tepechin ne kan nesit ne shujshuchit nikitak se siwapilchin achin kisajsaka ipal.

    p. 42

    Traducción

    Al pie de un cerrito donde nacen las flores, vi a una jovencita que agua acarreaba.

King, Timumachtikan! (2011)

1 ocurrencia

33 Sujsul nipakiskia

  • Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...

    p. 103

    Traducción

    — Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...

    — En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...

Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)

3 ocurrencias

p. 59 · Nahuizalco

  • Nemi miak clases papalumet, seki kisat patanit wan tunal, iwan seki tayua; iwan keman kitatukat, yajki wan inte weli muitzkiat, ka majmawi pal mikit ken tejemet.

    p. 59 · Nahuizalco

    Traducción

    Hay muchas clases de mariposas, unas que salen a volar de día y otras por la noche; pero cuando las persiguen, huyen y no se dejan coger, porque temen morir como nosotros.

p. 65 · Nahuizalco

  • Ne tunal kisa nemi.

    p. 65 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: kisa

    Traducción

    Ne tunal kisa nemi. Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.

    El sol está saliendo. Su luz alumbra los montes y las poblaciones.

p. 75 · Nahuizalco

  • Ne chikiwit mucha wan akat iwan mucha yajaya ken muchiwtuk: Mukutuna ne akat iwan muajkawa ma wiki chupi, mushima wan mutzayana wan kisa nawi takukutun (sic), muishtia ne tajtakutun, se yejemet muajkawa pal techcha (tejcha) servir ne isipalyu tatajku eyupan ka mushintuk wan muwawantuk kenha weli muchi, nemanha ka ne akat chamawak wan chikawtuk muishtia makwil takutun ne iweyka muneki se, mushima iwan mutzayana tik itajku, mukeluna ini, wan muchakwania pak se tet, iwan nemanha mutalia tik iweyaka tumey wan munakayu kishtia pal yamania.

    p. 75 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: kisa

    Traducción

    Ne chikiwit mucha wan akat iwan mucha yajaya ken muchiwtuk: Mukutuna ne akat iwan muajkawa ma wiki chupi, mushima wan mutzayana wan kisa nawi takukutun (sic), muishtia ne tajtakutun, se yejemet muajkawa pal techcha (tejcha) servir ne isipalyu tatajku eyupan ka mushintuk wan muwawantuk kenha weli muchi, nemanha ka ne akat chamawak wan chikawtuk muishtia makwil takutun ne iweyka muneki se, mushima iwan mutzayana tik itajku, mukeluna ini, wan muchakwania pak se tet, iwan nemanha mutalia tik iweyaka tumey wan munakayu kishtia pal yamania. Muchiwtuka ini, mupewaltia ne tekit mutalia pak se kubanku, se ijpak seuk ne majtakti takutun tik tik-itajku (tij tiquitajcu) iwan sanse inweweyaka, mutalia se tukshi ijpak pal te wilewi. Iwan kiunij muitzkia ume ikipaliu ne miaya wan muitzkia ne itzujtzun pitzawak iwan mukalaktia se ka ipan seuk ijtik ne itzajtzalan iwan mupewaltia mupiki muyaulua iwan mukalaktia ijtik itajtajku achtu se eyupan seuk pal te sennakat. Keman tami ne isijsipalyu, mukalaktia ne itzujtzun ijpak ne mupiki pal te wilewi ne tekit, mukalaktia tik itajku kan tami ini yankwik isipalyu pal yawi ipan. Ken ini mucha wan ne seuk. Muchiwtuka ne ipatawka tik itzini, mukeluna ne ijikshi ka ajku, iwan muchi kenha muchiwtuk. Pal tami muajkawa ne itzujtzun pal mukeluni wan mukalaktia ne iewayu naka ijtik ne mupiktuk. Muchiwtuk ini, mutzuma ne iten (ni tenu) wan se iewayu yajasan iakayu iwan chiltik, nemanha naka neman ne chikiwit pal munama' kan aya (?).

    Los canastos se hacen de carrizo y se trabajan del modo siguiente: Se corta la vara y se deja secar un poco, se limpia y se raja, sacando de ella cuatro partes, se extraen las costillas de cada una de ellas, quedando para utilizar la astilla central después de desbastada y raspada lo mejor que se pueda, luego, del carrizo más grueso y sazón, se sacan cinco cabos del grandor que se deseen, se asean y se rajan por la mitad, se quiebran éstas (hacia dentro), se machacan sobre una piedra y luego se colocan a lo largo del brazo y se descarnan del centro para que se dociliten. Hecho esto, se principia la obra poniendo en un banco uno sobre otro en cruz los diez pedazos con iguales extremos, se coloca un pie encima para que no se corran. En seguida se toman dos de las varillas ya listas y se colocan por la punta más delgada y se meten una tras de la otra entre los ángulos, se principia el tejido vuelta y metiendo entre los espacios, primero la una, después la otra, sin que queden juntas. Cuando se concluyen las rajillas se meten las puntas por encima del tejido para que no se deshaga el trabajo, introduciendo por enmedio del remate la nueva lista para seguir. Esto mismo se hace con la otra. Ya hecho (el fondo), se quiebran los diámetros (mejor decir, los radios) para arriba y se sigue como antes. Ya para terminar, se suspende el ejercicio, dejando puntas para quebrarlas y meter las cáscaras que queden entre el tejido por medio de una punta de huiscoyol. Hecho esto, se cose o adereza el borde por medio de una corteza de la misma materia previamente colorida, quedando lista la obra para venderla al público.

Campbell, The Pipil Language of El Salvador (1985)

11 ocurrencias

El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976

  • Ne isiwaw kisa pashalua.

    El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976 · Ver en el diccionario: kisa

    Traducción

    Su mujer salía a caminar.

  • Mukechkupina, kisa pashalua.

    El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976 · Ver en el diccionario: kisa

    Traducción

    Se quita la cabeza y sale a caminar.

  • Kada tayua kisa pashalua sel itzuntekun.

    El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976 · Ver en el diccionario: kisa

    Traducción

    “Todas las noches sale a caminar, pero sólo su cabeza.”

  • Nikan yu kisa ne muchichiwal amor!

    El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976 · Ver en el diccionario: kisa

    Traducción

    Aj, ne nusiwapiltzin! Nikan timiktuk, pero nikan nemi ne nuchichiwal. Nikan yu kisa ne muchichiwal amor!

    “Ah, hija mía, has muerto aquí, pero ahí está mi huacal, tu huacal de amor va a brotar aquí.”

El Arco · Santo Domingo de Guzmán, 1975

  • Al ratito kisa ne siwat.

    El Arco · Santo Domingo de Guzmán, 1975 · Ver en el diccionario: kisa

    Traducción

    Al ratito salió la mujer.

Ver las 10 oraciones

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).