Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
60 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
60 ocurrencias
12 Ken ne mupelu?
Tik ne kojtan nemit kwajkwawit.
p. 51 · Ver en el diccionario: kwawit
Traducción
En el monte hay árboles.
18 Kan minaya?
— Nemi ipan ne kwawit?
p. 66 · Ver en el diccionario: kwawit
Traducción
— ¿Está detrás del árbol?
22 Tiwitz nuwan?
Kanka tiaw kwak tami ne tamachtiluyan?
p. 76 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Cuando termina la escuela, ¿a dónde vas?
25 Tik ne tiankis (2)
Kwakuni yawi kitajtanilia ne ukse tanamakani:
p. 84
Traducción
Entonces va y le pregunta a otra vendedora:
Kwak tami kikua chil, cafe wan muchi tay muneki, Paula mukwepa ichan.
p. 84 · Ver en el diccionario: kwa
28 Keman tiaw timukwepa?
— Ken senpa, niaw nimuketza kwak tanesi: makwil horaj, anka makwil wan tajku.
p. 92 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Como siempre me levantaré al amanecer: a las cinco, tal vez las cinco y media.
Tiawit timuitat kwak nimukwepa.
p. 92 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Yek. Tiawit timuitat kwak nimukwepa.
— Sí. Nos veremos cuando regrese.
31 Nikelnamiki nutechan
Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka.
p. 97 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
32 Ume takwikalis
tejtepet wan kwajkwawit
p. 101 · Ver en el diccionario: kwawit
Traducción
cerros y árboles
33 Sujsul nipakiskia
Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
p. 103 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
— En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
34 Tay tikchijki?
Kwakuni niajki ichan nunan.
p. 105
Traducción
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
Kwak tamik, timukwepket.
p. 105 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.
p. 107
Traducción
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Sujsul nipakik kwak nikitak.
p. 107 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.
p. 107 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.
p. 107 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi.
p. 107
Traducción
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
p. 107 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Kwak Carlita isak wan kitapuj ne ijish, inak:
p. 110 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Cuando Carlita despertó y abrió sus ojos, dijo:
Kwak tamik takwa, kiski mutalua.
p. 110 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
Kwak ajsik ishpan ne kal, kinutzki.
p. 110 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Cuando llegó delante de la casa, llamó:
Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku.
p. 110 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
p. 110 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
p. 110 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
— No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.
— Nikilwij tay muchijki wan tesu kwalanik.
p. 110
Traducción
— Le dije qué había pasado y no se enojó.
— Kwakuni tay metzilwij?
p. 110
Traducción
— ¿Qué te dijo?
Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.
p. 111 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.
— Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat.
p. 117 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?
— Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka.
p. 117 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.
— Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek.
p. 120 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
p. 120 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Mujmusta kwak tanesi, muchi timuketzat tik ne tuchan.
p. 127 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak muketzat ne chijchikitik, naja nikpalewia ne nunan kinhapaka o kinhaltia.
p. 127 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak ne takwal nemia pak ne mesaj, muchi timutaliat titakwat.
p. 127 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak tami nitakwa, nikisa wan niaw nimumachtia.
p. 127 · Ver en el diccionario: kwa
Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.
p. 127 · Ver en el diccionario: kwa
Ka tayua kwak tisutawat, tiawit tikuchit.
p. 127 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw muapaka, tinat ka ne nunan kiapaka ne nuikaw.
p. 127 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw maltia, tinat ka ne nunan kialtia ne nuikaw.
p. 127 · Ver en el diccionario: kwa
Nusan tiwelit tinat ka kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw muketza, ne nunan kiketza ne nuikaw.
p. 127 · Ver en el diccionario: kwa
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.
p. 130 · Ver en el diccionario: kwa
45 Nitachia iwan ne nujnuish
Melka nitzunshipetz, nemi se shunpe pak nutzuntekun kwak niktalia se!
p. 134 · Ver en el diccionario: kwa
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
47 Maka shikilwi!
Ne nunan tanamaka tik ne tiankis, wan kwak naja te nimumachtia nikpalewia.
p. 138 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak tiawit titekitit ka tiankis, nikchiwa muchi tay nechtuktia ne nunan.
p. 138 · Ver en el diccionario: kwa
Achtu kwak tiajsit ne, tinemit pal tiktaliat ne tumesaj.
p. 138 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak nechilwia ma nikajkawa ne pujpula ka ne, ka ne nikajkawa.
p. 138 · Ver en el diccionario: kwa
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Ne noya walaj tuchan tajpia ne kal wan tamana, pal tiwelit titakwat kwak tiwitzet.
p. 140 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak tiajsiket, muchi tipejket tikchiwat muchi tay ne tunan techtuktia.
p. 140 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak tami, shumet shikuakan nakatamal o elutamal wan café.
p. 140 · Ver en el diccionario: kwa
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Kwak niaw, nikchiwa aprovechar pal nimumachtia muchi tay panutuk.
p. 141 · Ver en el diccionario: kwa
Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.
p. 141 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak nikneki nikua takwal o se kumal, nemi pal niktashtawia ipatiw.
p. 141 · Ver en el diccionario: kwa
50 Tamachtiani Alejandro
Ashan kwak niktzakwa ne nujnuish, niweli nikita uni itamachtiluyan.
p. 143 · Ver en el diccionario: kwa
Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.
p. 143 · Ver en el diccionario: kwa
Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.
p. 143 · Ver en el diccionario: kwa
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).