Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
79 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
79 ocurrencias
4 Tay tikneki?
Yey awakat, nawi pula wan makwil tumat.
p. 28 · Ver en el diccionario: makwil
Traducción
Tres aguacates, cuatro plátanos y cinco tomates.
7 Tay horaj timuketza?
Tay horaj timuketza ka tapuyawa? — Nimuketza makwil horaj o makwil horaj wan tajku.
p. 35 · Ver en el diccionario: makwil
Traducción
¿A qué hora te levantas por la mañana? — Me levanto a las cinco o a las cinco y media.
Tay horaj timukwepa ka teutak? — Nimukwepa makwil o chikwasen horaj.
p. 35 · Ver en el diccionario: makwil
Traducción
¿A qué hora regresas por la tarde? — Regreso a las cinco o las seis.
8 Nikpia se mistun
9 Tay tikchiwa?
Nusan mawiltia iwan ikunpawan.
p. 41 · Ver en el diccionario: mawiltia
Traducción
También juega con sus amigos.
17 Taika tichuka?
Anka kukuya o mayana.
p. 63 · Ver en el diccionario: mayana
Traducción
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
“Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”
p. 63 · Ver en el diccionario: maka, maka2
Traducción
— ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!
18 Kan minaya?
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya.
p. 66 · Ver en el diccionario: mawiltia
Traducción
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
p. 66 · Ver en el diccionario: mawiltia
Traducción
Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!
24 Tik ne tiankis (1)
28 Keman tiaw timukwepa?
— Ken senpa, niaw nimuketza kwak tanesi: makwil horaj, anka makwil wan tajku.
p. 92 · Ver en el diccionario: makwil
Traducción
— Como siempre me levantaré al amanecer: a las cinco, tal vez las cinco y media.
32 Ume takwikalis
tekitit, mawiltiat
p. 101
Traducción
trabajan, juegan
33 Sujsul nipakiskia
— Maya uni?
p. 103 · Ver en el diccionario: maka2, semaya
Traducción
— ¿Solamente eso?
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.
p. 103
Traducción
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
34 Tay tikchijki?
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal.
p. 105 · Ver en el diccionario: makwil
Traducción
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.
p. 107 · Ver en el diccionario: maka2, semaya
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
p. 107 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua.
p. 110 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
— Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki.
p. 111 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki. Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.
— Luego quiero que cantes esa canción para escucharla. Ahora voy a arreglar la casa.
— Tay tikneki ma nikchiwa pal nimetzpalewia?
p. 111 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— ¿Qué quieres que haga para ayudarla?
37 Taika te tiwalaj?
— Tiwalajket makwil horaj.
p. 113 · Ver en el diccionario: makwil
Traducción
— Tiwalajket makwil horaj. Yajika yalua te niwalaj.
— Vinimos a las cinco. Por eso ayer no vine.
38 Ken intukay?
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique.
p. 115
Traducción
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.
— La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.
Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique.
p. 115
Traducción
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.
— La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Maya niweli chiupichin.
p. 117 · Ver en el diccionario: maka2, semaya
Traducción
— Maya niweli chiupichin. Wan taja?
— Puedo un poquito no más. ¿Y vos?
— Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?
p. 117 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?
— Tesu, te yek ma shikpata.
p. 117 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj.
p. 117 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
— Tik ne tamachtiluyan, nusan techilwia ne tamachtiani ma tikchiwakan ijkiuni.
p. 117 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— En la escuela, también nos dice la maestra que hagamos así.
Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
p. 117 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Techmachtia ume tunal ipal ne semana. Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
— Nos enseña dos días a la semana. Yo quisiera que nos enseñara náhuat todos los días.
Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
p. 117 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan. Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
— Me alegra mucho que ustedes aprendan náhuat en la escuela. Es bueno que aprendan en la escuela y en casa..
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Tay metzilwij ma shikchiwa?
p. 120 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— ¿Qué te dijo que hicieras?
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin.
p. 120 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin. Tikmati tay muneki?
— Guardalo bien, no dejés que nadie te quite tu dinero. ¿Sabés lo que necesitás?
— Nikan nikpia tajkwilujtuk muchi tay kineki nunoya ma nikuili.
p. 120 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Aquí tengo escrito todo lo que quiere mi abuela que le compre.
— Tikneki ma nimetzilwiti ne ujti?
p. 120 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— ¿Querés que te enseñe el camino?
Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan.
p. 120 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
— Techtuktij ma titajkwilukan.
p. 120 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Techtuktij ma titajkwilukan. Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.
— Escribir. Tenemos que escribir ahora para que podamos llevar nuestro trabajo a la escuela mañana.
Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
p. 120 · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati
Traducción
— Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
— Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw maltia, tinat ka ne nunan kialtia ne nuikaw.
p. 127
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Yejemet kinekit ma nimumachti, wan ma mumachtikan muchi tukniwan.
Nunoya wan nutatanoy nusan kitat yek ma timumachtikan, wan inat ka titaketzat galantzin.
Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.
Ika tiktasujtat tutechan, te tiknekit ma kielkawa ne itaketzalis.
Te tiawit tikajkawat ma miki ne tutaketzalis.
Te tiknekit ma miki tay tupal.
Ijtik muchi, te tikajkawakan ma miki!
45 Nitachia iwan ne nujnuish
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
Yaja mas tumawak que naja, wan mas chapachin.
p. 136
— Ashan makwil shiwit.
p. 136 · Ver en el diccionario: makwil
47 Maka shikilwi!
Ne nunan ina ken kineki ma tiktalikan muchi pal naka yektzin.
Kwak nechilwia ma nikajkawa ne pujpula ka ne, ka ne nikajkawa.
Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.
Maka shiktapana ne tejteksisti!!
Maka shikilwi!
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Ne nunan kinekituya ma niaw ka tiankis iwan.
Nusan kinekituya ma wiki tuwan ne nueltiw chikitik, pal te naka isel tik ne kal wan pal techpalewia tik ne tiankis.
Yaja kinekituya naka iwan ne noya, pero ne nunan kilwij ma wiki, wan walaj.
— Carlita, — nechilwij ne nunan, — ashan niu-nimetzwika ka tiankis, ka nikneki ma shiwi nuwan pal tinechpalewia.
Ma wiki techpalewia.
Nikneki ma shiwikikan ne ujume.
Yek ma shinechpalewikan wan ma shimumachtikan.
Shikekchiwakan ne mesaj ka nikan, — inak. — Carlita, shitaekchiwa wan shikajkawa ma metzpalewi ne mueltiw.
Nikneki ma shiktali muchi ijpak ne mesaj: ne pula, ne chil, ne kamuj, ne ayut, ne eshut, ne lala wan ne tzaput.
Carlita, maka shikajkawa ma kitapana ne mueltiw teksisti!
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Sejse kichiwat creer ka ne siwatket titajtaketzat mas que ne takamet.
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Ne nunan wan nuteku inaket ka yek ma naja nimumachti, wan kinekituyat ma niaw tik ne tamachtiluyan.
Techtuktia katka ma titajkwilukan.
Mikik sujsul chulet ashan majtakti-se shiwit.
p. 143 · Ver en el diccionario: majtakti
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).