Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

77 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

77 ocurrencias

5 Tay kichiwa?

  • Kan nemi ne kunet?

    p. 30

    Traducción

    ¿Dónde está el niño?

  • Ne kunet nemi tik ne kal.

    p. 30

    Traducción

    El niño está en la casa.

  • Kan nemi ne kal?

    p. 30

    Traducción

    ¿Dónde está la casa?

  • Ne kal nemi tik ini ujti.

    p. 30

    Traducción

    La casa está en esta calle.

  • Kan nemi ne ujti?

    p. 30

    Traducción

    ¿Dónde está la calle?

  • Nemi tik ne techan.

    p. 30

    Traducción

    Está en el pueblo.

  • Kan nemi ne pelu?

    p. 30

    Traducción

    ¿Dónde está el perro?

  • Ne pelu nemi tik ne tenkal.

    p. 30

    Traducción

    El perro está en el patio.

  • Semaya ne kunet nemi tik ne kal.

    p. 30

    Traducción

    Sólo el niño está en la casa.

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Ká nemi ka nikan?

    p. 33

    Traducción

    ¿Quién está aquí?

  • Wan ká nemi ka ikuni?

    p. 33

    Traducción

    ¿Y quién está allá?

  • Kan nemi ne siwat?

    p. 33

    Traducción

    ¿Dónde está la mujer?

  • Nemi ka nikan tik ne tenkal.

    p. 33

    Traducción

    Está aquí en el patio.

  • Kan nemit ne takamet?

    p. 33

    Traducción

    ¿Dónde están los hombres?

  • Nemit ka né tik ne mil.

    p. 33

    Traducción

    Están ahí en la milpa.

11 Shisa!

  • “Nemi yek, semaya shikuni cafe.”

    p. 46

    Traducción

    “Está bueno, sólo bebé café.”

12 Ken ne mupelu?

  • Tay nemi tik mutechan?

    p. 51

    Traducción

    ¿Qué hay en tu pueblo?

  • Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan.

    p. 51

    Traducción

    Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.

    En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.

  • Nusan nemi se wey tepet.

    p. 51

    Traducción

    Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.

    En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.

  • Tay nemi tik ne kojtan?

    p. 51

    Traducción

    ¿Qué hay en el monte?

  • Tik ne kojtan nemit kwajkwawit.

    p. 51

    Traducción

    En el monte hay árboles.

14 Tinemit tik Witzapan

  • Tay nemi ka ne?

    p. 56

    Traducción

    ¿Qué hay allí?

  • Tik nutechan nemit tajtamachtiluyan, teujteupan wan miak kal.

    p. 56

    Traducción

    En mi pueblo hay escuelas, iglesias y muchas casas.

  • Keski tamachtiluyan nemit tik Witzapan?

    p. 56

    Traducción

    ¿Cuántas escuelas hay en Santo Domingo?

15 Antaketzat Nawat?

  • Nemi yek.

    p. 59

    Traducción

    Está bien.

16 Miak o chiupi?

  • Keski kunet nemit?

    p. 61

    Traducción

    ¿Cuántos niños hay?

  • Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.

    p. 61

    Traducción

    No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.

18 Kan minaya?

  • — Nemi ipan ne kwawit?

    p. 66

    Traducción

    — ¿Está detrás del árbol?

  • — Nemi ijtik ne kal?

    p. 66

    Traducción

    — Nemi ijtik ne kal? Nemi ijpak ne tapech?

    — ¿Está dentro de la casa? ¿Está encima de la cama?

  • Nemi ijpak ne tapech?

    p. 66

    Traducción

    — Nemi ijtik ne kal? Nemi ijpak ne tapech?

    — ¿Está dentro de la casa? ¿Está encima de la cama?

  • Nikmati kan nemi.

    p. 66

    Traducción

    Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!

    Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!

19 Te nikajsi nuamatzin

  • Ka te nikmati kan nemi nuamatzin.

    p. 68

    Traducción

    Que no sé dónde está mi cuaderno.

  • Nikan nemi.

    p. 68

    Traducción

    Aquí está.

20 Shu shikua se amatzin!

  • Nemi yek.

    p. 70

    Traducción

    Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.

  • Nikita ka inte nemi nikan.

    p. 70

    Traducción

    Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.

    Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.

21 Te niweli nitajkwilua

  • Ika te nikmati kan nemi ne nutisaw!

    p. 74

    Traducción

    ¡Porque no sé dónde está mi lápiz!

22 Tiwitz nuwan?

  • Ka ne nuikaw nemi nuchan.

    p. 76

    Traducción

    Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.

    Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.

  • Nemi pal ninaka iwan.

    p. 76

    Traducción

    Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.

    Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.

  • Yek nemi.

    p. 76

    Traducción

    Está bueno.

23 Kanka yawi?

  • Ika nemi pal tajkwilua.

    p. 79

    Traducción

    Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.

    Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia.

    p. 81

    Traducción

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • Ka keski nemi ne pula?

    p. 81

    Traducción

    — Yek tunal! Ka keski nemi ne pula?

    — ¡Buen día! ¿A cuánto están los plátanos?

  • — Baj, nemi yek — ina Paula.

    p. 81

    Traducción

    — Vaya, está bien — dice Paula.

25 Tik ne tiankis (2)

  • Ashan nemi pal tamana.

    p. 84

26 Tik ne shajkal

  • Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat.

    p. 86

    Traducción

    — Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.

    — No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Ne ikal ne munoya kan nemi?

    p. 95

    Traducción

    — ¿La casa de tu abuela dónde está?

  • — Nunoya nemi tik se chikitik kal ijtik ne kojtan.

    p. 95

    Traducción

    — Mi abuela vive en una pequeña casa dentro del bosque.

31 Nikelnamiki nutechan

  • Ne taketzalis nemi yultuk.

    p. 97

    Traducción

    — Pero muchi teuk kielkawtiwit. Ne taketzalis nemi yultuk.

    — ¡Pero todos aún no la han olvidado. La lengua está viva.

32 Ume takwikalis

  • ka nemia pal muelkawa.

    p. 101

    Traducción

    que está a punto de olvidarse.

33 Sujsul nipakiskia

  • — Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.

    p. 103

    Traducción

    — No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.

  • — Kunij, an muchi nemi kenha ken katka?

    p. 103

    Traducción

    — ¿Entonces, hoy todo está igual que antes?

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • — Nemi yek.

    p. 110

    Traducción

    — Nemi yek. Shimutali, niaw nimetzmaka atul iwan elut. Tikneki?

    — Está bien. Siéntate, te voy a dar atol con elote. ¿Quieres?

  • — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa.

    p. 110

    Traducción

    — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?

    — ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?

37 Taika te tiwalaj?

  • — Yaja nemi tik Canada.

    p. 113

    Traducción

    — Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.

    — Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Nemi yek.

    p. 117

    Traducción

    — Nemi yek. Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.

    — Está bueno. Si no sé algo, te preguntaré.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Nemi pal nikpalewia nunoya.

    p. 120

    Traducción

    — Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    — Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.

  • Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    p. 120

    Traducción

    — Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    — Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.

  • — Nemi yek.

    p. 120

    Traducción

    — Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.

    — Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Nemit ume tanamakani nikan.

    p. 124

  • Uni nemi ukse siwat.

    p. 124

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Kwak ne takwal nemia pak ne mesaj, muchi timutaliat titakwat.

    p. 127

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Ijpak nutzuntekun nemi nutzunkal, pero pak ne mupal te nemi tatka!

    p. 134

  • Melka nitzunshipetz, nemi se shunpe pak nutzuntekun kwak niktalia se!

    p. 134

  • Yek, katiawel ne sejseuk ne nemit ijtik tutzuntekun?

    p. 134

  • Tik tuishkalyu nemit sejse takutun.

    p. 134

  • Itan ne tutzuntekun nemi ne tukechtan...

    p. 134

  • Tay nemi itzalan ne tutzuntekun wan ne tukechtan?

    p. 134

  • — Nemi ne tukechkuyu.

    p. 134

  • — Nemi yek.

    p. 134

  • Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.

    p. 134

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Kwak nikneki nikua takwal o se kumal, nemi pal niktashtawia ipatiw.

    p. 141

50 Tamachtiani Alejandro

  • Nemituya se tamachtiani tik nutechan.

    p. 143

  • Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.

    p. 143

  • Tamachtiani Alejandro tea nemi tuwan.

    p. 143

  • Kitzakket ne tamachtiluyan ikman, wan tea nemituya tamachtiani tik tutechan.

    p. 143

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).