Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
77 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
77 ocurrencias
5 Tay kichiwa?
Kan nemi ne kunet?
p. 30
Traducción
¿Dónde está el niño?
Ne kunet nemi tik ne kal.
p. 30
Traducción
El niño está en la casa.
Kan nemi ne kal?
p. 30
Traducción
¿Dónde está la casa?
Ne kal nemi tik ini ujti.
p. 30
Traducción
La casa está en esta calle.
Kan nemi ne ujti?
p. 30
Traducción
¿Dónde está la calle?
Nemi tik ne techan.
p. 30
Traducción
Está en el pueblo.
Kan nemi ne pelu?
p. 30
Traducción
¿Dónde está el perro?
Ne pelu nemi tik ne tenkal.
p. 30
Traducción
El perro está en el patio.
Semaya ne kunet nemi tik ne kal.
p. 30
Traducción
Sólo el niño está en la casa.
6 Tay kichiwat yejemet?
Ká nemi ka nikan?
p. 33
Traducción
¿Quién está aquí?
Wan ká nemi ka ikuni?
p. 33
Traducción
¿Y quién está allá?
Kan nemi ne siwat?
p. 33
Traducción
¿Dónde está la mujer?
Nemi ka nikan tik ne tenkal.
p. 33
Traducción
Está aquí en el patio.
Kan nemit ne takamet?
p. 33
Traducción
¿Dónde están los hombres?
Nemit ka né tik ne mil.
p. 33
Traducción
Están ahí en la milpa.
11 Shisa!
“Nemi yek, semaya shikuni cafe.”
p. 46
Traducción
“Está bueno, sólo bebé café.”
12 Ken ne mupelu?
Tay nemi tik mutechan?
p. 51
Traducción
¿Qué hay en tu pueblo?
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan.
p. 51
Traducción
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.
En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.
Nusan nemi se wey tepet.
p. 51
Traducción
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.
En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.
Tay nemi tik ne kojtan?
p. 51
Traducción
¿Qué hay en el monte?
Tik ne kojtan nemit kwajkwawit.
p. 51
Traducción
En el monte hay árboles.
14 Tinemit tik Witzapan
Tay nemi ka ne?
p. 56
Traducción
¿Qué hay allí?
Tik nutechan nemit tajtamachtiluyan, teujteupan wan miak kal.
p. 56
Traducción
En mi pueblo hay escuelas, iglesias y muchas casas.
Keski tamachtiluyan nemit tik Witzapan?
p. 56
Traducción
¿Cuántas escuelas hay en Santo Domingo?
15 Antaketzat Nawat?
Nemi yek.
p. 59
Traducción
Está bien.
16 Miak o chiupi?
Keski kunet nemit?
p. 61
Traducción
¿Cuántos niños hay?
Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.
p. 61
Traducción
No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.
18 Kan minaya?
— Nemi ipan ne kwawit?
p. 66
Traducción
— ¿Está detrás del árbol?
— Nemi ijtik ne kal?
p. 66
Traducción
— Nemi ijtik ne kal? Nemi ijpak ne tapech?
— ¿Está dentro de la casa? ¿Está encima de la cama?
Nemi ijpak ne tapech?
p. 66
Traducción
— Nemi ijtik ne kal? Nemi ijpak ne tapech?
— ¿Está dentro de la casa? ¿Está encima de la cama?
Nikmati kan nemi.
p. 66
Traducción
Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!
19 Te nikajsi nuamatzin
Ka te nikmati kan nemi nuamatzin.
p. 68
Traducción
Que no sé dónde está mi cuaderno.
Nikan nemi.
p. 68
Traducción
Aquí está.
20 Shu shikua se amatzin!
Nemi yek.
p. 70
Traducción
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Nikita ka inte nemi nikan.
p. 70
Traducción
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
21 Te niweli nitajkwilua
Ika te nikmati kan nemi ne nutisaw!
p. 74
Traducción
¡Porque no sé dónde está mi lápiz!
22 Tiwitz nuwan?
Ka ne nuikaw nemi nuchan.
p. 76
Traducción
Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.
Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.
Nemi pal ninaka iwan.
p. 76
Traducción
Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.
Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.
Yek nemi.
p. 76
Traducción
Está bueno.
23 Kanka yawi?
Ika nemi pal tajkwilua.
p. 79
Traducción
Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.
Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.
24 Tik ne tiankis (1)
Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia.
p. 81
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Ka keski nemi ne pula?
p. 81
Traducción
— Yek tunal! Ka keski nemi ne pula?
— ¡Buen día! ¿A cuánto están los plátanos?
— Baj, nemi yek — ina Paula.
p. 81
Traducción
— Vaya, está bien — dice Paula.
25 Tik ne tiankis (2)
Ashan nemi pal tamana.
p. 84
26 Tik ne shajkal
Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat.
p. 86
Traducción
— Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.
— No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Ne ikal ne munoya kan nemi?
p. 95
Traducción
— ¿La casa de tu abuela dónde está?
— Nunoya nemi tik se chikitik kal ijtik ne kojtan.
p. 95
Traducción
— Mi abuela vive en una pequeña casa dentro del bosque.
31 Nikelnamiki nutechan
Ne taketzalis nemi yultuk.
p. 97
Traducción
— Pero muchi teuk kielkawtiwit. Ne taketzalis nemi yultuk.
— ¡Pero todos aún no la han olvidado. La lengua está viva.
32 Ume takwikalis
ka nemia pal muelkawa.
p. 101
Traducción
que está a punto de olvidarse.
33 Sujsul nipakiskia
— Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.
p. 103
Traducción
— No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.
— Kunij, an muchi nemi kenha ken katka?
p. 103
Traducción
— ¿Entonces, hoy todo está igual que antes?
36 Yawi Carlita ichan inoya
— Nemi yek.
p. 110
Traducción
— Nemi yek. Shimutali, niaw nimetzmaka atul iwan elut. Tikneki?
— Está bien. Siéntate, te voy a dar atol con elote. ¿Quieres?
— Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa.
p. 110
Traducción
— Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?
— ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?
37 Taika te tiwalaj?
— Yaja nemi tik Canada.
p. 113
Traducción
— Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
— Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Nemi yek.
p. 117
Traducción
— Nemi yek. Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.
— Está bueno. Si no sé algo, te preguntaré.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Nemi pal nikpalewia nunoya.
p. 120
Traducción
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
p. 120
Traducción
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
— Nemi yek.
p. 120
Traducción
— Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
— Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.
41 Se tanamakani wan se takuani
Nemit ume tanamakani nikan.
p. 124
Uni nemi ukse siwat.
p. 124
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Kwak ne takwal nemia pak ne mesaj, muchi timutaliat titakwat.
p. 127
45 Nitachia iwan ne nujnuish
— Ijpak nutzuntekun nemi nutzunkal, pero pak ne mupal te nemi tatka!
p. 134
Melka nitzunshipetz, nemi se shunpe pak nutzuntekun kwak niktalia se!
p. 134
Yek, katiawel ne sejseuk ne nemit ijtik tutzuntekun?
p. 134
Tik tuishkalyu nemit sejse takutun.
p. 134
Itan ne tutzuntekun nemi ne tukechtan...
p. 134
Tay nemi itzalan ne tutzuntekun wan ne tukechtan?
p. 134
— Nemi ne tukechkuyu.
p. 134
— Nemi yek.
p. 134
Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.
p. 134
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Kwak nikneki nikua takwal o se kumal, nemi pal niktashtawia ipatiw.
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Nemituya se tamachtiani tik nutechan.
p. 143
Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.
p. 143
Tamachtiani Alejandro tea nemi tuwan.
p. 143
Kitzakket ne tamachtiluyan ikman, wan tea nemituya tamachtiani tik tutechan.
p. 143
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).