Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
60 ocurrencias en 5 textos · Borrar
Tajtaketza pal Ijtzalku41Naja Ni Genaro3Timumachtikan!5El Pipil de la Región de los Itzalcos3The Pipil Language of El Salvador8
King, Tajtaketza pal Ijtzalku (2012)
41 ocurrencias
Capítulo 2
Tikapachuat iwan tenesh pal pipinia.
p. 21
Capítulo 6
Inte yajki ka ajku wan kitzkik ka tani, panuk ten ne itili.
p. 35 · Ver en el diccionario: ten
Capítulo 7
Kwak ne kitzajtzak ne ijish, nemituya itech ne chulet, wan kwak kitapuk nemituya ejkatuk ten ne achin kan nemituya ne siwapil tapaka.
p. 42 · Ver en el diccionario: ten
Capítulo 8
Ramírez, Naja Ni Genaro (2004)
3 ocurrencias
Ken Nikwikatuk Ne Nawataketzalis Ka Miak Tal
Tik ne kenka shiwit niajki ka Honduras; tik ne shiwit 1993 niajki ka Meshikal (ninemik tik ne Estado Campeche); tik ne shiwit 1994 niajki ka Kojtemalan (nikwikak kukunet mijtutianit ipal ne Tenpitzak); tik ne shiwit chiknawi makwil niajki senpa ka Meshikal (ninemik tik ne Provinsiaj Tlashkala, ne timunamijket iwan tawawatianit tik taketzalis Metzali); wan tik ne shiwit 2000 niajki ka Paraway.
p. 14
Traducción
Ese año fui a Honduras; en 1993 fui a México (estuve en el Estado de Campeche); en 1994 fui a Guatemala (llevé niños bailarines del Tempisque); en 1995 fui otra vez a México (estuve en la provincia de Tlashkala, donde nos reunimos con artesanos en la lengua indígena); y en el 2000 fui a Paraguay.
Ne Teku Sinti
Yajika, mupanpa ne tuweyka mumati yek ka ne tuelishku nemi tentuk wan tiwelit tikchiwat tay tejemet tiknekit.
p. 28
Traducción
Yajika, mupanpa ne tuweyka mumati yek ka ne tuelishku nemi tentuk wan tiwelit tikchiwat tay tejemet tiknekit. Yajika timetzilwiat padiush, Teku Sinti.
Por eso, gracias a ti nuestro cuerpo se siente bien porque nuestro estómago está lleno y podemos hacer lo que nosotros queremos. Por eso te decimos: gracias, Padre Maíz.
Ne Tzikat Wan Ne Tzilintuk
Ne ikal ne tzikat tentuk iwan takwal.
p. 38
Traducción
Ne ikal ne tzikat tentuk iwan takwal. Yaja tesu keman musewia kitemua takwal. Yaja kitemua iswat wan takil ipal ne kwajkwawit.
La casa de la hormiga está llena de comida. Ella nunca para de buscar comida; busca hojas y frutos de los árboles.
King, Timumachtikan! (2011)
5 ocurrencias
5 Tay kichiwa?
6 Tay kichiwat yejemet?
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Nukunew, kanka tiaw iwan uni chikiwit tentuk iwan takwal?
p. 95
Traducción
— Mi hija, ¿a dónde vas con ese canasto lleno de comida?
Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)
3 ocurrencias
p. 51 · Nahuizalco
Yaja kipia ume ijikshi, ume iyak, ume tenshipal, ume ijishchin iwan ume kajkamachin.
p. 51 · Nahuizalco
Traducción
El tiene dos pies, dos narices, dos labios, dos orejas y dos carrillitos
p. 70 · Nahuizalco
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha.
p. 70 · Nahuizalco
Traducción
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.
p. 75 · Nahuizalco
Muchiwtuk ini, mutzuma ne iten (ni tenu) wan se iewayu yajasan iakayu iwan chiltik, nemanha naka neman ne chikiwit pal munama' kan aya (?).
p. 75 · Nahuizalco
Traducción
Ne chikiwit mucha wan akat iwan mucha yajaya ken muchiwtuk: Mukutuna ne akat iwan muajkawa ma wiki chupi, mushima wan mutzayana wan kisa nawi takukutun (sic), muishtia ne tajtakutun, se yejemet muajkawa pal techcha (tejcha) servir ne isipalyu tatajku eyupan ka mushintuk wan muwawantuk kenha weli muchi, nemanha ka ne akat chamawak wan chikawtuk muishtia makwil takutun ne iweyka muneki se, mushima iwan mutzayana tik itajku, mukeluna ini, wan muchakwania pak se tet, iwan nemanha mutalia tik iweyaka tumey wan munakayu kishtia pal yamania. Muchiwtuka ini, mupewaltia ne tekit mutalia pak se kubanku, se ijpak seuk ne majtakti takutun tik tik-itajku (tij tiquitajcu) iwan sanse inweweyaka, mutalia se tukshi ijpak pal te wilewi. Iwan kiunij muitzkia ume ikipaliu ne miaya wan muitzkia ne itzujtzun pitzawak iwan mukalaktia se ka ipan seuk ijtik ne itzajtzalan iwan mupewaltia mupiki muyaulua iwan mukalaktia ijtik itajtajku achtu se eyupan seuk pal te sennakat. Keman tami ne isijsipalyu, mukalaktia ne itzujtzun ijpak ne mupiki pal te wilewi ne tekit, mukalaktia tik itajku kan tami ini yankwik isipalyu pal yawi ipan. Ken ini mucha wan ne seuk. Muchiwtuka ne ipatawka tik itzini, mukeluna ne ijikshi ka ajku, iwan muchi kenha muchiwtuk. Pal tami muajkawa ne itzujtzun pal mukeluni wan mukalaktia ne iewayu naka ijtik ne mupiktuk. Muchiwtuk ini, mutzuma ne iten (ni tenu) wan se iewayu yajasan iakayu iwan chiltik, nemanha naka neman ne chikiwit pal munama' kan aya (?).
Los canastos se hacen de carrizo y se trabajan del modo siguiente: Se corta la vara y se deja secar un poco, se limpia y se raja, sacando de ella cuatro partes, se extraen las costillas de cada una de ellas, quedando para utilizar la astilla central después de desbastada y raspada lo mejor que se pueda, luego, del carrizo más grueso y sazón, se sacan cinco cabos del grandor que se deseen, se asean y se rajan por la mitad, se quiebran éstas (hacia dentro), se machacan sobre una piedra y luego se colocan a lo largo del brazo y se descarnan del centro para que se dociliten. Hecho esto, se principia la obra poniendo en un banco uno sobre otro en cruz los diez pedazos con iguales extremos, se coloca un pie encima para que no se corran. En seguida se toman dos de las varillas ya listas y se colocan por la punta más delgada y se meten una tras de la otra entre los ángulos, se principia el tejido vuelta y metiendo entre los espacios, primero la una, después la otra, sin que queden juntas. Cuando se concluyen las rajillas se meten las puntas por encima del tejido para que no se deshaga el trabajo, introduciendo por enmedio del remate la nueva lista para seguir. Esto mismo se hace con la otra. Ya hecho (el fondo), se quiebran los diámetros (mejor decir, los radios) para arriba y se sigue como antes. Ya para terminar, se suspende el ejercicio, dejando puntas para quebrarlas y meter las cáscaras que queden entre el tejido por medio de una punta de huiscoyol. Hecho esto, se cose o adereza el borde por medio de una corteza de la misma materia previamente colorida, quedando lista la obra para venderla al público.
Campbell, The Pipil Language of El Salvador (1985)
8 ocurrencias
El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976
Sepa ne tzuntekumat tesu kineki naka ten tiupan, tesu kineki.
El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976 · Ver en el diccionario: ten
Traducción
La cabeza no se quería quedar afuera en frente de la iglesia; no quería.
Nanita, tenemos hambre!
El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976
Traducción
Ay nanita! Kilwiat. Nanita, tenemos hambre! Kilwiat.
“O, nanita,” le dijeron, “nanita, tenemos hambre” le dijeron.
Nepa ten kebrada kitantia ne itan pal kikwa ne piltzitzin.
El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976 · Ver en el diccionario: ten
Traducción
Yajki kitantia ne itan. Nepa ten kebrada kitantia ne itan pal kikwa ne piltzitzin.
allá en la orilla de la quebrada se puso a afilar el diente para comerse al muchachito.
Kilwia ne kutalajtzin ne seyuk, tik kastiaj kilwia: Mira tenguerechol, kilwia.
El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976
Traducción
Kilwia ne kutalajtzin ne seyuk, tik kastiaj kilwia: Mira tenguerechol, kilwia. Anda, ve que hace mi nanita, kilwia tik kastiaj.
El otro le dijo al tenguereche, “mirá tenguereche”, en español les dijo, “vayan a ver lo que está haciendo,” dijo en español.
Es el tenguereche.
El Nanahuatzin · Cuisnahuat, 1976
Traducción
Voy a ir. Es el tenguereche. Yajki ne tengerechej.
“Yo voy”, era el tenguereche; y se fue el tenguereche.
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).