Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
59 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
59 ocurrencias
5 Tay kichiwa?
Nemi tik ne techan.
p. 30 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
Está en el pueblo.
12 Ken ne mupelu?
Tay nemi tik mutechan?
p. 51 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
¿Qué hay en tu pueblo?
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan.
p. 51 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.
En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.
14 Tinemit tik Witzapan
15 Antaketzat Nawat?
Antaketzat Nawat tik anmutechan?
p. 59 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
¿Ustedes hablan náhuat en su pueblo?
16 Miak o chiupi?
Keski tamachtiluyan ankipiat tik anmutechan?
p. 61 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
¿Cuántas escuelas tienen en su pueblo?
Tik tutechan tikpiat ume tamachtiluyan, se wey wan se chikitik.
p. 61 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
En nuestro pueblo tenemos dos escuelas, una grande y una pequeña.
Muchi ne kujkunet mumachtiat tik anmutechan?
p. 61 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
¿Todos los niños estudian en su pueblo?
22 Tiwitz nuwan?
Niaw nuchan.
p. 76 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Niaw nuchan. Wan taja?
Voy a casa. ¿Y tú?
Ka ne nuikaw nemi nuchan.
p. 76 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.
Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.
Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj.
p. 76 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
24 Tik ne tiankis (1)
Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia.
p. 81 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
25 Tik ne tiankis (2)
Kwak tami kikua chil, cafe wan muchi tay muneki, Paula mukwepa ichan.
p. 84 · Ver en el diccionario: chan
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Ne Nawat mukaki ka muchan?
p. 88 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
— ¿El náhuat se oye en tu casa?
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan.
p. 88 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Pal niktajtanilia keman yawit welit witzet ne nukunpawan pal timawiltiat ka nuchan.
p. 94 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
— Para preguntarle cuándo podran venir mis amigos para que juguemos en mi casa.
— Ika yaja nechilwij ka musta te yawi naka ka ichan.
p. 94 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
— Porque él me dijo que mañana no se va a quedar en casa.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.
p. 95 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
— Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.
31 Nikelnamiki nutechan
— Ninemi nikelnamiki nutechan.
p. 97 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
— Ninemi nikelnamiki nutechan. Tikishmati?
— Me estoy acordando de mi pueblo. ¿Lo conoces?
Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
p. 97 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
— Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
— Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.
Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
p. 97 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
32 Ume takwikalis
Ini nutechan Witzapan
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Ini nutechan Witzapan.
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
Este es mi pueblo Witzapan.
Tik ne nutechan ninestuk,
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
En mi pueblo nací,
Tik nutechan muchiwat
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
En mi pueblo se hacen ollas,
Ka ne nikitztuk tejtechan,
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
Allí he visto pueblos,
Ini nutechan Witzapan
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
Este es mi pueblo Witzapan
Ka ne tik ne tejtechan
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
Allí en los pueblos,
pal nikelnamiki nutechan
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
para no olvidar mi pueblo
Shikalaki tik nutechan!
p. 101 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
¡Entra en mi pueblo!
33 Sujsul nipakiskia
— Ken ne mutechan?
p. 103 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
— ¿Cómo es tu pueblo?
— Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.
p. 103 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
— No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.
Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan.
p. 103 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
— Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.
p. 103 · Ver en el diccionario: techan
Traducción
— Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.
34 Tay tikchijki?
— Tay horaj tikiski ka muchan?
p. 105 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
— ¿A qué hora saliste de la casa?
Kwakuni niajki ichan nunan.
p. 105 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.
p. 107 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.
p. 107 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik.
p. 107 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi.
p. 107 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Ashan niasneki ichan nunoya.
p. 110 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
— Tinemit sabadoj. Te nikpia tamachtiluyan! Ashan niasneki ichan nunoya.
— Hoy es sábado. ¡No tengo escuela! Hoy iré a casa de mi abuela
Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
p. 110 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
39 Niweli nimetzmachtia!
Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
p. 117
Traducción
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan. Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
— Me alegra mucho que ustedes aprendan náhuat en la escuela. Es bueno que aprendan en la escuela y en casa..
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan.
p. 120 · Ver en el diccionario: chan
Traducción
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Sujsul nugustoj nitaketza tik Nawat, ika yaja ne taketzalis ipal tutechan.
p. 130 · Ver en el diccionario: techan
Yajika nitaketza Nawat tik ne tamachtiluyan wan ka nuchan.
p. 130 · Ver en el diccionario: chan
Ika tiktasujtat tutechan, te tiknekit ma kielkawa ne itaketzalis.
p. 130 · Ver en el diccionario: techan
Wan te yawi muelkawa, su muchi techkakit titaketzat Nawat nujme: tik ne tamachtiluyan, tik ne ujpatawak ipal tutechan, ka tuchan, kan timawiltiat, kan titekitit, kan tipashaluat…
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Ne noya walaj tuchan tajpia ne kal wan tamana, pal tiwelit titakwat kwak tiwitzet.
p. 140 · Ver en el diccionario: chan
49 Nugustoj niaw ka tiankis
50 Tamachtiani Alejandro
Nemituya se tamachtiani tik nutechan.
p. 143 · Ver en el diccionario: techan
Yaja kipiatuya se chikitik tamachtiluyan tik ne techan.
p. 143 · Ver en el diccionario: techan
Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.
p. 143 · Ver en el diccionario: chan
Kitzakket ne tamachtiluyan ikman, wan tea nemituya tamachtiani tik tutechan.
p. 143 · Ver en el diccionario: techan
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).