Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

70 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

70 ocurrencias

17 Taika tichuka?

  • Taika chuka uni kunet?

    p. 63 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

  • Yajika te kuchi.

    p. 63 · Ver en el diccionario: yaja, yajika

    Traducción

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

  • “Taika tichuka, chikitik?

    p. 63 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    “Taika tichuka, chikitik? Metzkukua mutzuntekun, metzkukua muijti?”

    — ¿Por qué lloras, pequeño/a? ¿Te duele la cabeza o la barriga?

  • Nichuka ika nimajmawi.”

    p. 63 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    “Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”

    — No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.

  • “Taika timajmawi?”

    p. 63 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué tienes miedo?

  • “Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”

    p. 63 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    — En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.

19 Te nikajsi nuamatzin

  • Taika te titajkwilua?

    p. 68 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    ¿Por qué no escribes?

  • Ika te nikpia tay iwan.

    p. 68 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    Porque no tengo con qué.

  • Taika te?

    p. 68 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    ¿Por qué no?

20 Shu shikua se amatzin!

  • Yajika te niweli nitajkwilua!

    p. 70 · Ver en el diccionario: yaja, yajika

    Traducción

    Nikmati! Yajika te niweli nitajkwilua!

    ¡Lo sé, por eso no puedo escribir!

21 Te niweli nitajkwilua

  • Taika te tiweli titajkwilua?

    p. 74 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    ¿Por qué no puedes escribir?

  • Ika te nikmati kan nemi ne nutisaw!

    p. 74 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    ¡Porque no sé dónde está mi lápiz!

22 Tiwitz nuwan?

  • Taika?

    p. 76 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    ¿Por qué?

23 Kanka yawi?

  • Taika muneki se yankwik amatzin?

    p. 79 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    ¿Por qué necesita un nuevo lápiz?

  • Ika nemi pal tajkwilua.

    p. 79 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.

    Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.

  • Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin.

    p. 79 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.

    Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia.

    p. 81 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    p. 81 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan

  • — Taika tikneki timumachtia?

    p. 88 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué quieres aprender?

  • — Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan.

    p. 88 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    — Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...

    — Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...

  • — Taika?

    p. 88 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué?

  • — Wan ika ne Nawat yektzin!

    p. 88 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    — ¡El náhuat es lindo!

29 Tiweli tiaw tiktajtanilia

  • — Taika tikneki titaketza iwan?

    p. 94 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué quieres hablar con él?

  • — Taika te?

    p. 94 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué no?

  • — Ika yaja nechilwij ka musta te yawi naka ka ichan.

    p. 94 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    — Porque él me dijo que mañana no se va a quedar en casa.

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.

    p. 95 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    — Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Taika titakaktuk?

    p. 97 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué estás callado?

32 Ume takwikalis

  • niktakwika nutakwikalis

    p. 101

    Traducción

    cantando mi canción

33 Sujsul nipakiskia

  • — Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.

    p. 103 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    — No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.

  • Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.

    p. 103 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

  • — Taika?

    p. 103 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué?

  • — Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.

    p. 103 · Ver en el diccionario: yaja, yajika

    Traducción

    — Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.

35 Te niajki nitekiti

  • Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.

    p. 107 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.

    Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.

  • Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana.

    p. 107 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

  • Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech.

    p. 107 · Ver en el diccionario: yaja, yajika

    Traducción

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

  • Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    p. 107 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

  • Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    p. 107 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.

    p. 107

    Traducción

    Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.

    p. 110 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.

    — No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.

  • —Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki.

    p. 111

    Traducción

    —Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki. Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.

    — Luego quiero que cantes esa canción para escucharla. Ahora voy a arreglar la casa.

37 Taika te tiwalaj?

  • — Taika te tiwalaj yalua?

    p. 113 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué no viniste ayer?

  • — Ika niajki Sentzunat, yajika te niwalaj.

    p. 113 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2, yaja, yajika

    Traducción

    — Porque fui a Sonsonate, por eso no vine.

  • Yajika yalua te niwalaj.

    p. 113 · Ver en el diccionario: yaja, yajika

    Traducción

    — Tiwalajket makwil horaj. Yajika yalua te niwalaj.

    — Vinimos a las cinco. Por eso ayer no vine.

38 Ken intukay?

  • Yaja kiwika se kunet.

    p. 115

    Traducción

    — Nikita. Yaja kiwika se kunet.

    — La veo. Ella lleva a un niño.

  • Ne siwat kinwika ume kunet.

    p. 115

    Traducción

    — E, nikinhita. Ne siwat kinwika ume kunet.

    — Sí, los veo. La mujer lleva a dos niños.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • Yajika niweli ne taketzalis.

    p. 117 · Ver en el diccionario: yaja, yajika

    Traducción

    — Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?

    — Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?

  • — Te weli, yajika naja te nikmati.

    p. 117 · Ver en el diccionario: yaja, yajika

    Traducción

    — No puede, por eso no sé yo.

  • — Taika te metzmachtij ne munoya?

    p. 117 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué no te enseñó tu abuela?

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Taika?

    p. 120 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué?

  • — Ika nechtuktij nunoya.

    p. 120 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

    Traducción

    — Porque me mandó mi abuela.

  • — Taika?

    p. 120 · Ver en el diccionario: tey, tika

    Traducción

    — ¿Por qué?

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Tinat ka yaja se takuani ika yaja takua.

    p. 124 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

  • Tinat ka yaja se tamachtiani ika yaja tamachtia.

    p. 124 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

  • Yajika, itukay tamachtiani.

    p. 124 · Ver en el diccionario: yaja, yajika

  • Su se takwika, tikmati tay yaja?

    p. 125

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Sujsul nugustoj nitaketza tik Nawat, ika yaja ne taketzalis ipal tutechan.

    p. 130 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

  • Yajika nitaketza Nawat tik ne tamachtiluyan wan ka nuchan.

    p. 130 · Ver en el diccionario: yaja, yajika

  • Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.

    p. 130 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

  • Ika tiktasujtat tutechan, te tiknekit ma kielkawa ne itaketzalis.

    p. 130 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

  • Titaketzakan Nawat ika yaja tupal.

    p. 130 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

44 Se yualu

  • Yajane te walaj, ika munamiktijtuk wan nakak iwan ne ishulejyu.

    p. 132 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

  • Su niajsi, niaw nalwika atata pal tikunit chiupichin.

    p. 132 · Ver en el diccionario: alwika

  • — Tesu timuneki talwika tatka.

    p. 132 · Ver en el diccionario: alwika

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Taika timunekit muchi ini tajtakutun ipal tuweyka?

    p. 134 · Ver en el diccionario: tey, tika

46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!

  • Kwak nichikitik katka, nimajmawi katka ika sujsul tumak!

    p. 136 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

47 Maka shikilwi!

  • — Shu shalwika muchi ne tejteksisti wan shikalakti ijtik ini wajkal.

    p. 138 · Ver en el diccionario: alwika

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • — Carlita, — nechilwij ne nunan, — ashan niu-nimetzwika ka tiankis, ka nikneki ma shiwi nuwan pal tinechpalewia.

    p. 140

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Nugustoj niaw ka tiankis ika welit tikakit muchi tay kichiwat contar tik ne techan.

    p. 141 · Ver en el diccionario: ika, ka3, ká2

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).