Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
53 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
53 ocurrencias
14 Tinemit tik Witzapan
Muchi antaketzat Nawat?
p. 56
Traducción
¿Todos hablan náhuat?
Tesu muchi, pero miak.
p. 56
Traducción
No todos, pero muchos.
15 Antaketzat Nawat?
Te muchi.
p. 59
Traducción
Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.
Muchi ne kujkunet mumachtiat Nawat tik anmutajtamachtiluyan?
p. 59
Traducción
¿Todos los niños aprenden náhuat en las escuelas de ustedes?
Tik sejse, muchi ne kujkunet mumachtiat, wan tik sejse tesu.
p. 59
Traducción
En algunas, todos los niños aprenden, y en otras no.
16 Miak o chiupi?
Muchi ne kujkunet mumachtiat tik anmutechan?
p. 61
Traducción
¿Todos los niños estudian en su pueblo?
Tesu muchi.
p. 61
Traducción
Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.
20 Shu shikua se amatzin!
Shikishti muchi tik ne mukustalchin pal tiktemuat ne muamatzin.
p. 70
Traducción
Saca todo de tu mochila para que busquemos tu cuaderno.
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70
Traducción
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...
p. 70
Traducción
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
21 Te niweli nitajkwilua
Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.
p. 74
Traducción
Tiweli tiaw tikua se nemanha. Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.
Puedes ir a comprar uno luego. Ahora toma esta hoja y escribe como todos.
25 Tik ne tiankis (2)
Kwak tami kikua chil, cafe wan muchi tay muneki, Paula mukwepa ichan.
p. 84
31 Nikelnamiki nutechan
Pero ashan tea welit taketzat muchi.
p. 97
Traducción
— Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
— Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.
— Pero muchi teuk kielkawtiwit.
p. 97
Traducción
— Pero muchi teuk kielkawtiwit. Ne taketzalis nemi yultuk.
— ¡Pero todos aún no la han olvidado. La lengua está viva.
32 Ume takwikalis
muchi ne kujkunet
p. 101
Traducción
todos los niños
33 Sujsul nipakiskia
— Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.
p. 103
Traducción
— No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.
Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
p. 103
Traducción
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
— En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...
— Kunij, an muchi nemi kenha ken katka?
p. 103
Traducción
— ¿Entonces, hoy todo está igual que antes?
— Te muchi.
p. 103
Traducción
— Te muchi. An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
— No todo. Hoy muchos han cambiado su vestimenta y ya no quieren hablar náhuat, o lo han olvidado.
34 Tay tikchijki?
— Naja nimuketzki peyna wan nitekitki muchi ne tapuyawa.
p. 105
Traducción
— Me levanté temprano, y trabajé toda la mañana.
36 Yawi Carlita ichan inoya
— Niu-nimetzilwia muchi tay nikchijki yalua.
p. 110
Traducción
— Le voy a contar todo lo que hice ayer.
Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
p. 110
Traducción
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
— Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.
37 Taika te tiwalaj?
Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.
p. 113
Traducción
— Nikwaj inakayu tijlan. Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.
— Comí carne de gallina. Todos comimos bien y era muy sabroso.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Nikan nikpia tajkwilujtuk muchi tay kineki nunoya ma nikuili.
p. 120
Traducción
— Aquí tengo escrito todo lo que quiere mi abuela que le compre.
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Mujmusta kwak tanesi, muchi timuketzat tik ne tuchan.
p. 127
Kwak ne takwal nemia pak ne mesaj, muchi timutaliat titakwat.
p. 127
Nikinmachtia ne nuikaw wan ne nueltiw muchi tay nimumachtijtuk tik ne tamachtiluyan.
p. 127
Nikchiwa muchi nusel.
p. 127
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Yejemet kinekit ma nimumachti, wan ma mumachtikan muchi tukniwan.
p. 130
Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.
p. 130
Wan te yawi muelkawa, su muchi techkakit titaketzat Nawat nujme: tik ne tamachtiluyan, tik ne ujpatawak ipal tutechan, ka tuchan, kan timawiltiat, kan titekitit, kan tipashaluat…
p. 130
Tikmatit ka su muchi taketzat Nawat, weymet wan chijchikitik, noymet wan kujkunet, te yawi muelkawa.
p. 130
Ijtik muchi, te tikajkawakan ma miki!
p. 130
45 Nitachia iwan ne nujnuish
— Tikmati ken itukay muchi ne tajtakutun ipal ne tuweyka?
p. 134
— Taja nusan tikpia muchi uni: mujmuish, munajnakas, muyak wan muten.
p. 134
Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.
p. 134
— Taika timunekit muchi ini tajtakutun ipal tuweyka?
p. 134
Ne tujtumey wan ne tumajmapil timunekit pal tikitzkiat muchi tay tiknekit wan pal titekitit.
p. 134
47 Maka shikilwi!
Kwak tiawit titekitit ka tiankis, nikchiwa muchi tay nechtuktia ne nunan.
p. 138
Nemanha, tikishtiat wan tikekchiwat ijpak ne mesaj muchi tay tikwikatiwit pal tiknamakat.
p. 138
Ne nunan ina ken kineki ma tiktalikan muchi pal naka yektzin.
p. 138
— Shu shalwika muchi ne tejteksisti wan shikalakti ijtik ini wajkal.
p. 138
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Kwak tiajsiket, muchi tipejket tikchiwat muchi tay ne tunan techtuktia.
p. 140
Achtu tikishtijket muchi tay tikpiatuyat pal munamaka.
p. 140
Nikneki ma shiktali muchi ijpak ne mesaj: ne pula, ne chil, ne kamuj, ne ayut, ne eshut, ne lala wan ne tzaput.
p. 140
Shikishtikan muchi.
p. 140
Shalwikakan pal titakwat wan tikunit achtu ka muchi ne siwatket ajsit takuat.
p. 140
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Nugustoj niaw ka tiankis ika welit tikakit muchi tay kichiwat contar tik ne techan.
p. 141
Kwak niaw, nikchiwa aprovechar pal nimumachtia muchi tay panutuk.
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Ikman, muchi ne kujkunet te mumachtiat katka.
p. 143
Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.
p. 143
Naja te nikelkawa, wan nusan te nikelkawa muchi ne nukunpawan.
p. 143
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).