Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · Todos los textos

228 ocurrencias · Borrar

Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)

228 ocurrencias

p. 47 · Nahuizalco

  • Ne lamat.

    p. 47 · Nahuizalco

    Traducción

    La vieja

  • Ne shuret.

    p. 47 · Nahuizalco

    Traducción

    El viejo

  • Ne chalutal.

    p. 47 · Nahuizalco

    Traducción

    El guayabal

  • Ne nawa.

    p. 47 · Nahuizalco

    Traducción

    El matasano

  • Kan nemi ne kunet?

    p. 47 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde está el niño?

p. 48 · Nahuizalco

  • Ne siwaket tapikit.

    p. 48 · Nahuizalco

    Traducción

    Las mujeres están tejiendo

p. 49 · Nahuizalco

  • Kanka nemi ne kimichinchin?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde está el ratoncillo?

  • Kanka nemi ne wewet?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde está el tambor?

  • Tey kicha ne kimichin?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Qué hace la rata?

  • Tey kikwa ne mistun?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Qué come el gato?

  • Tikmati kanka nemi ne shunpe?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Sabes dónde está el sombrero?

  • Ka nemi ijtik tik ne kumit (sic)?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Quién está sobre la olla?

  • Keshki kumit tikpia taja ka ne?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Cuántas ollas tiene Ud. allá?

  • Kanka nemi ne chikiwit?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde están los canastos?

  • Kanka nemi ne siwaket wan ne kukunet?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde están las mujeres y los niños?

  • Tikitak ne tepet?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Miras el cerro?

  • Nemi ne kalat tik ne kumit?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Está la rana en la olla?

p. 51 · Nahuizalco

  • Tey kipia ne kuyamet?

    p. 51 · Nahuizalco

    Traducción

    Qué tiene el cerdo?

  • Ken nemi ne kunet?

    p. 51 · Nahuizalco

    Traducción

    Cómo está el niño?

  • Ne shulut muestuk.

    p. 51 · Nahuizalco

    Traducción

    El crío está sentado

  • Tey kipia ne ikunew?

    p. 51 · Nahuizalco

    Traducción

    Qué tiene el nene?

p. 52 · Nahuizalco

  • Keshki tzajtazaput nemi ne chikiwit?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Cuántos zapotes están en el canasto?

  • Kanka nemi ne tzatzaput, piltzin?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde están los zapotes, muchacho?

  • Ijtik ne chikiwit nutajtzin.

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    En el canasto, señor

  • Ijistak ne tzaput?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Son blancos los zapotes?

  • Chiltik ne tzaput?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Son colorados los zapotes?

  • Nemi ne tzaput talchi?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Están los zapotes en el suelo?

  • Nemi ne tzaput tik ne chikiwit?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Están los zapotes en el canasto?

  • Eej nutajtzin, ne nemi.

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Sí, señor, allí están.

p. 53 · Nahuizalco

  • Nemi ne takat kicha se petat?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Está el hombre haciendo una estera?

  • Nemi ne takat kicha se chikiwit?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Está el hombre haciendo un canasto?

  • Tey kicha ne tutajtzin?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Qué está haciendo el señor?

  • Nemi ne nantzin tatzuma?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Está la señora cosiendo?

  • Nemi ne nunantzin kitzayana tulin?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Está la señora rajando junco?

  • Tey kicha ne tunantzin?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Qué está haciendo la señora?

p. 55 · Nahuizalco

  • Se siwatijlan iwan se ukichtijlan nemi tik ne kulal.

    p. 55 · Nahuizalco

    Traducción

    Una gallina y un gallo están en el corral.

  • Ne ume kitat ne inpilawanchichin.

    p. 55 · Nahuizalco

    Traducción

    Los dos ven sus hijuelos.

  • Ne tijlanchichin tatzupina talchi.

    p. 55 · Nahuizalco

    Traducción

    Los pollitos están picoteando el suelo.

  • Ne kutkut kinnutza.

    p. 55 · Nahuizalco

    Traducción

    La clueca los está llamando.

  • Chik chik chik, inat ne chikitikmet.

    p. 55 · Nahuizalco

    Traducción

    Pío, pío, pío, dicen los chiquitines.

  • Kipiat sesek ne tijlanchichin?

    p. 55 · Nahuizalco

    Traducción

    Tienen frío los polluelitos?

  • Mutakentiwit ne inteku (nin intecum)?

    p. 55 · Nahuizalco

    Traducción

    Están vestidos los padres?

p. 56 · Nahuizalco

  • Nemi pal mupia pal te shulewa ne tawipan kan te yek.

    p. 56 · Nahuizalco

  • Ne pukti, ne pulul, ne chijchal iwan tey kijtakua ne yek ishkalyu te yek.

    p. 56 · Nahuizalco

  • Tikpiakan, tikpiakan, tikpiakan ne kajkal ka tejchiwtuk saya ka kichiwket.

    p. 56 · Nahuizalco

  • Yaja ini ne nuchan.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Esta es mi casa.

  • Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.

  • Tikishmatuk yek imanha ka yek itzinu, yejyek imejmey, iwan ka ne kwawit isipalyu.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Está bien conocido desde hace mucho tiempo, que del buen tronco, buenas ramas y de tal árbol tal astilla.

  • Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Timuchakan yejyeket. Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.

    Seamos buenos y Dios nos pagará nuestros trabajos.

  • Ini inat iwan kichat ne kukunet weyatiwit iwan kimachtijtiwit ka yejyeket takamet.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Esto dicen y hacen los niños criados y enseñados por buenas personas.

p. 57 · Nahuizalco

  • Ken kalanchichin nemi ne kojtan, iwan ne kwajkwawyu taken shushuik iswayu (iswayuk), iwan pujpuputuka ka ishuchiu iwan miak pujpusha!

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    Qué bonito está el campo con sus árboles vestidos de verdes hojas y olorosas flores de varios colores!

  • Ne ajat ijtik yaja nemi iwan yaja tzitzinaka ajachichin iwan mutatalua at, kishiniat tunalku ne patawak tujtulin, mijmil iwan seki mutukatuk tey titakwat pal ini iwan seseuk techan.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    Los ríos que en él hay, con sus claras, abundantes y corredoras aguas, riegan en verano los extensos juncales, maizales y otros sembrados que sirven para el consumo de esta y otras poblaciones.

  • Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.

    No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.

  • Ma' shitechte, shikita ka ne techteki te aka kineki.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    No robes, mira que el ladrón nadie lo quiere.

  • Ma' shikuchi saya, ka patak kuchi kitalia etek ne iweyka iwan tachulejtia nemanha ka ini panu kicha.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    No duermas mucho, que el mucho dormir pone pesado el cuerpo y envejece pronto al que esto pasa haciendo.

  • Ma' shiki at shulewa, nan né tikasi nemi achi sin ke mutalua, nan shikpata, ke yejemet uni welit metzkukulijtia.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    No bebas agua sucia, ni de la que haya estado mucho sin correr ni cambiarse, que esas pueden enfermarte.

p. 59 · Nahuizalco

  • Nechwelita ne pajpapalumet, ka kipiat kalanchichin ne inyajtapal, iwan ajawiya pushpusha.

    p. 59 · Nahuizalco

    Traducción

    Me gustan las mariposas, porque tienen bonitas alas y agradables colores.

  • Tikita ken patani pak ne shushuchit pal kichichit inekyu ne kipia iyulijtik.

    p. 59 · Nahuizalco

    Traducción

    Miras cómo vuelan de flor en flor para libar de ellas el néctar que dentro tienen?

  • Ne papalumet inte tatzupinat.

    p. 59 · Nahuizalco

    Traducción

    Las mariposas no pican.

  • Kunet, ma' shimikti ne pajpalumet, tel, pal kiuni pal te mucha mal te aka, takatiwit pal lichijchiuka ne ka wejka pal shushuchital.

    p. 59 · Nahuizalco

    Traducción

    Niño, no mates las mariposas, pues además, de no hacer mal alguno, han nacido para adorno de los campos y jardines.

p. 60 · Nahuizalco

  • Ini puvrechin pupuyut kitajtani limusna, ne mas yek ishnamik ipeluchin.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Ne peluchin mutalia ijpak ne ijikshi ka ipan.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Kipia ne ishumpe ne chulej tik ne iten.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Kitajtani pal ne chulej.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Ne pupuyutal se kukulis wey.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Pal ne pupuyutmet ne tunal kunyua kenha tayua.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Inte kitat nan ajku, nan kwajkwawit, nan ne kajkal, nan ne iishkalyu ne takamet.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Shimucha yek wan ne pupuyumet, iwan mas su chujchulejket.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Kwak yawit ka ajku, ne pupuyumet yu-kitat.

    p. 60 · Nahuizalco

p. 61 · Nahuizalco

  • Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan?

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan? Tikneki se takutun?

    Ves esta grande guayaba que me regaló mamá? Quieres un pedazo?

  • Nechwelita saya ne frujfrutas iwan kwak ujuksituk (ujuksikut).

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    Me gustan mucho las frutas y más cuando están maduras.

  • Ne shukut, ne chalu, ne chumi, ne matza, ne nawa iwan ne tzaput patak ajajwiak; ne pula nusan iwan ne kinia, weli mukwa shushuwik ush ujuksituk, iwan ne mucha ajajwiak iayu.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    El jobito (jocote), la guayaba, el anón, la piña, y el zapote son muy sabrosas; también el plátano y el guineo se pueden comer verdes o maduras con las que se hace sabroso el caldo.

  • Yaja kimiktia ne kijkimichin, iwan yejemet mucha alimentar.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    El da muerte a los ratones y de ellos se alimenta.

  • Tikita ne kimichinchin ka kistuk patak yajki?

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    Ves aquel ratoncillo que ha salido huyendo?

  • Ka-nte kineki miki tik ne ijistit pal Manbru.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    —Es que no quiere morir en las garras de Mambrú.

  • Ne kijkimichin kikwat tawiyal, iwan ne mijmistun kijkimichin.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    Los ratones comen maíz, y los gatos ratones.

p. 62 · Nahuizalco

  • Ne tal petztika iwan kitajtani tumey pal titatukat.

    p. 62 · Nahuizalco

    Traducción

    La tierra está limpia y pide manos a la obra.

  • Ne (takat) tatziwi pewaya tekiti (tekite) teru inte kitamia.

    p. 62 · Nahuizalco

    Traducción

    El (hombre) perezoso, comienza el trabajo, pero no lo concluye.

  • Ne teshkwimet, nuishnamikchin, cosa intatka kineki kichat, kitamiat ka kitechtekit.

    p. 62 · Nahuizalco

    Traducción

    Los haraganes, compañeritos, como no les gusta hacer nada, terminan por ser ladrones.

  • Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti.

    p. 62 · Nahuizalco

    Traducción

    Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.

    Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.

p. 65 · Nahuizalco

  • Ne tunal kisa nemi.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Ne tunal kisa nemi. Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.

    El sol está saliendo. Su luz alumbra los montes y las poblaciones.

  • Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Ne tunal kisa nemi. Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.

    El sol está saliendo. Su luz alumbra los montes y las poblaciones.

  • Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku. Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.

    Por las mañanas, los pajaritos cantan alegres dando gracias al Señor. Las flores, las aguas y los árboles, por las mañanitas, se ven más alegres.

  • Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku. Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.

    Por las mañanas, los pajaritos cantan alegres dando gracias al Señor. Las flores, las aguas y los árboles, por las mañanitas, se ven más alegres.

  • Ka imaku ne tawil tunal, takatit ne ujuatal, ne tawial iwan kwajkwawit; iwan ka imaku yejemet weyat iwan tama' yajyankwik ipilawan.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Por la luz del sol, nacen las hierbas, las semillas y los árboles; y por ella crecen y dan nuevos hijos.

  • Ne tunal mutalua, inte muketza.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    El sol corre sin pararse.

  • Kwak nikan tayua, ijki ne tunal nemi tan tal.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Cuando aquí es de noche, es porque está bajo tierra.

  • Ken chichin nemi ne at.

    p. 65 · Nahuizalco

  • Tikneki tiyaw nuwan ka ne?

    p. 65 · Nahuizalco

  • Ashan nikneki nimaltia, ka ne at ashkan patak yek nemi, inte ijki?

    p. 65 · Nahuizalco

  • Yek maltia kwak ne at sesek.

    p. 65 · Nahuizalco

  • Ke yek nemi ne at, Katuchti, shiwi shimalti nuwan!

    p. 65 · Nahuizalco

p. 66 · Nahuizalco

  • Tey tikitztuk ka ne?

    p. 66 · Nahuizalco

    Traducción

    Qué has visto por allá?

  • Nikitztuk mijmiak teya ka ne yajyankwik.

    p. 66 · Nahuizalco

    Traducción

    Nikitztuk mijmiak teya ka ne yajyankwik. Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.

    He visto muchas cosas nuevas. He visto gentes, grandes caseríos, altas montañas, largos y anchos ríos y animales de todas clases, porque con mis ojos todo lo veo en mi carrera.

  • Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.

    p. 66 · Nahuizalco

    Traducción

    Nikitztuk mijmiak teya ka ne yajyankwik. Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.

    He visto muchas cosas nuevas. He visto gentes, grandes caseríos, altas montañas, largos y anchos ríos y animales de todas clases, porque con mis ojos todo lo veo en mi carrera.

  • Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.

    p. 66 · Nahuizalco

    Traducción

    Tikneki tiyaw nuwan? Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.

    Quieres ir conmigo? Sígueme, que (yo) te llevaré bañado de luz por el camino.

  • Tunal, ka ne kanka taja tiyaw iwan kanka tiwitz, nemi kukunet ken naja, ka pajpakit metzitat keman talkisa ka tatwi ka wejwetzkatzin kialtia ne ishkalyu iwan tapakilia pal muchi?

    p. 66 · Nahuizalco

    Traducción

    Sol, por allá donde tú vas, y de donde vienes, hay niños como yo, que se alegran al verte, cuando apareces por las mañanas tan risueño, bañando la faz con esa tu luz tan agradable para todos?

  • Eej, nutelpuchin nimetztasujta: ka ne lado wewejka pal taja (inak ne iteku ne taltijpak), ka ne tami nikajkawa miak chijchikitikmet ka kenha taja, kinekit witzet nuwan, pal senyawi nuwan iwan metzishmatis tik ne weyak ujti, pal timumachtiat teya cosas sin ke inte tikisat inte weli mumati (numati).

    p. 66 · Nahuizalco

    Traducción

    Sí, hijito querido: en aquellos lejos lugares para ti (dijo el padre del mundo), allá acabo de dejar muchos pequeñuelos que, como tú, desean venir conmigo, para acompañarme y conocerte en mi largo viaje, y para aprender muchas cosas que, sin salir no se pueden saber.

p. 69 · Nahuizalco

  • Ne iten patak ishyekchin.

    p. 69 · Nahuizalco

    Traducción

    Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.

    Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.

  • Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak.

    p. 69 · Nahuizalco

    Traducción

    Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.

    Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.

Oraciones 1–100 de 137 · Siguientes

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).