Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
453 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
453 ocurrencias
2 Ken mutukay?
Wan ini ne tamachtiani.
p. 21
Traducción
Y éste es el profesor.
3 Ini ne tamachtiani
Ini ne tamachtiani.
p. 23
Traducción
Esta es la profesora.
5 Tay kichiwa?
Kan nemi ne kunet?
p. 30
Traducción
¿Dónde está el niño?
Ne kunet nemi tik ne kal.
p. 30
Traducción
El niño está en la casa.
Kan nemi ne kal?
p. 30
Traducción
¿Dónde está la casa?
Ne kal nemi tik ini ujti.
p. 30
Traducción
La casa está en esta calle.
Kan nemi ne ujti?
p. 30
Traducción
¿Dónde está la calle?
Nemi tik ne techan.
p. 30
Traducción
Está en el pueblo.
Kan nemi ne pelu?
p. 30
Traducción
¿Dónde está el perro?
Ne pelu nemi tik ne tenkal.
p. 30
Traducción
El perro está en el patio.
Wan ne mistun?
p. 30
Traducción
¿Y el gato?
Semaya ne kunet nemi tik ne kal.
p. 30
Traducción
Sólo el niño está en la casa.
Tay kichiwa ne siwat?
p. 31
Traducción
¿Qué hace la mujer?
Ne siwat tekiti tik ne tenkal.
p. 31
Traducción
La mujer trabaja en el patio.
Wan ne takat?
p. 31
Traducción
¿Y el hombre?
Ne takat takwa.
p. 31
Traducción
El hombre come.
Tay kichiwa ne kunet?
p. 31
Traducción
¿Qué hace el niño?
Kuchi tik ne kal.
p. 31
Traducción
Duerme en la casa.
Ne mistun nusan kuchi.
p. 31
Traducción
El gato también duerme.
Ne pelu te kuchi.
p. 31
Traducción
El perro no duerme.
Yaja mutalua tik ne ujti.
p. 31
Traducción
Él corre en la calle.
6 Tay kichiwat yejemet?
Kan nemi ne siwat?
p. 33
Traducción
¿Dónde está la mujer?
Nemi ka nikan tik ne tenkal.
p. 33
Traducción
Está aquí en el patio.
Kan nemit ne takamet?
p. 33
Traducción
¿Dónde están los hombres?
Nemit ka né tik ne mil.
p. 33
Traducción
Están ahí en la milpa.
Tay kichiwa ne siwat?
p. 33
Traducción
¿Qué hace la mujer?
Yaja tekiti tik ne tenkal.
p. 33
Traducción
Ella trabaja en el patio.
Wan tay kichiwat ne takamet?
p. 33
Traducción
¿Y qué hacen los hombres?
Yejemet tekitit tik ne mil.
p. 33
Traducción
Ellos trabajan en la milpa.
Ne takamet wan ne siwatket tekitit.
p. 33
Traducción
Los hombres y las mujeres trabajan.
Semaya ne kujkunet te tekitit.
p. 33
Traducción
Sólo los niños no trabajan.
8 Nikpia se mistun
Tay kichiwa ne siwat?
p. 38
Traducción
¿Qué hace la mujer?
Ká kikwa ne et?
p. 38
Traducción
¿Quién come los frijoles?
Ne chulet kikwa ne et.
p. 38
Traducción
El anciano come los frijoles.
Ne kujkunet nusan kikwat et.
p. 38
Traducción
Los niños también comen frijoles.
Semaya ne mistun te kikwa tatka.
p. 38
Traducción
Sólo el gato no come nada.
9 Tay tikchiwa?
Kan tikchiwa ne tajtamal?
p. 41
Traducción
¿Dónde hace las tortillas?
Nikchiwa ne tajtamal pak ne kumal.
p. 41
Traducción
Hago las tortillas encima del comal.
Wan ne et?
p. 41
Traducción
¿Y los frijoles?
Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.
p. 41
Traducción
Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.
Kipalewia iteku tik ne mil.
p. 41
Traducción
Ayuda a su padre en la milpa.
10 Tay tikwa?
Nikpalewia nuteku tik ne mil.
p. 44
Traducción
Ayudo a mi padre en la milpa.
11 Shisa!
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa.
p. 46
Traducción
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”
La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”
Ne inan kinutza pal muketza.
p. 46
Traducción
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”
La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”
Ne siwapiltzin isa wan muketza.
p. 46
Traducción
La niña despierta y se levanta.
“Taja tisa?” ina ne inan.
p. 46
Traducción
“¿Te despertás?” dice su madre.
“Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.
p. 46
Traducción
“Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.
“Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.
p. 46
Traducción
“Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.
Ne siwapiltzin kita ne iikaw.
p. 46
Traducción
Yaja kiuni cafe. Ne siwapiltzin kita ne iikaw.
Ella bebe café. La niña ve a su hermanito.
“Shikita nuikaw, yaja kuchi!” ina ne siwapiltzin.
p. 46
Traducción
“¡Mire mi hermano, él duerme!” dice la niña.
“Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.
p. 46
Traducción
“¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.
12 Ken ne mupelu?
Ken itukay ne mupelu?
p. 49
Traducción
¿Cómo se llama tu perro?
Ne nupelu itukay Awil.
p. 49
Traducción
Mi perro se llama Awil.
Ken ne mupelu?
p. 49
Traducción
¿Cómo es tu perro?
Ne nupelu istak.
p. 49
Traducción
Mi perro es blanco.
Ken ne ipelu?
p. 49
Traducción
¿Cómo es su perro?
Ne ipelu tiltik, wan ne imijmistun nusan.
p. 49
Traducción
Su perro es negro, y sus gatos también.
Tay nemi tik ne kojtan?
p. 51
Traducción
¿Qué hay en el monte?
Tik ne kojtan nemit kwajkwawit.
p. 51
Traducción
En el monte hay árboles.
Mugustoj ne kojtan?
p. 51
Traducción
¿Te gusta el monte?
Nitekiti mujmusta tik ne numil.
p. 51
Traducción
Nikpia. Nitekiti mujmusta tik ne numil.
Tengo. Trabajo en mi milpa todos los días.
13 Chilkwachtzin
Nunoya, ne munajnakas wejwey!
p. 53
Traducción
Abuela, ¡sus orejas son grandes!
Nunoya, ne mujmuish nusan wejwey!
p. 53
Traducción
Abuela, ¡sus ojos también son grandes!
Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.
p. 53
Traducción
También son grandes para te vea bien! dice el coyote.
Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!
p. 53
Traducción
Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.
p. 53
Traducción
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.
p. 53
Traducción
Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.
Kia, ne nuten patawak pal naja nimetzkwa!
p. 53
Traducción
Sí, mi boca es ancha para que yo te coma!
Wan ne kuyut kitapua ne iten wey wan kikwa ne siwapiltzin.
p. 53
Traducción
Y el coyote abre su gran boca y se come a la niña.
14 Tinemit tik Witzapan
Tay nemi ka ne?
p. 56
Traducción
¿Qué hay allí?
Titekitit tik ne mil.
p. 56
Traducción
Titekitit tik ne mil. Nusan tikchiwat kumal.
Trabajamos en la milpa. También hacemos comales.
15 Antaketzat Nawat?
Muchi ne kujkunet mumachtiat Nawat tik anmutajtamachtiluyan?
p. 59
Traducción
¿Todos los niños aprenden náhuat en las escuelas de ustedes?
Tik sejse, muchi ne kujkunet mumachtiat, wan tik sejse tesu.
p. 59
Traducción
En algunas, todos los niños aprenden, y en otras no.
Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.
p. 59
Traducción
Semaya tikpiat se. Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.
Sólo tenemos una. En la otra escuela, no aprenden.
16 Miak o chiupi?
Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.
p. 61
Traducción
No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.
Muchi ne kujkunet mumachtiat tik anmutechan?
p. 61
Traducción
¿Todos los niños estudian en su pueblo?
18 Kan minaya?
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya.
p. 66
Traducción
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
— Nemi ipan ne kwawit?
p. 66
Traducción
— ¿Está detrás del árbol?
— Nemi ijtik ne kal?
p. 66
Traducción
— Nemi ijtik ne kal? Nemi ijpak ne tapech?
— ¿Está dentro de la casa? ¿Está encima de la cama?
Nemi ijpak ne tapech?
p. 66
Traducción
— Nemi ijtik ne kal? Nemi ijpak ne tapech?
— ¿Está dentro de la casa? ¿Está encima de la cama?
Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
p. 66
Traducción
Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!
19 Te nikajsi nuamatzin
Shikwi se tisat wan shitajkwilu tik ne muamatzin!
p. 68
Traducción
¡Usa un lápiz y escribe en tu cuaderno!
Nikana senpa tik ne nukustalchin.
p. 68
Traducción
Lo guardo siempre en mi mochila.
Wan ne mukustalchin, kan tikpia?
p. 68
Traducción
Y tu mochila, ¿dónde la tienes?
20 Shu shikua se amatzin!
Shikishti muchi tik ne mukustalchin pal tiktemuat ne muamatzin.
p. 70
Traducción
Saca todo de tu mochila para que busquemos tu cuaderno.
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70
Traducción
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan.
p. 70
Traducción
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!
Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.
Shu ka ne!
p. 70
Traducción
Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj. Shu ka ne!
Venden cuadernos en esa tienda. Ve ahí.
Shu shitajtani tik ne tiendaj.
p. 70
Traducción
Inte nikmati. Shu shitajtani tik ne tiendaj.
No sé. Ve a preguntar en la tienda.
21 Te niweli nitajkwilua
Shiktapu ne muamatzin wan shitajkwilu...
p. 74
Traducción
Shiktapu ne muamatzin wan shitajkwilu... Wan ashan kanka tiaw?
Abre tu cuaderno y escribe... ¿Y ahora a dónde vas?
Ika te nikmati kan nemi ne nutisaw!
p. 74
Traducción
¡Porque no sé dónde está mi lápiz!
Ashan tiweli tikwi ne nupal.
p. 74
Traducción
Ashan tiweli tikwi ne nupal. Tiweli tiktemua ne mupal nemanha.
Ahora puedes usar el mío. Puedes buscar el tuyo luego.
Tiweli tiktemua ne mupal nemanha.
p. 74
Traducción
Ashan tiweli tikwi ne nupal. Tiweli tiktemua ne mupal nemanha.
Ahora puedes usar el mío. Puedes buscar el tuyo luego.
22 Tiwitz nuwan?
Kanka tiaw kwak tami ne tamachtiluyan?
p. 76
Traducción
Cuando termina la escuela, ¿a dónde vas?
Ka ne nuikaw nemi nuchan.
p. 76
Traducción
Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.
Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.
Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj.
p. 76
Traducción
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
23 Kanka yawi?
Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin.
p. 79
Traducción
Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.
Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.
Kinamakat ajamatzin tik ne tiendaj?
p. 79
Traducción
¿En la tienda venden lápices?
Te nikmati, yawi tajtani tik ne tiendaj.
p. 79
Traducción
No sé, va a preguntar en la tienda.
24 Tik ne tiankis (1)
Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia.
p. 81
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Oraciones 1–100 de 332 · Siguientes
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).