Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · Todos los textos

51 ocurrencias · Borrar

Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)

51 ocurrencias

p. 47 · Nahuizalco

  • Kan nemi ne kunet?

    p. 47 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde está el niño?

p. 48 · Nahuizalco

  • Se sapilchin nemi pak tapech.

    p. 48 · Nahuizalco

    Traducción

    Una niña está en la cama

  • Yey chikiwit nemi talchi.

    p. 48 · Nahuizalco

    Traducción

    Tres canastos están en el suelo

  • Se tukat nemi pak kwawit.

    p. 48 · Nahuizalco

    Traducción

    Una araña está en el árbol

p. 49 · Nahuizalco

  • Kanka nemi ne kimichinchin?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde está el ratoncillo?

  • Kanka nemi ne wewet?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde está el tambor?

  • Tikmati kanka nemi ne shunpe?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Sabes dónde está el sombrero?

  • Ka nemi ijtik tik ne kumit (sic)?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Quién está sobre la olla?

  • Kanka nemi ne chikiwit?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde están los canastos?

  • Kanka nemi ne siwaket wan ne kukunet?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde están las mujeres y los niños?

  • Nemi ne kalat tik ne kumit?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Está la rana en la olla?

  • Keshki ayutuch nemi nikan?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Cuántos armadillos hay aquí?

p. 51 · Nahuizalco

  • Ken nemi ne kunet?

    p. 51 · Nahuizalco

    Traducción

    Cómo está el niño?

p. 52 · Nahuizalco

  • Keshki tzajtazaput nemi ne chikiwit?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Cuántos zapotes están en el canasto?

  • Kanka nemi ne tzatzaput, piltzin?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Dónde están los zapotes, muchacho?

  • Eej nutajtzin ijki nemi.

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Sí, señor, lo son.

  • Nemi ne tzaput talchi?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Están los zapotes en el suelo?

  • Inte nutajtzin, te nemi talchi.

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    No, señor, no están en el suelo?

  • Nemi ne tzaput tik ne chikiwit?

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Están los zapotes en el canasto?

  • Eej nutajtzin, ne nemi.

    p. 52 · Nahuizalco

    Traducción

    Sí, señor, allí están.

p. 53 · Nahuizalco

  • Nemi ne takat kicha se petat?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Está el hombre haciendo una estera?

  • Nemi ne takat kicha se chikiwit?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Está el hombre haciendo un canasto?

  • Eej nutajtzin, eej nemi.

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Sí, señor, sí está.

  • Se tunantzin nemi kitzayana tulin.

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Una señora está rajando junco.

  • Nemi ne nantzin tatzuma?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Está la señora cosiendo?

  • Nemi ne nunantzin kitzayana tulin?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Está la señora rajando junco?

  • Eej, nutajtzin, nemi.

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Sí, señor, sí está.

p. 55 · Nahuizalco

  • Se siwatijlan iwan se ukichtijlan nemi tik ne kulal.

    p. 55 · Nahuizalco

    Traducción

    Una gallina y un gallo están en el corral.

  • Eej, nutajtzin, eej nemi.

    p. 55 · Nahuizalco

    Traducción

    Sí, señor, sí están.

p. 56 · Nahuizalco

  • Nemi pal mupia pal te shulewa ne tawipan kan te yek.

    p. 56 · Nahuizalco

  • Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.

p. 57 · Nahuizalco

  • Ken kalanchichin nemi ne kojtan, iwan ne kwajkwawyu taken shushuik iswayu (iswayuk), iwan pujpuputuka ka ishuchiu iwan miak pujpusha!

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    Qué bonito está el campo con sus árboles vestidos de verdes hojas y olorosas flores de varios colores!

  • Ne ajat ijtik yaja nemi iwan yaja tzitzinaka ajachichin iwan mutatalua at, kishiniat tunalku ne patawak tujtulin, mijmil iwan seki mutukatuk tey titakwat pal ini iwan seseuk techan.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    Los ríos que en él hay, con sus claras, abundantes y corredoras aguas, riegan en verano los extensos juncales, maizales y otros sembrados que sirven para el consumo de esta y otras poblaciones.

  • Ma' shimalti kwak (kwa) tinemi tzutawa.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    No te bañes cuando estés cansado.

  • Ma' shiki at shulewa, nan né tikasi nemi achi sin ke mutalua, nan shikpata, ke yejemet uni welit metzkukulijtia.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    No bebas agua sucia, ni de la que haya estado mucho sin correr ni cambiarse, que esas pueden enfermarte.

p. 59 · Nahuizalco

  • Nemi miak clases papalumet, seki kisat patanit wan tunal, iwan seki tayua; iwan keman kitatukat, yajki wan inte weli muitzkiat, ka majmawi pal mikit ken tejemet.

    p. 59 · Nahuizalco

    Traducción

    Hay muchas clases de mariposas, unas que salen a volar de día y otras por la noche; pero cuando las persiguen, huyen y no se dejan coger, porque temen morir como nosotros.

p. 61 · Nahuizalco

  • Eej, nikita ninemi.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    —Sí, lo estoy viendo.

p. 65 · Nahuizalco

  • Ne tunal kisa nemi.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Ne tunal kisa nemi. Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.

    El sol está saliendo. Su luz alumbra los montes y las poblaciones.

  • Kwak nikan tayua, ijki ne tunal nemi tan tal.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Cuando aquí es de noche, es porque está bajo tierra.

  • Ken chichin nemi ne at.

    p. 65 · Nahuizalco

  • Ashan nikneki nimaltia, ka ne at ashkan patak yek nemi, inte ijki?

    p. 65 · Nahuizalco

  • Ke yek nemi ne at, Katuchti, shiwi shimalti nuwan!

    p. 65 · Nahuizalco

  • Nemi majtakti-se ken yejemet nikchiwtuk.

    p. 65 · Nahuizalco

p. 66 · Nahuizalco

  • Tunal, ka ne kanka taja tiyaw iwan kanka tiwitz, nemi kukunet ken naja, ka pajpakit metzitat keman talkisa ka tatwi ka wejwetzkatzin kialtia ne ishkalyu iwan tapakilia pal muchi?

    p. 66 · Nahuizalco

    Traducción

    Sol, por allá donde tú vas, y de donde vienes, hay niños como yo, que se alegran al verte, cuando apareces por las mañanas tan risueño, bañando la faz con esa tu luz tan agradable para todos?

p. 68 · Nahuizalco

  • Shalika muchi teya uni, kenhaya ma nemi ajajwiyak ken tami tinechilia, ke naja niktashtawis mutekiw.

    p. 68 · Nahuizalco

    Traducción

    Tráigame de todo eso, siempre que estén sabrosos como acaba de decirme, que yo le pagaré su trabajo.

  • Nemi patak yek, nutajtzin, nemanha tikpias taja muishpan se ajwiak takwali wan chupi tumin mutashtaniskia ka imaku.

    p. 68 · Nahuizalco

    Traducción

    Está muy bien, señor, pronto tendrá Ud. puesto un sabroso almuerzo por no mucho dinero que se le cobrará por él.

p. 71 · Nahuizalco

  • Nemi yek, pero shikmati ka pal kiuni nitakati.

    p. 71 · Nahuizalco

  • Mas yek ninemi ishwituk iwan nimiki, ken ke waktuk (watuk) wan mayan wan kenhaya ka nu-nimiki ken muchi.

    p. 71 · Nahuizalco

p. 73 · Nahuizalco

  • Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.

    p. 73 · Nahuizalco

    Traducción

    Tikita nikan (nian) se kawayujchin, se mistunchin ne kijkitzkia (kitkijkia) se kimichinchin; ka ne ume peluchichin ka mutalua sin ke tzutawa ishpan inan? Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.

    Ves aquí un caballito, un gatito que cazó un ratoncillo; allá dos perritos que corren sin cansarse cerca a la madre? Acá una araña que parece estar haciendo su tela para cazar moscas y mosquitos; allí un topo, que, con sus largas y corvadas uñas escarba la tierra, buscando hormigas para comérselas; más allá un hombre que sin descansar bajo el ardiente sol limpia el campo para en él sembrar maíz, jícama, frijoles, yuca, caña, oyama, batata, plátano, guineo y de todo lo que en el pueblo hace falta; en este lado, una coneja con sus dos conejuelos al pie dándoles de mamar; en ese otro, un río que salta y cae de muy alto sobre grandes y duras peñas, por lo que el agua hace mucho ruido volviéndose blanca y ésta, aquella otra vez, para seguir su largo camino, río que en sus profundas pozas vense pasar muchas clases de peces, camarones, cangrejos, tortugas y hambrientos caimanes.

p. 74 · Nahuizalco

  • Mumachteya mupewaltia ma amatachia achtu tik amat patak yulik ka tzalanik miak ken nemi pal mumati, pal kiuni mujkwilua tey mutalia ush taketzat wan muamatachia tik kojtik kupak, mutalia tik tutzuntekun, ma tzalani yek yaja ne tuten, ka tzutzuntalijtuk, kia ne (?) inte kipiat intiajpal kenha ne (?) kipia.

    p. 74 · Nahuizalco

    Traducción

    El discípulo principiante debe leer primero en el libro muy despacio por sonidos, tanto como sea necesario para entenderlo, después se escriben las palabras u oraciones y se leen en alta voz, teniendo cuidado de que suenen bien las vocales acentuadas, tanto las fuertes como las débiles.

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).