Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

61 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

61 ocurrencias

7 Tay horaj timuketza?

  • Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.

    p. 35 · Ver en el diccionario: mujmusta, musta

    Traducción

    ¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.

  • Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.

    p. 35

    Traducción

    Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.

    ¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.

8 Nikpia se mistun

  • Shikita yajuni.

    p. 39 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    Mira aquel.

11 Shisa!

  • Ne siwapiltzin kita ne iikaw.

    p. 46 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    Yaja kiuni cafe. Ne siwapiltzin kita ne iikaw.

    Ella bebe café. La niña ve a su hermanito.

  • “Shikita nuikaw, yaja kuchi!” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    “¡Mire mi hermano, él duerme!” dice la niña.

  • “Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.

    p. 46 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    “¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.

12 Ken ne mupelu?

  • Nitekiti mujmusta tik ne numil.

    p. 51 · Ver en el diccionario: mujmusta, musta

    Traducción

    Nikpia. Nitekiti mujmusta tik ne numil.

    Tengo. Trabajo en mi milpa todos los días.

13 Chilkwachtzin

  • Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    También son grandes para te vea bien! dice el coyote.

18 Kan minaya?

  • Shikita!

    p. 66 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!

    Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!

20 Shu shikua se amatzin!

  • Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    p. 70 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.

  • Nikita ka inte nemi nikan.

    p. 70 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.

    Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta.

    p. 81 · Ver en el diccionario: mujmusta, musta

    Traducción

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

26 Tik ne shajkal

  • — Shikita uni kuyamet tik ne ujti.

    p. 86 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    — Shikita uni kuyamet tik ne ujti. Wan taja, tikpia kujkuyamet?

    — ¡Mira ese cerdo en el camino! ¿Tu tienes un cerdo?

28 Keman tiaw timukwepa?

  • — Tay tiaw tikchiwa musta?

    p. 92 · Ver en el diccionario: musta

    Traducción

    — ¿Qué vas a hacer mañana?

  • — Musta niaw nikchiwa kenha ken nikchiwa mujmusta: niaw nitekiti.

    p. 92 · Ver en el diccionario: mujmusta, musta

    Traducción

    — Mañana voy a hacer lo mismo como hago todos los días: voy a trabajar.

  • Hasta nemanha!

    p. 92

    Traducción

    — Shiawa tel. Hasta nemanha!

    — Andate pues. ¡Hasta luego!

29 Tiweli tiaw tiktajtanilia

  • — Tay tiaw tikchiwa musta ka tapuyawa?

    p. 94 · Ver en el diccionario: musta

    Traducción

    — ¿Qué vas a hacer mañana por la mañana?

  • — Te tiaw tiweli tikita ne tajtzin Francisco musta ka tapuyawa.

    p. 94 · Ver en el diccionario: musta, ita

    Traducción

    — No podrás ver al señor Francisco mañana por la mañana.

  • — Ika yaja nechilwij ka musta te yawi naka ka ichan.

    p. 94 · Ver en el diccionario: musta

    Traducción

    — Porque él me dijo que mañana no se va a quedar en casa.

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Muita ka tiktasujta ne Nawataketzalis!

    p. 97 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    — Se ve que amas la lengua náhuat.

32 Ume takwikalis

  • Shikita ne tultik tunal!

    p. 101 · Ver en el diccionario: ita

  • Shikita ne tultik tunal!

    p. 101 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    ¡Mira el sol amarillo!

34 Tay tikchijki?

  • — Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal.

    p. 105

    Traducción

    — Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.

    — Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.

35 Te niajki nitekiti

  • Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak.

    p. 107

    Traducción

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    p. 107 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    p. 107

    Traducción

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

  • Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik.

    p. 107

    Traducción

    Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.

    Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Kwak Carlita isak wan kitapuj ne ijish, inak:

    p. 110

    Traducción

    Cuando Carlita despertó y abrió sus ojos, dijo:

  • Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach.

    p. 110

    Traducción

    Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.

    Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.

  • Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.

    p. 110

    Traducción

    Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.

    Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.

  • — Sujsul nimayana! — inak Carlita.

    p. 110

    Traducción

    — ¡Tengo mucha hambre! — dijo Carlita.

  • Carlita wan inoya mutalijket itech ne mesaj.

    p. 110

    Traducción

    Carlita y su abuela se sentaron junto a la mesa.

  • Pejki taketza Carlita:

    p. 110

    Traducción

    Empezó a hablar Carlita:

38 Ken intukay?

  • — Ikuni witz se siwat, taja tikita?

    p. 115 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    — Allí viene una mujer, ¿la ves?

  • — Nikita.

    p. 115 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    — Nikita. Yaja kiwika se kunet.

    — La veo. Ella lleva a un niño.

  • Tikinhita?

    p. 115 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    — Uni witz ukse siwat nusan. Ká witz iwan? Ume kunet. Tikinhita?

    — Allí viene otra mujer también. ¿Quién viene con ella? Dos niños. ¿Tú los ves?

  • — E, nikinhita.

    p. 115 · Ver en el diccionario: ita

    Traducción

    — E, nikinhita. Ne siwat kinwika ume kunet.

    — Sí, los veo. La mujer lleva a dos niños.

  • Musta niaw nikinhita ne inoywan.

    p. 115 · Ver en el diccionario: musta, ita

    Traducción

    — Yajané ne inhishwiu. Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin. Musta niaw nikinhita ne inoywan. Niaw nikintajtanilia ken itukay.

    — Ella es su nieta. Los conozco pero no recuerdo cómo se llama la niña. Mañana voy a ver a los abuelos y les preguntaré cómo es que se llama.

  • Yejemet yawita.

    p. 115 · Ver en el diccionario: yawi

    Traducción

    — Teutaka. Yejemet yawita. Tiawita tejemet nusan.

    — Ahora ya es tarde. Ellos ya se van a su casa. Nosotros también ya nos vamos [o: vámonos].

  • Tiawita tejemet nusan.

    p. 115 · Ver en el diccionario: yawi

    Traducción

    — Teutaka. Yejemet yawita. Tiawita tejemet nusan.

    — Ahora ya es tarde. Ellos ya se van a su casa. Nosotros también ya nos vamos [o: vámonos].

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?

    p. 117

    Traducción

    — ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?

  • — Tesu, te yek ma shikpata.

    p. 117

    Traducción

    — Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.

    — No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.

  • Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.

    p. 117 · Ver en el diccionario: mujmusta, musta

    Traducción

    — Techmachtia ume tunal ipal ne semana. Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.

    — Nos enseña dos días a la semana. Yo quisiera que nos enseñara náhuat todos los días.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.

    p. 120 · Ver en el diccionario: musta

    Traducción

    — Techtuktij ma titajkwilukan. Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.

    — Escribir. Tenemos que escribir ahora para que podamos llevar nuestro trabajo a la escuela mañana.

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Mujmusta kwak tanesi, muchi timuketzat tik ne tuchan.

    p. 127 · Ver en el diccionario: mujmusta, musta

44 Se yualu

  • — Shikita, sujsul chikitik uni kunet!

    p. 132 · Ver en el diccionario: ita

  • — Taja tikita uni takapiltzin?

    p. 132 · Ver en el diccionario: ita

  • Su niajsi, niaw nalwika atata pal tikunit chiupichin.

    p. 132

46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!

  • Metzmutiat hasta ne mujmuyut!

    p. 136

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • — Carlita, — nechilwij ne nunan, — ashan niu-nimetzwika ka tiankis, ka nikneki ma shiwi nuwan pal tinechpalewia.

    p. 140

  • Ashan, shumet shiktalikan anmukwajkwach pal tikisat nemanha, wan tiawita!

    p. 140 · Ver en el diccionario: yawi

  • Shikekchiwakan ne mesaj ka nikan, — inak. — Carlita, shitaekchiwa wan shikajkawa ma metzpalewi ne mueltiw.

    p. 140

  • Carlita, maka shikajkawa ma kitapana ne mueltiw teksisti!

    p. 140

50 Tamachtiani Alejandro

  • Ashan kwak niktzakwa ne nujnuish, niweli nikita uni itamachtiluyan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: ita

  • Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.

    p. 143

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).