Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
85 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
85 ocurrencias
3 Ini ne tamachtiani
Tay ini?
p. 24
Traducción
¿Qué es esto?
4 Tay tikneki?
Tay tikneki?
p. 27
Traducción
¿Qué quiere (usted)?
Tay tikneki?
p. 28
Traducción
¿Qué quieres?
5 Tay kichiwa?
Tay kichiwa ne siwat?
p. 31
Traducción
¿Qué hace la mujer?
Tay kichiwa ne kunet?
p. 31
Traducción
¿Qué hace el niño?
Wan uni pelu tay kichiwa?
p. 31
Traducción
¿Y ese perro qué hace?
6 Tay kichiwat yejemet?
Tay kichiwa ne siwat?
p. 33
Traducción
¿Qué hace la mujer?
Wan tay kichiwat ne takamet?
p. 33
Traducción
¿Y qué hacen los hombres?
7 Tay horaj timuketza?
Tay horaj timuketza ka tapuyawa? — Nimuketza makwil horaj o makwil horaj wan tajku.
p. 35
Traducción
¿A qué hora te levantas por la mañana? — Me levanto a las cinco o a las cinco y media.
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj.
p. 35
Traducción
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.
Tay horaj timukwepa ka teutak? — Nimukwepa makwil o chikwasen horaj.
p. 35
Traducción
¿A qué hora regresas por la tarde? — Regreso a las cinco o las seis.
Tay horaj tikuchi ka tayua? — Nitakwa chikwey horaj wan nimuteka chiknawi horaj, pal nimuketza peyna.
p. 35
Traducción
¿A qué hora te duermes por la noche? — Como a las ocho y me acuesto a las nueve, para levantarme temprano.
8 Nikpia se mistun
Tay kichiwa ne siwat?
p. 38
Traducción
¿Qué hace la mujer?
Tay kimana uni lamatzin?
p. 38
Traducción
¿Qué cuece esa anciana?
9 Tay tikchiwa?
Tay tikchiwa?
p. 41
Traducción
¿Qué hace (usted)?
Tay kichiwa uni piltzin?
p. 41
Traducción
¿Qué hace ese muchacho?
Tay horaj ajsi ka tamachtiluyan?
p. 41
Traducción
¿A qué hora llega a la escuela?
Tay horaj mukwepa?
p. 41
Traducción
¿A qué hora regresa?
Tay kikwa?
p. 41
Traducción
¿Qué come?
10 Tay tikwa?
Tay tikchiwa, pipil?
p. 44
Traducción
¿Qué haces, muchacho?
Tay horaj tiajsi ka tamachtiluyan?
p. 44
Traducción
¿A qué hora llegas a la escuela?
Tay horaj timukwepa?
p. 44
Traducción
¿A qué hora regresas?
Tay tikwa?
p. 44
Traducción
¿Qué comes?
11 Shisa!
“Tay tina?”
p. 46
Traducción
“¿Qué decís?”
12 Ken ne mupelu?
Tay nemi tik mutechan?
p. 51
Traducción
¿Qué hay en tu pueblo?
Tay nemi tik ne kojtan?
p. 51
Traducción
¿Qué hay en el monte?
14 Tinemit tik Witzapan
Tay nemi ka ne?
p. 56
Traducción
¿Qué hay allí?
Tay ankichiwat tik Witzapan?
p. 56
Traducción
¿Qué hacen en Santo Domingo de Guzmán?
17 Taika tichuka?
Tay kipia?
p. 63
Traducción
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
19 Te nikajsi nuamatzin
Ika te nikpia tay iwan.
p. 68
Traducción
Porque no tengo con qué.
24 Tik ne tiankis (1)
Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia.
p. 81
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe.
p. 81
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
25 Tik ne tiankis (2)
Kwak tami kikua chil, cafe wan muchi tay muneki, Paula mukwepa ichan.
p. 84
28 Keman tiaw timukwepa?
— Tay tiaw tikchiwa musta?
p. 92
Traducción
— ¿Qué vas a hacer mañana?
— Tay horaj tiaw timuketza pal tiaw titekiti?
p. 92
Traducción
— ¿A qué hora te vas a levantar para irte a trabajar?
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Tay tiaw tikchiwa musta ka tapuyawa?
p. 94
Traducción
— ¿Qué vas a hacer mañana por la mañana?
— Tay yawi kichiwa ka ne?
p. 94
Traducción
— ¿Qué va a hacer allí?
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Tay metzilwij ne munan?
p. 95
Traducción
— ¿Qué te dijo tu madre?
31 Nikelnamiki nutechan
— Tay tina?
p. 97
Traducción
— ¿Qué dices?
— Tejkia tay titakaktuk.
p. 97
Traducción
— Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
— Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.
32 Ume takwikalis
wan tay tikitztuk ka ne?
p. 101
Traducción
y qué has visto allí?
33 Sujsul nipakiskia
— Tay itekiw ne chanejket?
p. 103
Traducción
— ¿Cuál es la ocupación de los habitantes?
34 Tay tikchijki?
— Tay tikchijki yalua?
p. 105
Traducción
— ¿Qué hiciste ayer?
— Tay horaj tikiski ka muchan?
p. 105
Traducción
— ¿A qué hora saliste de la casa?
Wan tay tikchijki taja?
p. 105
Traducción
— Nikiski chikwasen horaj wan tajku wan nimukwepki ka tajkutunal. Wan tay tikchijki taja?
— Salí a la seis y media y regresé a mediodía. ¿Y qué hiciste tú?
36 Yawi Carlita ichan inoya
— Ashan shinechilwi tay tikchijki yalua — inak ne lamatzin...
p. 110
Traducción
— Ahora cuéntame lo que hicista ayer — dijo la anciana...
— Niu-nimetzilwia muchi tay nikchijki yalua.
p. 110
Traducción
— Le voy a contar todo lo que hice ayer.
— Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa.
p. 110
Traducción
— Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?
— ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?
— Tay tikilwij?
p. 110
Traducción
— ¿Qué le dijiste?
— Nikilwij tay muchijki wan tesu kwalanik.
p. 110
Traducción
— Le dije qué había pasado y no se enojó.
— Kwakuni tay metzilwij?
p. 110
Traducción
— ¿Qué te dijo?
— Tay tikneki ma nikchiwa pal nimetzpalewia?
p. 111
Traducción
— ¿Qué quieres que haga para ayudarla?
37 Taika te tiwalaj?
— Taja tay tikwaj?
p. 113
Traducción
— ¿Qué comiste?
— Tay horaj anwalajket ka teutak?
p. 113
Traducción
— ¿A qué hora vinieron en la tarde?
39 Niweli nimetzmachtia!
— Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?
p. 117
Traducción
— ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Tay metzilwij ma shikchiwa?
p. 120
Traducción
— ¿Qué te dijo que hicieras?
Tikmati tay muneki?
p. 120
Traducción
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin. Tikmati tay muneki?
— Guardalo bien, no dejés que nadie te quite tu dinero. ¿Sabés lo que necesitás?
— Nikan nikpia tajkwilujtuk muchi tay kineki nunoya ma nikuili.
p. 120
Traducción
— Aquí tengo escrito todo lo que quiere mi abuela que le compre.
— Tay tiaw tikchiwa ka teutak?
p. 120
Traducción
— Tay tiaw tikchiwa ka teutak? Tikneki tiwitz tipashalua nuwan?
— ¿Qué vas a hacer en la tarde? ¿Quieres venir a pasear conmigo?
— Tay metzintuktij ne tamachtiani?
p. 120
Traducción
— ¿Qué les mandó el maestro?
41 Se tanamakani wan se takuani
— Tay tikmana, nunoya?
p. 124
Tay kichiwa ne noya?
p. 124
Tay yawi kichiwa ne iishwiu?
p. 124
Tay kimana ne noya?
p. 124
Tay yawi kikwa ne iishwiu?
p. 124
— Tay tiknamaka?
p. 124
Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.
p. 124
Tay kinamaka ne siwat?
p. 124
Tay kineki kikua ne nantzin?
p. 124
Tay tamachtia?
p. 125
Su se takwika, tikmati tay yaja?
p. 125
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.
p. 127
Nikinmachtia ne nuikaw wan ne nueltiw muchi tay nimumachtijtuk tik ne tamachtiluyan.
p. 127
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.
p. 130
Te tiknekit ma miki tay tupal.
p. 130
45 Nitachia iwan ne nujnuish
Tay nemi itzalan ne tutzuntekun wan ne tukechtan?
p. 134
Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.
p. 134
Ne tujtumey wan ne tumajmapil timunekit pal tikitzkiat muchi tay tiknekit wan pal titekitit.
p. 134
47 Maka shikilwi!
Kwak tiawit titekitit ka tiankis, nikchiwa muchi tay nechtuktia ne nunan.
p. 138
Nemanha, tikishtiat wan tikekchiwat ijpak ne mesaj muchi tay tikwikatiwit pal tiknamakat.
p. 138
Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.
p. 138
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Kwak tiajsiket, muchi tipejket tikchiwat muchi tay ne tunan techtuktia.
p. 140
Achtu tikishtijket muchi tay tikpiatuyat pal munamaka.
p. 140
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Nugustoj niaw ka tiankis ika welit tikakit muchi tay kichiwat contar tik ne techan.
p. 141
Kwak niaw, nikchiwa aprovechar pal nimumachtia muchi tay panutuk.
p. 141
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).