Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
141 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
141 ocurrencias
3 Ini ne tamachtiani
Te.
p. 24
Traducción
Te. Uni se chil.
No. Eso es un chile.
4 Tay tikneki?
Te.
p. 27
Traducción
No.
Te.
p. 27
Traducción
Te. Semaya ume tamal.
No. Sólamente dos tortillas.
Te.
p. 28
Traducción
No.
Te tikneki chijchil?
p. 28
Traducción
¿No quieres chiles?
Te nikneki.
p. 28
Traducción
No quiero.
5 Tay kichiwa?
Ne pelu te kuchi.
p. 31
Traducción
El perro no duerme.
6 Tay kichiwat yejemet?
Semaya ne kujkunet te tekitit.
p. 33
Traducción
Sólo los niños no trabajan.
8 Nikpia se mistun
Te.
p. 38
Traducción
No.
Yaja te kichiwa se petat.
p. 38
Traducción
Ella no hace un petate.
Semaya ne mistun te kikwa tatka.
p. 38
Traducción
Sólo el gato no come nada.
Yaja te mayana.
p. 38
Traducción
Él no tiene hambre.
Te nikmati.
p. 39
Traducción
No sé.
Nikpia se mistun wan sejse tijlan, pero te nikpia pelu.
p. 39
Traducción
Tengo un gato y unas gallinas, pero no tengo perro.
11 Shisa!
“Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.
p. 46
Traducción
“Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.
15 Antaketzat Nawat?
Te muchi.
p. 59
Traducción
Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.
Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.
p. 59
Traducción
Semaya tikpiat se. Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.
Sólo tenemos una. En la otra escuela, no aprenden.
16 Miak o chiupi?
Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.
p. 61
Traducción
No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.
Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
p. 61
Traducción
Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.
17 Taika tichuka?
Yajika te kuchi.
p. 63
Traducción
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun.
p. 63
Traducción
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
Naja te nikukuya.
p. 63
Traducción
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
18 Kan minaya?
— Te nikmati.
p. 66
Traducción
— No sé.
— Te.
p. 66
Traducción
— No.
— Te.
p. 66
Traducción
— Te. Niktemua wan te nikajsi...
— No. Lo busco y no lo encuentro...
Niktemua wan te nikajsi...
p. 66
Traducción
— Te. Niktemua wan te nikajsi...
— No. Lo busco y no lo encuentro...
19 Te nikajsi nuamatzin
Taika te titajkwilua?
p. 68
Traducción
¿Por qué no escribes?
Ika te nikpia tay iwan.
p. 68
Traducción
Porque no tengo con qué.
Te niweli.
p. 68
Traducción
No puedo.
Taika te?
p. 68
Traducción
¿Por qué no?
Ka te nikmati kan nemi nuamatzin.
p. 68
Traducción
Que no sé dónde está mi cuaderno.
Naja niktemua wan te nikajsi.
p. 68
Traducción
Yo lo busco, pero no lo encuentro.
20 Shu shikua se amatzin!
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70
Traducción
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Nikita ka inte nemi nikan.
p. 70
Traducción
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
Yajika te niweli nitajkwilua!
p. 70
Traducción
Nikmati! Yajika te niweli nitajkwilua!
¡Lo sé, por eso no puedo escribir!
Inte nikmati.
p. 70
Traducción
Inte nikmati. Shu shitajtani tik ne tiendaj.
No sé. Ve a preguntar en la tienda.
21 Te niweli nitajkwilua
Te niweli nitajkwilua.
p. 74
Traducción
No puedo escribir.
Taika te tiweli titajkwilua?
p. 74
Traducción
¿Por qué no puedes escribir?
Ika te nikmati kan nemi ne nutisaw!
p. 74
Traducción
¡Porque no sé dónde está mi lápiz!
22 Tiwitz nuwan?
Te niweli niwitz muwan.
p. 76
Traducción
No puedo venir contigo.
23 Kanka yawi?
Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin.
p. 79
Traducción
Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.
Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.
Kitemua kitemua wan te kiajsi.
p. 79
Traducción
Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.
Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.
Te nikmati, yawi tajtani tik ne tiendaj.
p. 79
Traducción
No sé, va a preguntar en la tienda.
24 Tik ne tiankis (1)
Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia.
p. 81
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
25 Tik ne tiankis (2)
Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi.
p. 84
Traducción
Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi. Yaja kitajtanilia se tanamakani:
Paula busca chiles en el mercado y no encuentra. Ella le pregunta a una vendedora:.
26 Tik ne shajkal
— Te.
p. 86
Traducción
— Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.
— No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
p. 88
Traducción
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
— Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Te tiaw tiweli tikita ne tajtzin Francisco musta ka tapuyawa.
p. 94
Traducción
— No podrás ver al señor Francisco mañana por la mañana.
— Taika te?
p. 94
Traducción
— ¿Por qué no?
— Ika yaja nechilwij ka musta te yawi naka ka ichan.
p. 94
Traducción
— Porque él me dijo que mañana no se va a quedar en casa.
— Te nikmati, te nechilwij.
p. 94
Traducción
— Te nikmati, te nechilwij. Pero yawi mukwepa ka tajkutunal. Tiweli tiaw tiktajtanilia ka teutak.
— No sé, no me dijo. Pero regresará a mediodía. Puedes ir a preguntarle en la tarde.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti.
p. 95
Traducción
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!
— Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!
31 Nikelnamiki nutechan
— Te keman nikitztuk.
p. 97
Traducción
— Te keman nikitztuk. Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.
— Nunca lo he visto. Dicen que mucha gente puede hablar náhuat allí.
— Naja te nikneki nikelkawa.
p. 97
Traducción
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
32 Ume takwikalis
te niweli nikelkawa
p. 101
Traducción
que no puedo olvidar
33 Sujsul nipakiskia
— Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.
p. 103
Traducción
— No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.
— Kia, ne takamet te kichiwat.
p. 103
Traducción
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103
Traducción
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
— Te muchi.
p. 103
Traducción
— Te muchi. An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
— No todo. Hoy muchos han cambiado su vestimenta y ya no quieren hablar náhuat, o lo han olvidado.
Te tiwelit tikelkawat.
p. 103
Traducción
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
— Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.
p. 103
Traducción
— Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.
35 Te niajki nitekiti
Yalua te niajki nitekiti.
p. 107
Traducción
Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.
Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
p. 107
Traducción
Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.
Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech.
p. 107
Traducción
Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.
Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
p. 107
Traducción
Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.
Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
p. 107
Traducción
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.
p. 107
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.
p. 107
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Te nikpia tamachtiluyan!
p. 110
Traducción
— Tinemit sabadoj. Te nikpia tamachtiluyan! Ashan niasneki ichan nunoya.
— Hoy es sábado. ¡No tengo escuela! Hoy iré a casa de mi abuela
Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
p. 110
Traducción
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
37 Taika te tiwalaj?
— Taika te tiwalaj yalua?
p. 113
Traducción
— ¿Por qué no viniste ayer?
— Ika niajki Sentzunat, yajika te niwalaj.
p. 113
Traducción
— Porque fui a Sonsonate, por eso no vine.
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando.
p. 113
Traducción
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?
— No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?
— Nikishmati, pero te nikitztuk ikman.
p. 113
Traducción
— Sí lo conocía, pero hace mucho que no lo he visto.
Yajika yalua te niwalaj.
p. 113
Traducción
— Tiwalajket makwil horaj. Yajika yalua te niwalaj.
— Vinimos a las cinco. Por eso ayer no vine.
38 Ken intukay?
Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin.
p. 115
Traducción
— Yajané ne inhishwiu. Nikinhishmati, pero te nikelnamiki ken itukay ne siwapiltzin. Musta niaw nikinhita ne inoywan. Niaw nikintajtanilia ken itukay.
— Ella es su nieta. Los conozco pero no recuerdo cómo se llama la niña. Mañana voy a ver a los abuelos y les preguntaré cómo es que se llama.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Te weli, yajika naja te nikmati.
p. 117
Traducción
— No puede, por eso no sé yo.
— Taika te metzmachtij ne munoya?
p. 117
Traducción
— ¿Por qué no te enseñó tu abuela?
Kia niknekiskia, pero te niwelik.
p. 117
Traducción
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.
— Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.
— Tesu, te yek ma shikpata.
p. 117
Traducción
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj.
p. 117
Traducción
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.
p. 117
Traducción
— Nemi yek. Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.
— Está bueno. Si no sé algo, te preguntaré.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Te niweli.
p. 120
Traducción
— No puedo.
Su te, yawi nechajwa.
p. 120
Traducción
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
p. 120
Traducción
— Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
— Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.
41 Se tanamakani wan se takuani
Te kimana et, kimana iayu turuj.
p. 124
Te!
p. 124
— Te nikneki nikua shujshuchit.
p. 124
— Naja te nikpia, pero yajuni kipia kujkumal.
p. 124
Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.
p. 124
Te, te kineki kikua shujshuchit, kineki kikua se kumal.
p. 124
Yaja te tanamakani.
p. 124
Ne nantzin te tanamaka, yaja takua.
p. 124
Uni siwat te tanamakani, yaja tamachtiani.
p. 124
— Yek, wan su se te kichiwa tatka?
p. 125
— Su te kichiwa tatka, tinakan ka...
p. 125
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Naja, te nechapaka nian nechaltia aka.
p. 127
Naja te nechteka, nimuteka nusel.
p. 127
Ne nunan te nechpalewia.
p. 127
Ne nueltiw te muteka isel, ne nunan kiteka.
p. 127
Oraciones 1–100 de 131 · Siguientes
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).