Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
77 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
77 ocurrencias
4 Tay tikneki?
5 Tay kichiwa?
Semaya ne kunet nemi tik ne kal.
p. 30 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
Sólo el niño está en la casa.
6 Tay kichiwat yejemet?
Semaya ne kujkunet te tekitit.
p. 33 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
Sólo los niños no trabajan.
8 Nikpia se mistun
Semaya ne mistun te kikwa tatka.
p. 38 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
Sólo el gato no come nada.
11 Shisa!
“Nemi yek, semaya shikuni cafe.”
p. 46 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
“Está bueno, sólo bebé café.”
13 Chilkwachtzin
Nunoya, ne munajnakas wejwey!
p. 53 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
Abuela, ¡sus orejas son grandes!
Nunoya, ne mujmuish nusan wejwey!
p. 53 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
Abuela, ¡sus ojos también son grandes!
Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!
p. 53 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!
Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.
p. 53 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.
15 Antaketzat Nawat?
Semaya tikpiat se.
p. 59 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
Semaya tikpiat se. Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.
Sólo tenemos una. En la otra escuela, no aprenden.
16 Miak o chiupi?
Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.
p. 61 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.
Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
p. 61 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.
17 Taika tichuka?
Anka kukuya o mayana.
p. 63 · Ver en el diccionario: kukua, kukuya
Traducción
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
Naja te nikukuya.
p. 63 · Ver en el diccionario: kukuya
Traducción
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
18 Kan minaya?
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya.
p. 66
Traducción
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
Kan minaya ashan?
p. 66
Traducción
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
24 Tik ne tiankis (1)
Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia.
p. 81 · Ver en el diccionario: mati, pia
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
p. 81 · Ver en el diccionario: pia
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
— Semaya se dolar?
p. 81 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— ¿Sólo un dólar?
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat.
p. 88 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
— Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.
p. 95 · Ver en el diccionario: kukua, kukuya, noya
Traducción
— Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.
— Ne ikal ne munoya kan nemi?
p. 95
Traducción
— ¿La casa de tu abuela dónde está?
— Nunoya nemi tik se chikitik kal ijtik ne kojtan.
p. 95 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Mi abuela vive en una pequeña casa dentro del bosque.
33 Sujsul nipakiskia
— Maya uni?
p. 103 · Ver en el diccionario: maka2, semaya
Traducción
— ¿Solamente eso?
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit.
p. 103 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
— En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...
— Semaya ne siwatket?
p. 103 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— ¿Sólo las mujeres?
35 Te niajki nitekiti
Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
p. 107 · Ver en el diccionario: kukuya
Traducción
Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.
Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.
p. 107 · Ver en el diccionario: kukuya
Traducción
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.
p. 107 · Ver en el diccionario: maka2, semaya, kukuya
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Ashan niasneki ichan nunoya.
p. 110 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Tinemit sabadoj. Te nikpia tamachtiluyan! Ashan niasneki ichan nunoya.
— Hoy es sábado. ¡No tengo escuela! Hoy iré a casa de mi abuela
Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
p. 110
Traducción
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
— Nunoya, nikan ninemi!
p. 110 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Nunoya, nikan ninemi! Shiktapu!
— ¡Abuela, aquí estoy! — dijo. — ¡Abra!
Carlita wan inoya mutalijket itech ne mesaj.
p. 110
Traducción
Carlita y su abuela se sentaron junto a la mesa.
— Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa.
p. 110
Traducción
— Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?
— ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua.
p. 110 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
— Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.
—Semaya titajkwiluj?
p. 110 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— ¿Sólo escribiste?
37 Taika te tiwalaj?
Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
p. 113 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
— Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Maya niweli chiupichin.
p. 117 · Ver en el diccionario: maka2, semaya
Traducción
— Maya niweli chiupichin. Wan taja?
— Puedo un poquito no más. ¿Y vos?
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat.
p. 117 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?
— Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?
— Taika te metzmachtij ne munoya?
p. 117
Traducción
— ¿Por qué no te enseñó tu abuela?
Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.
p. 117 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— Ashan! Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.
— ¡Ahora! Ya no voy a hablar contigo en español, sólo en náhuat.
Semaya tiawit titaketzat tik Nawat.
p. 117 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
Shiyultaketza semaya tik Nawat.
p. 117 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Ika nechtuktij nunoya.
p. 120 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Porque me mandó mi abuela.
— Nechajsi, nechmakak nunoya.
p. 120 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Sí (Me alcanza), me lo dio mi abuela.
— Nikan nikpia tajkwilujtuk muchi tay kineki nunoya ma nikuili.
p. 120 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Aquí tengo escrito todo lo que quiere mi abuela que le compre.
— Naja nikmatiaya.
p. 120 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek.
p. 120 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.
p. 120 · Ver en el diccionario: semaya
Traducción
— Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua. Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.
— Bien, yo también necesito ir a comprar. Sólo esperame un poquito para que pueda ir a buscar mi dinero.
— Nemi pal nikpalewia nunoya.
p. 120 · Ver en el diccionario: noya
Traducción
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
p. 120
Traducción
— Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
— Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.
41 Se tanamakani wan se takuani
— Tay tikmana, nunoya?
p. 124 · Ver en el diccionario: noya
Ne noya kimana iayu turuj (iayu wakash).
p. 124 · Ver en el diccionario: noya
Tay kichiwa ne noya?
p. 124 · Ver en el diccionario: noya
Tay kimana ne noya?
p. 124 · Ver en el diccionario: noya
Tinakan ka semaya pashalua!
p. 125 · Ver en el diccionario: semaya
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.
p. 130 · Ver en el diccionario: noya
Ne nunan wan nuteku semaya welit chiupichin Nawat.
p. 130 · Ver en el diccionario: semaya
Nunoya wan nutatanoy nusan kitat yek ma timumachtikan, wan inat ka titaketzat galantzin.
p. 130 · Ver en el diccionario: noya
Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.
p. 130 · Ver en el diccionario: noya
47 Maka shikilwi!
Naja niajki nikinaya ne teksisti tapantuk talul pal ne nunan te nechajwa.
p. 138
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Ne nunan kinekituya ma niaw ka tiankis iwan.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
Nusan kinekituya ma wiki tuwan ne nueltiw chikitik, pal te naka isel tik ne kal wan pal techpalewia tik ne tiankis.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
Ne noya walaj tuchan tajpia ne kal wan tamana, pal tiwelit titakwat kwak tiwitzet.
p. 140 · Ver en el diccionario: noya
Ne nueltiw te kinekituya witz.
p. 140 · Ver en el diccionario: neki
Yaja kinekituya naka iwan ne noya, pero ne nunan kilwij ma wiki, wan walaj.
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Tejkia ka ne tanamakanimet tesu semaya chachalakat wan pajpakit, nusan tekitit pal kichiwat ganar ne tumin ne munekit pal takwat.
p. 141 · Ver en el diccionario: semaya
50 Tamachtiani Alejandro
Nemituya se tamachtiani tik nutechan.
p. 143 · Ver en el diccionario: nemi
Yaja kipiatuya se chikitik tamachtiluyan tik ne techan.
p. 143 · Ver en el diccionario: pia
Nikelnamiki ka yaja se takat kojtik wan kipiatuya se wey itentzun.
p. 143 · Ver en el diccionario: pia
Nusan kipiatuya se achtuish pal tachia yek.
p. 143 · Ver en el diccionario: pia
Kitzakket ne tamachtiluyan ikman, wan tea nemituya tamachtiani tik tutechan.
p. 143 · Ver en el diccionario: nemi
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).