Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
81 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
81 ocurrencias
2 Ken mutukay?
Yaja itukay Fernando.
p. 21
Traducción
Él se llama Fernando.
3 Ini ne tamachtiani
Yaja se siwat.
p. 23
Traducción
Ella es una mujer.
Yaja se takat.
p. 23
Traducción
Él es un hombre.
5 Tay kichiwa?
Yaja mutalua tik ne ujti.
p. 31
Traducción
Él corre en la calle.
6 Tay kichiwat yejemet?
Yaja tekiti tik ne tenkal.
p. 33
Traducción
Ella trabaja en el patio.
8 Nikpia se mistun
Yaja kichiwa se petat?
p. 38
Traducción
¿Ella hace un petate?
Yaja te kichiwa se petat.
p. 38
Traducción
Ella no hace un petate.
Yaja kimana et.
p. 38
Traducción
Ella cuece frijoles.
Yaja te mayana.
p. 38
Traducción
Él no tiene hambre.
Yaja kipia miak pelu.
p. 39
Traducción
Él tiene muchos perros.
9 Tay tikchiwa?
Yaja mumachtia ka tapuyawa wan tekiti ka teutak.
p. 41
Traducción
Él estudia por la mañana y trabaja por la tarde.
11 Shisa!
Yaja ina: “Shisa!
p. 46
Traducción
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”
La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”
“Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.
p. 46
Traducción
“Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.
Yaja kiuni cafe.
p. 46
Traducción
Yaja kiuni cafe. Ne siwapiltzin kita ne iikaw.
Ella bebe café. La niña ve a su hermanito.
“Shikita nuikaw, yaja kuchi!” ina ne siwapiltzin.
p. 46
Traducción
“¡Mire mi hermano, él duerme!” dice la niña.
“Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.
p. 46
Traducción
“¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.
18 Kan minaya?
Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
p. 66
Traducción
Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!
23 Kanka yawi?
Yaja yawi ka tiendaj kikua se yankwik amatzin.
p. 79
Traducción
Va a la tienda a comprar un nuevo lápiz.
24 Tik ne tiankis (1)
Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia.
p. 81
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
p. 81
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
25 Tik ne tiankis (2)
Yaja kitajtanilia se tanamakani:
p. 84
Traducción
Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi. Yaja kitajtanilia se tanamakani:
Paula busca chiles en el mercado y no encuentra. Ella le pregunta a una vendedora:.
— Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.
p. 84
Traducción
— No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
p. 88
Traducción
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
— Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Ika yaja nechilwij ka musta te yawi naka ka ichan.
p. 94
Traducción
— Porque él me dijo que mañana no se va a quedar en casa.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.
p. 95
Traducción
— Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti.
p. 95
Traducción
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!
— Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!
31 Nikelnamiki nutechan
Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
p. 97
Traducción
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
33 Sujsul nipakiskia
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103
Traducción
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
35 Te niajki nitekiti
Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
p. 107
Traducción
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.
p. 107
Traducción
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.
p. 107
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi.
p. 107
Traducción
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
37 Taika te tiwalaj?
— Yaja nemi tik Canada.
p. 113
Traducción
— Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
— Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.
Yaja techwikak titakwat.
p. 113
Traducción
— Ne domingoj panutuk, wan yawi mukwepa ne semanaj witz. Yaja techwikak titakwat.
— El domingo pasado, y va a regresar la semana que viene. Él nos llevó a comer.
38 Ken intukay?
Yaja kiwika se kunet.
p. 115
Traducción
— Nikita. Yaja kiwika se kunet.
— La veo. Ella lleva a un niño.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka.
p. 117
Traducción
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.
— Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek.
p. 120
Traducción
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan.
p. 120
Traducción
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
41 Se tanamakani wan se takuani
Tiwelit tinat ka yaja se tanamakani.
p. 124
Yaja te tanamakani.
p. 124
Ne nantzin te tanamaka, yaja takua.
p. 124
Tiwelit tinat ka yaja se takuani.
p. 124
Tinat ka yaja se takuani ika yaja takua.
p. 124
Uni siwat te tanamakani, yaja tamachtiani.
p. 124
Tinat ka yaja se tamachtiani ika yaja tamachtia.
p. 124
Yaja kinmachtia ne kujkunet tik ne tamachtiluyan.
p. 124
Yaja tamachtia.
p. 124
Su se tamachtia, yaja se tamachtiani.
p. 125
Su se tapajtia, yaja se tapajtiani.
p. 125
Su se takwika, tikmati tay yaja?
p. 125
Tinat ka yaja se takwikani.
p. 125
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Yaja kinnutza ne nuikaw wan ne nueltiw.
p. 127
Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.
p. 127
Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.
p. 127
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Sujsul nugustoj nitaketza tik Nawat, ika yaja ne taketzalis ipal tutechan.
p. 130
Titaketzakan Nawat ika yaja tupal.
p. 130
44 Se yualu
Ká yaja?
p. 132
Yaja ne mueltiw?
p. 132
— Yaja te nueltiw, yaja nusiwaw.
p. 132
Yaja mukunew?
p. 132
— Yaja ne.
p. 132
— Sema se, yaja ne achtu.
p. 132
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
Yaja tumawak?
p. 136
Yaja mas tumawak que naja, wan mas chapachin.
p. 136
Ne nupipi te tumawak, yaja kojtik wan pichawak.
p. 136
Yaja ken ne tunan.
p. 136
— Yaja tumawak wan kojtik katka.
p. 136
47 Maka shikilwi!
Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.
p. 138
Seujti, yaja nechilwij:
p. 138
Yaja te kitak tatka wan te kimatki ka ne teksisti te kanaj.
p. 138
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Yaja kinekituya naka iwan ne noya, pero ne nunan kilwij ma wiki, wan walaj.
p. 140
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Melka ne chachalaka te kipia ipatiw, yaja nusan ajwiak!
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Yaja itukay Tajtzin Alejandro, wan nusan tikilwiat katka Tamachtiani Alejandro.
p. 143
Yaja kipiatuya se chikitik tamachtiluyan tik ne techan.
p. 143
Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.
p. 143
Nikelnamiki ka yaja se takat kojtik wan kipiatuya se wey itentzun.
p. 143
Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.
p. 143
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).