Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

60 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

60 ocurrencias

2 Ken mutukay?

  • Naja nutukay Luisa.

    p. 21

    Traducción

    Yo me llamo Luisa.

7 Tay horaj timuketza?

  • Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.

    p. 35

    Traducción

    ¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.

  • Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj.

    p. 35

    Traducción

    Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.

    ¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.

8 Nikpia se mistun

  • Naja nikishmati.

    p. 39

    Traducción

    Yo lo conozco.

10 Tay tikwa?

  • Naja nimumachtia ka tapuyawa wan nitekiti ka teutak.

    p. 44

    Traducción

    Yo estudio por la mañana y trabajo por la tarde.

13 Chilkwachtzin

  • Kia, ne nuten patawak pal naja nimetzkwa!

    p. 53

    Traducción

    Sí, mi boca es ancha para que yo te coma!

14 Tinemit tik Witzapan

  • Naja ninemi tik Ijtzalku.

    p. 56

    Traducción

    Yo vivo en Izalco.

17 Taika tichuka?

  • Naja nina ka sekmiki.

    p. 63

    Traducción

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

  • Naja te nikukuya.

    p. 63

    Traducción

    “Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”

    — No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.

  • “Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”

    p. 63

    Traducción

    — En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.

  • “Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”

    p. 63

    Traducción

    — ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!

19 Te nikajsi nuamatzin

  • Naja niktemua wan te nikajsi.

    p. 68

    Traducción

    Yo lo busco, pero no lo encuentro.

20 Shu shikua se amatzin!

  • Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    p. 70

    Traducción

    Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.

  • Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...

    p. 70

    Traducción

    Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.

    Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.

22 Tiwitz nuwan?

  • Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.

    p. 76

    Traducción

    Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?

    Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?

  • Naja nikmati!

    p. 76

    Traducción

    Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?

    ¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.

27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan

  • Naja nusan niaw nimumachtia.

    p. 88

    Traducción

    — Mumachtiat tik ne tamachtiluyan. Naja nusan niaw nimumachtia.

    — Aprenden en la escuela. Yo también voy a aprender.

29 Tiweli tiaw tiktajtanilia

  • — Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.

    p. 94

    Traducción

    — Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.

    p. 95

    Traducción

    — Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Naja te nikneki nikelkawa.

    p. 97

    Traducción

    — Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.

    — ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.

32 Ume takwikalis

  • Iwan ini naja niawa

    p. 101

    Traducción

    Con esto ya me voy

33 Sujsul nipakiskia

  • — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.

    p. 103

    Traducción

    — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.

    — Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!

  • — Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.

    p. 103

    Traducción

    — Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.

34 Tay tikchijki?

  • — Naja nimuketzki peyna wan nitekitki muchi ne tapuyawa.

    p. 105

    Traducción

    — Me levanté temprano, y trabajé toda la mañana.

  • — Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal.

    p. 105

    Traducción

    — Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.

    — Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.

35 Te niajki nitekiti

  • Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.

    p. 107

    Traducción

    Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.

    Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.

  • Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    p. 107

    Traducción

    Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.

  • Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.

    p. 107

    Traducción

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka.

    p. 111

    Traducción

    — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.

    — Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Te weli, yajika naja te nikmati.

    p. 117

    Traducción

    — No puede, por eso no sé yo.

  • — Yaja mikik kwak naja nichikitik katka.

    p. 117

    Traducción

    — Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.

    — Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.

  • Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.

    p. 117

    Traducción

    — Ashan! Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.

    — ¡Ahora! Ya no voy a hablar contigo en español, sólo en náhuat.

  • — Shinechtajtanili, naja niaw nimetzilwia.

    p. 117

    Traducción

    — Preguntame, yo te diré.

  • Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.

    p. 117

    Traducción

    — Techmachtia ume tunal ipal ne semana. Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.

    — Nos enseña dos días a la semana. Yo quisiera que nos enseñara náhuat todos los días.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Naja nikmatiaya.

    p. 120

    Traducción

    — Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.

    — Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.

  • — Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua.

    p. 120

    Traducción

    — Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua. Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.

    — Bien, yo también necesito ir a comprar. Sólo esperame un poquito para que pueda ir a buscar mi dinero.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • — Naja te nikpia, pero yajuni kipia kujkumal.

    p. 124

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Kwak muketzat ne chijchikitik, naja nikpalewia ne nunan kinhapaka o kinhaltia.

    p. 127

  • Naja, te nechapaka nian nechaltia aka.

    p. 127

  • Naja nusel nimuketza wan nimuapaka.

    p. 127

  • Naja te nechteka, nimuteka nusel.

    p. 127

  • Naja nimuapaka, naja nimaltia.

    p. 127

  • Ne nunan te nechteka, naja nimuteka nusel.

    p. 127

  • Ne nunan te nechketza, naja nimuketza nusel.

    p. 127

  • Naja nikmachtia ne nueltiw.

    p. 127

  • Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.

    p. 127

  • Achtu naja nimumachtia tik ne tamachtiluyan, nechmachtia ne tamachtiani.

    p. 127

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Naja nina ka nikmati.

    p. 134

  • Naja nikpia ume nuish, ume nunakas, se nuyak wan se nuten.

    p. 134

  • — Wan naja?

    p. 134

  • — Taja kia, wan naja tesu?

    p. 134

46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!

  • Yaja mas tumawak que naja, wan mas chapachin.

    p. 136

47 Maka shikilwi!

  • Ne nunan tanamaka tik ne tiankis, wan kwak naja te nimumachtia nikpalewia.

    p. 138

  • Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.

    p. 138

  • Naja niajki nikinaya ne teksisti tapantuk talul pal ne nunan te nechajwa.

    p. 138

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Naja ninaskia ka anka kia!

    p. 141

50 Tamachtiani Alejandro

  • Ne nunan wan nuteku inaket ka yek ma naja nimumachti, wan kinekituyat ma niaw tik ne tamachtiluyan.

    p. 143

  • Naja wan ne nukunpawan timutaliat katka itech se mesaj tik itachialis ne Tajtzin Alejandro.

    p. 143

  • Naja te nikelkawa, wan nusan te nikelkawa muchi ne nukunpawan.

    p. 143

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).