Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · Todos los textos
48 ocurrencias · Borrar
Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)
48 ocurrencias
p. 47 · Nahuizalco
Kan nemi ne kunet?
p. 47 · Nahuizalco
Traducción
Dónde está el niño?
p. 48 · Nahuizalco
Se sapilchin nemi pak tapech.
p. 48 · Nahuizalco
Traducción
Una niña está en la cama
Yey chikiwit nemi talchi.
p. 48 · Nahuizalco
Traducción
Tres canastos están en el suelo
Se tukat nemi pak kwawit.
p. 48 · Nahuizalco
Traducción
Una araña está en el árbol
p. 49 · Nahuizalco
Kanka nemi ne kimichinchin?
p. 49 · Nahuizalco
Traducción
Dónde está el ratoncillo?
Kanka nemi ne wewet?
p. 49 · Nahuizalco
Traducción
Dónde está el tambor?
Tikmati kanka nemi ne shunpe?
p. 49 · Nahuizalco
Traducción
Sabes dónde está el sombrero?
Ka nemi ijtik tik ne kumit (sic)?
p. 49 · Nahuizalco
Traducción
Quién está sobre la olla?
Kanka nemi ne chikiwit?
p. 49 · Nahuizalco
Traducción
Dónde están los canastos?
Kanka nemi ne siwaket wan ne kukunet?
p. 49 · Nahuizalco
Traducción
Dónde están las mujeres y los niños?
Nemi ne kalat tik ne kumit?
p. 49 · Nahuizalco
Traducción
Está la rana en la olla?
Keshki ayutuch nemi nikan?
p. 49 · Nahuizalco
Traducción
Cuántos armadillos hay aquí?
p. 51 · Nahuizalco
Ken nemi ne kunet?
p. 51 · Nahuizalco
Traducción
Cómo está el niño?
p. 52 · Nahuizalco
Keshki tzajtazaput nemi ne chikiwit?
p. 52 · Nahuizalco
Traducción
Cuántos zapotes están en el canasto?
Kanka nemi ne tzatzaput, piltzin?
p. 52 · Nahuizalco
Traducción
Dónde están los zapotes, muchacho?
Eej nutajtzin ijki nemi.
p. 52 · Nahuizalco
Traducción
Sí, señor, lo son.
Nemi ne tzaput talchi?
p. 52 · Nahuizalco
Traducción
Están los zapotes en el suelo?
Inte nutajtzin, te nemi talchi.
p. 52 · Nahuizalco
Traducción
No, señor, no están en el suelo?
Nemi ne tzaput tik ne chikiwit?
p. 52 · Nahuizalco
Traducción
Están los zapotes en el canasto?
Eej nutajtzin, ne nemi.
p. 52 · Nahuizalco
Traducción
Sí, señor, allí están.
p. 53 · Nahuizalco
Nemi ne takat kicha se petat?
p. 53 · Nahuizalco
Traducción
Está el hombre haciendo una estera?
Nemi ne takat kicha se chikiwit?
p. 53 · Nahuizalco
Traducción
Está el hombre haciendo un canasto?
Eej nutajtzin, eej nemi.
p. 53 · Nahuizalco
Traducción
Sí, señor, sí está.
Se tunantzin nemi kitzayana tulin.
p. 53 · Nahuizalco
Traducción
Una señora está rajando junco.
Nemi ne nantzin tatzuma?
p. 53 · Nahuizalco
Traducción
Está la señora cosiendo?
Nemi ne nunantzin kitzayana tulin?
p. 53 · Nahuizalco
Traducción
Está la señora rajando junco?
Eej, nutajtzin, nemi.
p. 53 · Nahuizalco
Traducción
Sí, señor, sí está.
p. 55 · Nahuizalco
Se siwatijlan iwan se ukichtijlan nemi tik ne kulal.
p. 55 · Nahuizalco
Traducción
Una gallina y un gallo están en el corral.
Eej, nutajtzin, eej nemi.
p. 55 · Nahuizalco
Traducción
Sí, señor, sí están.
p. 56 · Nahuizalco
Nemi pal mupia pal te shulewa ne tawipan kan te yek.
p. 56 · Nahuizalco
Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.
p. 56 · Nahuizalco
Traducción
Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.
p. 57 · Nahuizalco
Ken kalanchichin nemi ne kojtan, iwan ne kwajkwawyu taken shushuik iswayu (iswayuk), iwan pujpuputuka ka ishuchiu iwan miak pujpusha!
p. 57 · Nahuizalco
Traducción
Qué bonito está el campo con sus árboles vestidos de verdes hojas y olorosas flores de varios colores!
Ne ajat ijtik yaja nemi iwan yaja tzitzinaka ajachichin iwan mutatalua at, kishiniat tunalku ne patawak tujtulin, mijmil iwan seki mutukatuk tey titakwat pal ini iwan seseuk techan.
p. 57 · Nahuizalco
Traducción
Los ríos que en él hay, con sus claras, abundantes y corredoras aguas, riegan en verano los extensos juncales, maizales y otros sembrados que sirven para el consumo de esta y otras poblaciones.
Ma' shiki at shulewa, nan né tikasi nemi achi sin ke mutalua, nan shikpata, ke yejemet uni welit metzkukulijtia.
p. 57 · Nahuizalco
Traducción
No bebas agua sucia, ni de la que haya estado mucho sin correr ni cambiarse, que esas pueden enfermarte.
p. 59 · Nahuizalco
Nemi miak clases papalumet, seki kisat patanit wan tunal, iwan seki tayua; iwan keman kitatukat, yajki wan inte weli muitzkiat, ka majmawi pal mikit ken tejemet.
p. 59 · Nahuizalco
Traducción
Hay muchas clases de mariposas, unas que salen a volar de día y otras por la noche; pero cuando las persiguen, huyen y no se dejan coger, porque temen morir como nosotros.
p. 65 · Nahuizalco
Ne tunal kisa nemi.
p. 65 · Nahuizalco
Traducción
Ne tunal kisa nemi. Ne tawilyu tawilua ne kojkojtan iwan ne tejtechan.
El sol está saliendo. Su luz alumbra los montes y las poblaciones.
Kwak nikan tayua, ijki ne tunal nemi tan tal.
p. 65 · Nahuizalco
Traducción
Cuando aquí es de noche, es porque está bajo tierra.
Ken chichin nemi ne at.
p. 65 · Nahuizalco
Ashan nikneki nimaltia, ka ne at ashkan patak yek nemi, inte ijki?
p. 65 · Nahuizalco
Ke yek nemi ne at, Katuchti, shiwi shimalti nuwan!
p. 65 · Nahuizalco
Nemi majtakti-se ken yejemet nikchiwtuk.
p. 65 · Nahuizalco
p. 66 · Nahuizalco
Tunal, ka ne kanka taja tiyaw iwan kanka tiwitz, nemi kukunet ken naja, ka pajpakit metzitat keman talkisa ka tatwi ka wejwetzkatzin kialtia ne ishkalyu iwan tapakilia pal muchi?
p. 66 · Nahuizalco
Traducción
Sol, por allá donde tú vas, y de donde vienes, hay niños como yo, que se alegran al verte, cuando apareces por las mañanas tan risueño, bañando la faz con esa tu luz tan agradable para todos?
p. 68 · Nahuizalco
Shalika muchi teya uni, kenhaya ma nemi ajajwiyak ken tami tinechilia, ke naja niktashtawis mutekiw.
p. 68 · Nahuizalco
Traducción
Tráigame de todo eso, siempre que estén sabrosos como acaba de decirme, que yo le pagaré su trabajo.
Nemi patak yek, nutajtzin, nemanha tikpias taja muishpan se ajwiak takwali wan chupi tumin mutashtaniskia ka imaku.
p. 68 · Nahuizalco
Traducción
Está muy bien, señor, pronto tendrá Ud. puesto un sabroso almuerzo por no mucho dinero que se le cobrará por él.
p. 71 · Nahuizalco
Nemi yek, pero shikmati ka pal kiuni nitakati.
p. 71 · Nahuizalco
p. 73 · Nahuizalco
Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.
p. 73 · Nahuizalco
Traducción
Tikita nikan (nian) se kawayujchin, se mistunchin ne kijkitzkia (kitkijkia) se kimichinchin; ka ne ume peluchichin ka mutalua sin ke tzutawa ishpan inan? Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.
Ves aquí un caballito, un gatito que cazó un ratoncillo; allá dos perritos que corren sin cansarse cerca a la madre? Acá una araña que parece estar haciendo su tela para cazar moscas y mosquitos; allí un topo, que, con sus largas y corvadas uñas escarba la tierra, buscando hormigas para comérselas; más allá un hombre que sin descansar bajo el ardiente sol limpia el campo para en él sembrar maíz, jícama, frijoles, yuca, caña, oyama, batata, plátano, guineo y de todo lo que en el pueblo hace falta; en este lado, una coneja con sus dos conejuelos al pie dándoles de mamar; en ese otro, un río que salta y cae de muy alto sobre grandes y duras peñas, por lo que el agua hace mucho ruido volviéndose blanca y ésta, aquella otra vez, para seguir su largo camino, río que en sus profundas pozas vense pasar muchas clases de peces, camarones, cangrejos, tortugas y hambrientos caimanes.
p. 74 · Nahuizalco
Mumachteya mupewaltia ma amatachia achtu tik amat patak yulik ka tzalanik miak ken nemi pal mumati, pal kiuni mujkwilua tey mutalia ush taketzat wan muamatachia tik kojtik kupak, mutalia tik tutzuntekun, ma tzalani yek yaja ne tuten, ka tzutzuntalijtuk, kia ne (?) inte kipiat intiajpal kenha ne (?) kipia.
p. 74 · Nahuizalco
Traducción
El discípulo principiante debe leer primero en el libro muy despacio por sonidos, tanto como sea necesario para entenderlo, después se escriben las palabras u oraciones y se leen en alta voz, teniendo cuidado de que suenen bien las vocales acentuadas, tanto las fuertes como las débiles.
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).