Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

99 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

99 ocurrencias

3 Ini ne tamachtiani

  • Cecilia se tamachtiani.

    p. 23

    Traducción

    Cecilia es una profesora.

  • Yaja se siwat.

    p. 23

    Traducción

    Ella es una mujer.

  • Fernando se tamachtiani nusan.

    p. 23

    Traducción

    Fernando es un profesor también.

  • Yaja se takat.

    p. 23

    Traducción

    Él es un hombre.

  • Ini se piltzin.

    p. 23

    Traducción

    Este es un muchachito.

  • Ini se siwapiltzin.

    p. 23

    Traducción

    Esta es una muchachita.

  • Ini se tamal.

    p. 24

    Traducción

    Esto es una tortilla.

  • Uni se elut.

    p. 24

    Traducción

    Eso es un elote.

  • Uni se awakat?

    p. 24

    Traducción

    ¿Eso es un aguacate?

  • Ini se awakat.

    p. 24

    Traducción

    E. Ini se awakat.

    Sí. Esto es un aguacate.

  • Uni se tumat?

    p. 24

    Traducción

    ¿Eso es un tomate?

  • Uni se chil.

    p. 24

    Traducción

    Te. Uni se chil.

    No. Eso es un chile.

  • Uni se pula.

    p. 24

    Traducción

    Eso es un plátano.

4 Tay tikneki?

  • Shinechmaka se awakat.

    p. 27

    Traducción

    Deme un aguacate.

  • Shinechmaka se pula nusan.

    p. 27

    Traducción

    Deme un plátano también.

5 Tay kichiwa?

  • Ini se siwat.

    p. 31

    Traducción

    Esta es una mujer.

  • Uni se takat.

    p. 31

    Traducción

    Ese es un hombre.

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Se siwat.

    p. 33

    Traducción

    Una mujer.

8 Nikpia se mistun

  • Yaja kichiwa se petat?

    p. 38

    Traducción

    ¿Ella hace un petate?

  • Yaja te kichiwa se petat.

    p. 38

    Traducción

    Ella no hace un petate.

  • Kichiwa se kumal.

    p. 38

    Traducción

    Hace un comal.

  • Nikpia se mistun wan sejse tijlan, pero te nikpia pelu.

    p. 39

    Traducción

    Tengo un gato y unas gallinas, pero no tengo perro.

9 Tay tikchiwa?

  • Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.

    p. 41

    Traducción

    Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.

12 Ken ne mupelu?

  • Tikpia se pelu?

    p. 49

    Traducción

    ¿Tienes un perro?

  • Uni se nukunpa.

    p. 49

    Traducción

    Ese es un mi amigo.

  • Mukunpa kipia se pelu?

    p. 49

    Traducción

    ¿Él tiene un perro?

  • Eje, kipia se pelu wan ume mistun.

    p. 49

    Traducción

    Sí, tiene un perro y dos gatos.

  • Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan.

    p. 51

    Traducción

    Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.

    En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.

  • Nusan nemi se wey tepet.

    p. 51

    Traducción

    Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.

    En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.

15 Antaketzat Nawat?

  • Semaya tikpiat se.

    p. 59

    Traducción

    Semaya tikpiat se. Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.

    Sólo tenemos una. En la otra escuela, no aprenden.

16 Miak o chiupi?

  • Tik tutechan tikpiat ume tamachtiluyan, se wey wan se chikitik.

    p. 61

    Traducción

    En nuestro pueblo tenemos dos escuelas, una grande y una pequeña.

19 Te nikajsi nuamatzin

  • Shikwi se tisat wan shitajkwilu tik ne muamatzin!

    p. 68

    Traducción

    ¡Usa un lápiz y escribe en tu cuaderno!

20 Shu shikua se amatzin!

  • Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan.

    p. 70

    Traducción

    Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!

    Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.

  • Shu shikua se!

    p. 70

    Traducción

    Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!

    Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.

21 Te niweli nitajkwilua

  • Niaw nikua se yankwik amatzin.

    p. 74

    Traducción

    Voy a comprar un nuevo cuaderno.

  • Tiweli tiaw tikua se nemanha.

    p. 74

    Traducción

    Tiweli tiaw tikua se nemanha. Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.

    Puedes ir a comprar uno luego. Ahora toma esta hoja y escribe como todos.

22 Tiwitz nuwan?

  • Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.

    p. 76

    Traducción

    Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?

    Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?

23 Kanka yawi?

  • Yaja yawi ka tiendaj kikua se yankwik amatzin.

    p. 79

    Traducción

    Va a la tienda a comprar un nuevo lápiz.

  • Taika muneki se yankwik amatzin?

    p. 79

    Traducción

    ¿Por qué necesita un nuevo lápiz?

24 Tik ne tiankis (1)

  • Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    p. 81

    Traducción

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis.

    p. 81

    Traducción

    Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis. Paula kinutza, wan kitajtani keski ipatiw ne pula.

    Una mujer se pone a vender aguacates y plátanos en el mercado. Paula le habla, le pregunta cuánto valen los plátanos.

  • — Majtakti pula ka se dolar — kilwia ne tanamakani.

    p. 81

    Traducción

    — Diez plátanos por un dólar — le dice la vendedora.

  • — Semaya se dolar?

    p. 81

    Traducción

    — ¿Sólo un dólar?

25 Tik ne tiankis (2)

  • Yaja kitajtanilia se tanamakani:

    p. 84

    Traducción

    Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi. Yaja kitajtanilia se tanamakani:

    Paula busca chiles en el mercado y no encuentra. Ella le pregunta a una vendedora:.

  • — Se colon.

    p. 84

    Traducción

    — Un colón.

26 Tik ne shajkal

  • — Se yejemet tiltik, ne seuk istak.

    p. 86

    Traducción

    — Uno de ellos es negro, el otro es blanco.

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Nunoya nemi tik se chikitik kal ijtik ne kojtan.

    p. 95

    Traducción

    — Mi abuela vive en una pequeña casa dentro del bosque.

33 Sujsul nipakiskia

  • — Kipia se yektzin apan.

    p. 103

    Traducción

    — Tiene un bonito río.

  • Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.

    p. 103

    Traducción

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

35 Te niajki nitekiti

  • Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.

    p. 107

    Traducción

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.

    p. 107

    Traducción

    Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.

  • Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    p. 107

    Traducción

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal.

    p. 110

    Traducción

    Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.

    Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.

  • — Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani.

    p. 111

    Traducción

    — Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani. Wan timawiltijket.

    — No, también aprendimos una canción en náhuat que nos enseñó la maestra. Y jugamos.

37 Taika te tiwalaj?

  • — Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando.

    p. 113

    Traducción

    — Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?

    — No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?

  • Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito.

    p. 113

    Traducción

    — Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?

    — No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?

38 Ken intukay?

  • — Ikuni witz se siwat, taja tikita?

    p. 115

    Traducción

    — Allí viene una mujer, ¿la ves?

  • Yaja kiwika se kunet.

    p. 115

    Traducción

    — Nikita. Yaja kiwika se kunet.

    — La veo. Ella lleva a un niño.

  • — Uni witzet se lamatzin wan se chulet.

    p. 115

    Traducción

    — Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?

    — Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?

  • Inwan witz se siwapiltzin.

    p. 115

    Traducción

    — Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?

    — Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?

39 Niweli nimetzmachtia!

  • Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.

    p. 117

    Traducción

    — Nemi yek. Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.

    — Está bueno. Si no sé algo, te preguntaré.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Nikneki nikua se kumal.

    p. 124

  • Te, te kineki kikua shujshuchit, kineki kikua se kumal.

    p. 124

  • Tiwelit tinat ka yaja se tanamakani.

    p. 124

  • Nusan se tanamakani.

    p. 124

  • Se tanamakani kinamaka shujshuchit, ne seuk kinamaka kujkumal.

    p. 124

  • Tiwelit tinat ka yaja se takuani.

    p. 124

  • Tinat ka yaja se takuani ika yaja takua.

    p. 124

  • Tinat ka yaja se tamachtiani ika yaja tamachtia.

    p. 124

  • Su se tamachtia, yaja se tamachtiani.

    p. 125

  • Su se tapajtia, yaja se tapajtiani.

    p. 125

  • Su se takwika, tikmati tay yaja?

    p. 125

  • Tinat ka yaja se takwikani.

    p. 125

  • — Yek, wan su se te kichiwa tatka?

    p. 125

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.

    p. 130

44 Se yualu

  • — Sema se, yaja ne achtu.

    p. 132

  • — Nikpia ini nuikaw wan nusan nikpia se nueltiw.

    p. 132

  • Tiawit tikchiwat se yualu.

    p. 132

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • Melka nitzunshipetz, nemi se shunpe pak nutzuntekun kwak niktalia se!

    p. 134

  • Naja nikpia ume nuish, ume nunakas, se nuyak wan se nuten.

    p. 134

  • Tikelkaw se.

    p. 134

47 Maka shikilwi!

  • Muchiwki ka se teksisti tapanik.

    p. 138

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.

    p. 141

  • Kwak nikneki nikua takwal o se kumal, nemi pal niktashtawia ipatiw.

    p. 141

50 Tamachtiani Alejandro

  • Nemituya se tamachtiani tik nutechan.

    p. 143

  • Yaja kipiatuya se chikitik tamachtiluyan tik ne techan.

    p. 143

  • Naja wan ne nukunpawan timutaliat katka itech se mesaj tik itachialis ne Tajtzin Alejandro.

    p. 143

  • Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.

    p. 143

  • Nikelnamiki ka yaja se takat kojtik wan kipiatuya se wey itentzun.

    p. 143

  • Nusan kipiatuya se achtuish pal tachia yek.

    p. 143

  • Ne shiwit witz, yawit kitapuat se yankwik tamachtiluyan ipal ne chijchikitik, kan yawit mumachtiat Nawat!

    p. 143

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).