Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
99 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
99 ocurrencias
3 Ini ne tamachtiani
Cecilia se tamachtiani.
p. 23
Traducción
Cecilia es una profesora.
Yaja se siwat.
p. 23
Traducción
Ella es una mujer.
Fernando se tamachtiani nusan.
p. 23
Traducción
Fernando es un profesor también.
Yaja se takat.
p. 23
Traducción
Él es un hombre.
Ini se piltzin.
p. 23
Traducción
Este es un muchachito.
Ini se siwapiltzin.
p. 23
Traducción
Esta es una muchachita.
Ini se tamal.
p. 24
Traducción
Esto es una tortilla.
Uni se elut.
p. 24
Traducción
Eso es un elote.
Uni se awakat?
p. 24
Traducción
¿Eso es un aguacate?
Ini se awakat.
p. 24
Traducción
E. Ini se awakat.
Sí. Esto es un aguacate.
Uni se tumat?
p. 24
Traducción
¿Eso es un tomate?
Uni se chil.
p. 24
Traducción
Te. Uni se chil.
No. Eso es un chile.
Uni se pula.
p. 24
Traducción
Eso es un plátano.
4 Tay tikneki?
Shinechmaka se awakat.
p. 27
Traducción
Deme un aguacate.
Shinechmaka se pula nusan.
p. 27
Traducción
Deme un plátano también.
5 Tay kichiwa?
Ini se siwat.
p. 31
Traducción
Esta es una mujer.
Uni se takat.
p. 31
Traducción
Ese es un hombre.
6 Tay kichiwat yejemet?
Se siwat.
p. 33
Traducción
Una mujer.
8 Nikpia se mistun
Yaja kichiwa se petat?
p. 38
Traducción
¿Ella hace un petate?
Yaja te kichiwa se petat.
p. 38
Traducción
Ella no hace un petate.
Kichiwa se kumal.
p. 38
Traducción
Hace un comal.
Nikpia se mistun wan sejse tijlan, pero te nikpia pelu.
p. 39
Traducción
Tengo un gato y unas gallinas, pero no tengo perro.
9 Tay tikchiwa?
Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.
p. 41
Traducción
Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.
12 Ken ne mupelu?
Tikpia se pelu?
p. 49
Traducción
¿Tienes un perro?
Uni se nukunpa.
p. 49
Traducción
Ese es un mi amigo.
Mukunpa kipia se pelu?
p. 49
Traducción
¿Él tiene un perro?
Eje, kipia se pelu wan ume mistun.
p. 49
Traducción
Sí, tiene un perro y dos gatos.
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan.
p. 51
Traducción
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.
En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.
Nusan nemi se wey tepet.
p. 51
Traducción
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.
En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.
15 Antaketzat Nawat?
Semaya tikpiat se.
p. 59
Traducción
Semaya tikpiat se. Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.
Sólo tenemos una. En la otra escuela, no aprenden.
16 Miak o chiupi?
Tik tutechan tikpiat ume tamachtiluyan, se wey wan se chikitik.
p. 61
Traducción
En nuestro pueblo tenemos dos escuelas, una grande y una pequeña.
19 Te nikajsi nuamatzin
Shikwi se tisat wan shitajkwilu tik ne muamatzin!
p. 68
Traducción
¡Usa un lápiz y escribe en tu cuaderno!
20 Shu shikua se amatzin!
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan.
p. 70
Traducción
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!
Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.
Shu shikua se!
p. 70
Traducción
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!
Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.
21 Te niweli nitajkwilua
Niaw nikua se yankwik amatzin.
p. 74
Traducción
Voy a comprar un nuevo cuaderno.
Tiweli tiaw tikua se nemanha.
p. 74
Traducción
Tiweli tiaw tikua se nemanha. Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.
Puedes ir a comprar uno luego. Ahora toma esta hoja y escribe como todos.
22 Tiwitz nuwan?
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.
p. 76
Traducción
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?
Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?
23 Kanka yawi?
Yaja yawi ka tiendaj kikua se yankwik amatzin.
p. 79
Traducción
Va a la tienda a comprar un nuevo lápiz.
Taika muneki se yankwik amatzin?
p. 79
Traducción
¿Por qué necesita un nuevo lápiz?
24 Tik ne tiankis (1)
Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
p. 81
Traducción
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis.
p. 81
Traducción
Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis. Paula kinutza, wan kitajtani keski ipatiw ne pula.
Una mujer se pone a vender aguacates y plátanos en el mercado. Paula le habla, le pregunta cuánto valen los plátanos.
— Majtakti pula ka se dolar — kilwia ne tanamakani.
p. 81
Traducción
— Diez plátanos por un dólar — le dice la vendedora.
— Semaya se dolar?
p. 81
Traducción
— ¿Sólo un dólar?
25 Tik ne tiankis (2)
Yaja kitajtanilia se tanamakani:
p. 84
Traducción
Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi. Yaja kitajtanilia se tanamakani:
Paula busca chiles en el mercado y no encuentra. Ella le pregunta a una vendedora:.
— Se colon.
p. 84
Traducción
— Un colón.
26 Tik ne shajkal
— Se yejemet tiltik, ne seuk istak.
p. 86
Traducción
— Uno de ellos es negro, el otro es blanco.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Nunoya nemi tik se chikitik kal ijtik ne kojtan.
p. 95
Traducción
— Mi abuela vive en una pequeña casa dentro del bosque.
33 Sujsul nipakiskia
— Kipia se yektzin apan.
p. 103
Traducción
— Tiene un bonito río.
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103
Traducción
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
35 Te niajki nitekiti
Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.
p. 107
Traducción
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.
p. 107
Traducción
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
p. 107
Traducción
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal.
p. 110
Traducción
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani.
p. 111
Traducción
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani. Wan timawiltijket.
— No, también aprendimos una canción en náhuat que nos enseñó la maestra. Y jugamos.
37 Taika te tiwalaj?
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando.
p. 113
Traducción
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?
— No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?
Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito.
p. 113
Traducción
— Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?
— No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?
38 Ken intukay?
— Ikuni witz se siwat, taja tikita?
p. 115
Traducción
— Allí viene una mujer, ¿la ves?
Yaja kiwika se kunet.
p. 115
Traducción
— Nikita. Yaja kiwika se kunet.
— La veo. Ella lleva a un niño.
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet.
p. 115
Traducción
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?
— Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?
Inwan witz se siwapiltzin.
p. 115
Traducción
— Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?
— Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?
39 Niweli nimetzmachtia!
Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.
p. 117
Traducción
— Nemi yek. Su te nikmati se, niaw nimetztajtanilia.
— Está bueno. Si no sé algo, te preguntaré.
41 Se tanamakani wan se takuani
Nikneki nikua se kumal.
p. 124
Te, te kineki kikua shujshuchit, kineki kikua se kumal.
p. 124
Tiwelit tinat ka yaja se tanamakani.
p. 124
Nusan se tanamakani.
p. 124
Se tanamakani kinamaka shujshuchit, ne seuk kinamaka kujkumal.
p. 124
Tiwelit tinat ka yaja se takuani.
p. 124
Tinat ka yaja se takuani ika yaja takua.
p. 124
Tinat ka yaja se tamachtiani ika yaja tamachtia.
p. 124
Su se tamachtia, yaja se tamachtiani.
p. 125
Su se tapajtia, yaja se tapajtiani.
p. 125
Su se takwika, tikmati tay yaja?
p. 125
Tinat ka yaja se takwikani.
p. 125
— Yek, wan su se te kichiwa tatka?
p. 125
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.
p. 130
44 Se yualu
— Sema se, yaja ne achtu.
p. 132
— Nikpia ini nuikaw wan nusan nikpia se nueltiw.
p. 132
Tiawit tikchiwat se yualu.
p. 132
45 Nitachia iwan ne nujnuish
Melka nitzunshipetz, nemi se shunpe pak nutzuntekun kwak niktalia se!
p. 134
Naja nikpia ume nuish, ume nunakas, se nuyak wan se nuten.
p. 134
Tikelkaw se.
p. 134
47 Maka shikilwi!
Muchiwki ka se teksisti tapanik.
p. 138
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.
p. 141
Kwak nikneki nikua takwal o se kumal, nemi pal niktashtawia ipatiw.
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Nemituya se tamachtiani tik nutechan.
p. 143
Yaja kipiatuya se chikitik tamachtiluyan tik ne techan.
p. 143
Naja wan ne nukunpawan timutaliat katka itech se mesaj tik itachialis ne Tajtzin Alejandro.
p. 143
Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.
p. 143
Nikelnamiki ka yaja se takat kojtik wan kipiatuya se wey itentzun.
p. 143
Nusan kipiatuya se achtuish pal tachia yek.
p. 143
Ne shiwit witz, yawit kitapuat se yankwik tamachtiluyan ipal ne chijchikitik, kan yawit mumachtiat Nawat!
p. 143
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).