Nahuat

Texts

Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.

Match:exactstarts withends withcontains

Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts

76 occurrences · Clear

King, Timumachtikan! (2011)

76 occurrences

11 Shisa!

  • Ne inan kinutza pal muketza.

    p. 46 · See in the dictionary: nan

    Translation (Spanish)

    Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”

    La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”

  • Yaja ina: “Shisa!

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”

    La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”

  • “Taja tisa?” ina ne inan.

    p. 46 · See in the dictionary: ina, nan

    Translation (Spanish)

    “¿Te despertás?” dice su madre.

  • “Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.

  • “Tay tina?”

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “¿Qué decís?”

  • “Nina ka nimuketza, nunan.”

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “Digo que me levanto, mamá.”

  • “Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.

    p. 46 · See in the dictionary: ina, nan

    Translation (Spanish)

    “Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.

  • “Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.

  • “Shikita nuikaw, yaja kuchi!” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    “¡Mire mi hermano, él duerme!” dice la niña.

  • “Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.

    p. 46 · See in the dictionary: ina, nan

    Translation (Spanish)

    “¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.

13 Chilkwachtzin

  • Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    También son grandes para te vea bien! dice el coyote.

  • Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!

    p. 53 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!

  • Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!

    Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!

  • Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.

    p. 53 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.

17 Taika tichuka?

  • Naja nina ka sekmiki.

    p. 63 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

18 Kan minaya?

  • Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya.

    p. 66

    Translation (Spanish)

    Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?

    Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?

  • Kan minaya ashan?

    p. 66

    Translation (Spanish)

    Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?

    Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?

20 Shu shikua se amatzin!

  • Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj.

    p. 70

    Translation (Spanish)

    Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj. Shu ka ne!

    Venden cuadernos en esa tienda. Ve ahí.

22 Tiwitz nuwan?

  • Nemi pal ninaka iwan.

    p. 76

    Translation (Spanish)

    Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.

    Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.

23 Kanka yawi?

  • Kinamakat ajamatzin tik ne tiendaj?

    p. 79

    Translation (Spanish)

    ¿En la tienda venden lápices?

  • Kinamakat.

    p. 79

    Translation (Spanish)

    Sí.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis.

    p. 81

    Translation (Spanish)

    Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis. Paula kinutza, wan kitajtani keski ipatiw ne pula.

    Una mujer se pone a vender aguacates y plátanos en el mercado. Paula le habla, le pregunta cuánto valen los plátanos.

  • — Baj, nemi yek — ina Paula.

    p. 81 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Vaya, está bien — dice Paula.

25 Tik ne tiankis (2)

  • — Baj, padiush — ina Paula.

    p. 84 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Vaya, gracias — dice Paula.

  • — Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.

    p. 84 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.

27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan

  • Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    p. 88 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    — Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Tay tina?

    p. 97 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué dices?

  • — Tesu nina tatka.

    p. 97 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — No digo nada.

  • Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.

    p. 97

    Translation (Spanish)

    — Te keman nikitztuk. Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.

    — Nunca lo he visto. Dicen que mucha gente puede hablar náhuat allí.

33 Sujsul nipakiskia

  • — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.

    p. 103 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.

    — Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!

35 Te niajki nitekiti

  • Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech.

    p. 107

    Translation (Spanish)

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

  • Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.

    p. 107

    Translation (Spanish)

    Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.

  • Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.

    p. 107 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

  • Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.

    p. 107 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Kwak Carlita isak wan kitapuj ne ijish, inak:

    p. 110 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    Cuando Carlita despertó y abrió sus ojos, dijo:

  • Ne lamatzin kitapuj, kitak ne ishwiu wan kinapaluj.

    p. 110

    Translation (Spanish)

    La anciana abrió, miró su nieta y la abrazó.

  • — Sujsul nimayana! — inak Carlita.

    p. 110 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — ¡Tengo mucha hambre! — dijo Carlita.

  • — Ashan shinechilwi tay tikchijki yalua — inak ne lamatzin...

    p. 110 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Ahora cuéntame lo que hicista ayer — dijo la anciana...

  • — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa.

    p. 110 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?

    — ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?

  • Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    p. 110

    Translation (Spanish)

    — Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    — No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!

37 Taika te tiwalaj?

  • — Nikwaj inakayu tijlan.

    p. 113

    Translation (Spanish)

    — Nikwaj inakayu tijlan. Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    — Comí carne de gallina. Todos comimos bien y era muy sabroso.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?

    p. 117 · See in the dictionary: ina

    Translation (Spanish)

    — ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan.

    p. 120

    Translation (Spanish)

    — Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    — Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.

    p. 124

  • Tay kinamaka ne siwat?

    p. 124

  • Kinamaka shujshuchit.

    p. 124

  • Tiwelit tinat ka yaja se tanamakani.

    p. 124

  • Se tanamakani kinamaka shujshuchit, ne seuk kinamaka kujkumal.

    p. 124

  • Tiwelit tinat ka yaja se takuani.

    p. 124

  • Tinat ka yaja se takuani ika yaja takua.

    p. 124

  • Tinat ka yaja se tamachtiani ika yaja tamachtia.

    p. 124

  • Tinat ka yaja se takwikani.

    p. 125

  • — Su te kichiwa tatka, tinakan ka...

    p. 125 · See in the dictionary: ina

  • Tinakan ka semaya pashalua!

    p. 125 · See in the dictionary: ina

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw muapaka, tinat ka ne nunan kiapaka ne nuikaw.

    p. 127

  • Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw maltia, tinat ka ne nunan kialtia ne nuikaw.

    p. 127

  • Nusan tiwelit tinat ka kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw muketza, ne nunan kiketza ne nuikaw.

    p. 127

  • Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.

    p. 127 · See in the dictionary: ina

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Nunoya wan nutatanoy nusan kitat yek ma timumachtikan, wan inat ka titaketzat galantzin.

    p. 130

  • Tinat ka ne Nawat yultuk su tejemet titaketzat Nawat.

    p. 130

  • Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.

    p. 130

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Naja nina ka nikmati.

    p. 134 · See in the dictionary: ina

  • Shina.

    p. 134 · See in the dictionary: ina

47 Maka shikilwi!

  • Ne nunan ina ken kineki ma tiktalikan muchi pal naka yektzin.

    p. 138 · See in the dictionary: ina

  • Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.

    p. 138 · See in the dictionary: nawak

  • Naja niajki nikinaya ne teksisti tapantuk talul pal ne nunan te nechajwa.

    p. 138

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Shikekchiwakan ne mesaj ka nikan, — inak. — Carlita, shitaekchiwa wan shikajkawa ma metzpalewi ne mueltiw.

    p. 140 · See in the dictionary: ina

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Naja ninaskia ka anka kia!

    p. 141 · See in the dictionary: ina

50 Tamachtiani Alejandro

  • Ne nunan wan nuteku inaket ka yek ma naja nimumachti, wan kinekituyat ma niaw tik ne tamachtiluyan.

    p. 143 · See in the dictionary: ina

  • Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.

    p. 143 · See in the dictionary: ina

Sources and licenses

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).