Nahuat

Texts

Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.

Match:exactstarts withends withcontains

Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts

69 occurrences · Clear

King, Timumachtikan! (2011)

69 occurrences

2 Ken mutukay?

  • Naja nutukay Luisa.

    p. 21 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Yo me llamo Luisa.

7 Tay horaj timuketza?

  • Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.

    p. 35 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    ¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.

  • Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj.

    p. 35 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.

    ¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.

8 Nikpia se mistun

  • Naja nikishmati.

    p. 39 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Yo lo conozco.

10 Tay tikwa?

  • Naja nimumachtia ka tapuyawa wan nitekiti ka teutak.

    p. 44 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Yo estudio por la mañana y trabajo por la tarde.

13 Chilkwachtzin

  • Nunoya, ne munajnakas wejwey!

    p. 53 · See in the dictionary: nakas

    Translation (Spanish)

    Abuela, ¡sus orejas son grandes!

  • Kia, ne nuten patawak pal naja nimetzkwa!

    p. 53 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Sí, mi boca es ancha para que yo te coma!

14 Tinemit tik Witzapan

  • Naja ninemi tik Ijtzalku.

    p. 56 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Yo vivo en Izalco.

17 Taika tichuka?

  • Naja nina ka sekmiki.

    p. 63 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

  • Naja te nikukuya.

    p. 63 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    “Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”

    — No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.

  • “Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”

    p. 63 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.

  • “Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”

    p. 63 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!

19 Te nikajsi nuamatzin

  • Naja niktemua wan te nikajsi.

    p. 68 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Yo lo busco, pero no lo encuentro.

20 Shu shikua se amatzin!

  • Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    p. 70 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.

  • Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...

    p. 70 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.

    Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.

22 Tiwitz nuwan?

  • Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.

    p. 76 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?

    Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?

  • Naja nikmati!

    p. 76 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?

    ¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.

25 Tik ne tiankis (2)

  • — Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.

    p. 84 · See in the dictionary: shushuik

    Translation (Spanish)

    — Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.

  • — Shinechmaka nawi shushuknaj.

    p. 84 · See in the dictionary: shushuik

    Translation (Spanish)

    — Deme cuatro verdes.

27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan

  • Naja nusan niaw nimumachtia.

    p. 88 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Mumachtiat tik ne tamachtiluyan. Naja nusan niaw nimumachtia.

    — Aprenden en la escuela. Yo también voy a aprender.

29 Tiweli tiaw tiktajtanilia

  • — Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.

    p. 94 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.

    p. 95 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Naja te nikneki nikelkawa.

    p. 97 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.

    — ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.

32 Ume takwikalis

  • Iwan ini naja niawa

    p. 101 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Con esto ya me voy

33 Sujsul nipakiskia

  • — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.

    p. 103 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.

    — Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!

  • — Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.

    p. 103 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.

34 Tay tikchijki?

  • — Naja nimuketzki peyna wan nitekitki muchi ne tapuyawa.

    p. 105 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Me levanté temprano, y trabajé toda la mañana.

  • — Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal.

    p. 105 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.

    — Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.

35 Te niajki nitekiti

  • Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.

    p. 107 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.

    Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.

  • Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    p. 107 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.

  • Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.

    p. 107 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka.

    p. 111 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.

    — Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.

37 Taika te tiwalaj?

  • — Ne domingoj panutuk, wan yawi mukwepa ne semanaj witz.

    p. 113

    Translation (Spanish)

    — Ne domingoj panutuk, wan yawi mukwepa ne semanaj witz. Yaja techwikak titakwat.

    — El domingo pasado, y va a regresar la semana que viene. Él nos llevó a comer.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Te weli, yajika naja te nikmati.

    p. 117 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — No puede, por eso no sé yo.

  • — Yaja mikik kwak naja nichikitik katka.

    p. 117 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.

    — Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.

  • Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.

    p. 117 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Ashan! Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.

    — ¡Ahora! Ya no voy a hablar contigo en español, sólo en náhuat.

  • — Shinechtajtanili, naja niaw nimetzilwia.

    p. 117 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Preguntame, yo te diré.

  • Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.

    p. 117 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Techmachtia ume tunal ipal ne semana. Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.

    — Nos enseña dos días a la semana. Yo quisiera que nos enseñara náhuat todos los días.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Naja nikmatiaya.

    p. 120 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.

    — Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.

  • — Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua.

    p. 120 · See in the dictionary: naja

    Translation (Spanish)

    — Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua. Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.

    — Bien, yo también necesito ir a comprar. Sólo esperame un poquito para que pueda ir a buscar mi dinero.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • — Naja te nikpia, pero yajuni kipia kujkumal.

    p. 124 · See in the dictionary: naja

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Kwak muketzat ne chijchikitik, naja nikpalewia ne nunan kinhapaka o kinhaltia.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Naja, te nechapaka nian nechaltia aka.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Naja nusel nimuketza wan nimuapaka.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Naja te nechteka, nimuteka nusel.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Naja nimuapaka, naja nimaltia.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Ne nunan te nechteka, naja nimuteka nusel.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Ne nunan te nechketza, naja nimuketza nusel.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Naja nikmachtia ne nueltiw.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

  • Achtu naja nimumachtia tik ne tamachtiluyan, nechmachtia ne tamachtiani.

    p. 127 · See in the dictionary: naja

44 Se yualu

  • — Ne semanaj witz, tiawit tisentakwat.

    p. 132

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Naja nina ka nikmati.

    p. 134 · See in the dictionary: naja

  • Naja nikpia ume nuish, ume nunakas, se nuyak wan se nuten.

    p. 134 · See in the dictionary: naja

  • — Wan naja?

    p. 134 · See in the dictionary: naja

  • — Taja nusan tikpia muchi uni: mujmuish, munajnakas, muyak wan muten.

    p. 134 · See in the dictionary: nakas

  • — Iwan ne nunajnakas nitakaki, wan iwan ne nujnuish nitachia.

    p. 134 · See in the dictionary: nakas

  • — Taja kia, wan naja tesu?

    p. 134 · See in the dictionary: naja

46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!

  • Yaja mas tumawak que naja, wan mas chapachin.

    p. 136 · See in the dictionary: naja

47 Maka shikilwi!

  • Ne nunan tanamaka tik ne tiankis, wan kwak naja te nimumachtia nikpalewia.

    p. 138 · See in the dictionary: naja

  • Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.

    p. 138 · See in the dictionary: naja

  • Naja niajki nikinaya ne teksisti tapantuk talul pal ne nunan te nechajwa.

    p. 138 · See in the dictionary: naja

  • Yaja te kitak tatka wan te kimatki ka ne teksisti te kanaj.

    p. 138

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Naja ninaskia ka anka kia!

    p. 141 · See in the dictionary: naja

50 Tamachtiani Alejandro

  • Ne nunan wan nuteku inaket ka yek ma naja nimumachti, wan kinekituyat ma niaw tik ne tamachtiluyan.

    p. 143 · See in the dictionary: naja

  • Naja wan ne nukunpawan timutaliat katka itech se mesaj tik itachialis ne Tajtzin Alejandro.

    p. 143 · See in the dictionary: naja

  • Naja te nikelkawa, wan nusan te nikelkawa muchi ne nukunpawan.

    p. 143 · See in the dictionary: naja

Sources and licenses

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).