Nahuat

Texts

Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.

Match:exactstarts withends withcontains

Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts

284 occurrences · Clear

King, Timumachtikan! (2011)

284 occurrences

2 Ken mutukay?

  • Yaja itukay Fernando.

    p. 21 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él se llama Fernando.

3 Ini ne tamachtiani

  • Yaja se siwat.

    p. 23 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ella es una mujer.

  • Yaja se takat.

    p. 23 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él es un hombre.

4 Tay tikneki?

  • Semaya ume tamal.

    p. 27 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    Te. Semaya ume tamal.

    No. Sólamente dos tortillas.

  • Semaya tujtumat, ajawakat wan pujpula.

    p. 28 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    Sólo tomates,aguacates y plátanos.

5 Tay kichiwa?

  • Semaya ne kunet nemi tik ne kal.

    p. 30 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    Sólo el niño está en la casa.

  • Yaja mutalua tik ne ujti.

    p. 31 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él corre en la calle.

6 Tay kichiwat yejemet?

  • Yaja tekiti tik ne tenkal.

    p. 33 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ella trabaja en el patio.

  • Semaya ne kujkunet te tekitit.

    p. 33 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    Sólo los niños no trabajan.

7 Tay horaj timuketza?

  • Tay horaj timuketza ka tapuyawa? — Nimuketza makwil horaj o makwil horaj wan tajku.

    p. 35 · See in the dictionary: tapuyawa

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora te levantas por la mañana? — Me levanto a las cinco o a las cinco y media.

8 Nikpia se mistun

  • Yaja kichiwa se petat?

    p. 38 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    ¿Ella hace un petate?

  • Yaja te kichiwa se petat.

    p. 38 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ella no hace un petate.

  • Yaja kimana et.

    p. 38 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ella cuece frijoles.

  • Semaya ne mistun te kikwa tatka.

    p. 38 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    Sólo el gato no come nada.

  • Yaja te mayana.

    p. 38 · See in the dictionary: mayana, yaja

    Translation (Spanish)

    Él no tiene hambre.

  • Shikita yajuni.

    p. 39 · See in the dictionary: yajuni

    Translation (Spanish)

    Mira aquel.

  • Yaja kipia miak pelu.

    p. 39 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Él tiene muchos perros.

9 Tay tikchiwa?

  • Yaja mumachtia ka tapuyawa wan tekiti ka teutak.

    p. 41 · See in the dictionary: tapuyawa, yaja

    Translation (Spanish)

    Él estudia por la mañana y trabaja por la tarde.

  • Tay horaj ajsi ka tamachtiluyan?

    p. 41 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora llega a la escuela?

10 Tay tikwa?

  • Naja nimumachtia ka tapuyawa wan nitekiti ka teutak.

    p. 44 · See in the dictionary: tapuyawa

    Translation (Spanish)

    Yo estudio por la mañana y trabajo por la tarde.

  • Tay horaj tiajsi ka tamachtiluyan?

    p. 44 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    ¿A qué hora llegas a la escuela?

11 Shisa!

  • Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa.

    p. 46 · See in the dictionary: tapuyawa

    Translation (Spanish)

    Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”

    La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”

  • Yaja ina: “Shisa!

    p. 46 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”

    La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”

  • “Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.

    p. 46 · See in the dictionary: mayana, yaja

    Translation (Spanish)

    “Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.

  • “Nemi yek, semaya shikuni cafe.”

    p. 46 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    “Está bueno, sólo bebé café.”

  • Yaja kiuni cafe.

    p. 46 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Yaja kiuni cafe. Ne siwapiltzin kita ne iikaw.

    Ella bebe café. La niña ve a su hermanito.

  • “Shikita nuikaw, yaja kuchi!” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    “¡Mire mi hermano, él duerme!” dice la niña.

  • “Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.

    p. 46 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    “¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.

13 Chilkwachtzin

  • Nunoya, ne munajnakas wejwey!

    p. 53 · See in the dictionary: noya

    Translation (Spanish)

    Abuela, ¡sus orejas son grandes!

  • Nunoya, ne mujmuish nusan wejwey!

    p. 53 · See in the dictionary: noya

    Translation (Spanish)

    Abuela, ¡sus ojos también son grandes!

  • Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!

    p. 53 · See in the dictionary: noya, wey, weyak

    Translation (Spanish)

    Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!

  • Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · See in the dictionary: wey, weyak

    Translation (Spanish)

    Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!

    Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!

  • Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.

    p. 53 · See in the dictionary: noya

    Translation (Spanish)

    Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.

14 Tinemit tik Witzapan

  • Tik nutechan nemit tajtamachtiluyan, teujteupan wan miak kal.

    p. 56

    Translation (Spanish)

    En mi pueblo hay escuelas, iglesias y muchas casas.

  • Keski tamachtiluyan nemit tik Witzapan?

    p. 56 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    ¿Cuántas escuelas hay en Santo Domingo?

  • Tik tutechan tikpiat ume tamachtiluyan.

    p. 56 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    En nuestro pueblo tenemos dos escuelas.

15 Antaketzat Nawat?

  • Muchi ne kujkunet mumachtiat Nawat tik anmutajtamachtiluyan?

    p. 59

    Translation (Spanish)

    ¿Todos los niños aprenden náhuat en las escuelas de ustedes?

  • Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?

    p. 59

    Translation (Spanish)

    Wan anmejemet? Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?

    ¿Y ustedes? También tienen escuelas donde aprenden náhuat?

  • Semaya tikpiat se.

    p. 59 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    Semaya tikpiat se. Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.

    Sólo tenemos una. En la otra escuela, no aprenden.

  • Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.

    p. 59 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    Semaya tikpiat se. Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.

    Sólo tenemos una. En la otra escuela, no aprenden.

16 Miak o chiupi?

  • Keski tamachtiluyan ankipiat tik anmutechan?

    p. 61 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    ¿Cuántas escuelas tienen en su pueblo?

  • Tik tutechan tikpiat ume tamachtiluyan, se wey wan se chikitik.

    p. 61 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    En nuestro pueblo tenemos dos escuelas, una grande y una pequeña.

  • Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.

    p. 61 · See in the dictionary: semaya, machtia

    Translation (Spanish)

    No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.

  • Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.

    p. 61 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.

    No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.

17 Taika tichuka?

  • Anka kukuya o mayana.

    p. 63 · See in the dictionary: kukua, kukuya, mayana

    Translation (Spanish)

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

  • Yajika te kuchi.

    p. 63 · See in the dictionary: yaja, yajika

    Translation (Spanish)

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

  • Naja te nikukuya.

    p. 63 · See in the dictionary: kukuya

    Translation (Spanish)

    “Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”

    — No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.

18 Kan minaya?

  • Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya.

    p. 66

    Translation (Spanish)

    Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?

    Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?

  • Kan minaya ashan?

    p. 66

    Translation (Spanish)

    Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?

    Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?

  • Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!

    p. 66 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!

    Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!

20 Shu shikua se amatzin!

  • Yajika te niweli nitajkwilua!

    p. 70 · See in the dictionary: yaja, yajika

    Translation (Spanish)

    Nikmati! Yajika te niweli nitajkwilua!

    ¡Lo sé, por eso no puedo escribir!

  • Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan.

    p. 70 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!

    Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.

21 Te niweli nitajkwilua

  • Niaw nikua se yankwik amatzin.

    p. 74

    Translation (Spanish)

    Voy a comprar un nuevo cuaderno.

22 Tiwitz nuwan?

  • Kanka tiaw kwak tami ne tamachtiluyan?

    p. 76 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    Cuando termina la escuela, ¿a dónde vas?

23 Kanka yawi?

  • Kanka yawi uni piltzin?

    p. 79 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    ¿A dónde va ese muchacho?

  • Yaja yawi ka tiendaj kikua se yankwik amatzin.

    p. 79 · See in the dictionary: yaja, yawi

    Translation (Spanish)

    Va a la tienda a comprar un nuevo lápiz.

  • Taika muneki se yankwik amatzin?

    p. 79

    Translation (Spanish)

    ¿Por qué necesita un nuevo lápiz?

  • Te nikmati, yawi tajtani tik ne tiendaj.

    p. 79 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    No sé, va a preguntar en la tienda.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta.

    p. 81 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia.

    p. 81 · See in the dictionary: mati, pia, yaja

    Translation (Spanish)

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe.

    p. 81 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    p. 81 · See in the dictionary: pia, yaja

    Translation (Spanish)

    Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.

    Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.

  • — Semaya se dolar?

    p. 81 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    — ¿Sólo un dólar?

  • Yawia kitemua...

    p. 81 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    Paula kitashtawia ne tanamakani. Kinekiuk ne chil wan ne cafe. Yawia kitemua...

    Paula le paga a la vendedora. Todavía falta el chile y el café. Ya va a buscarlo...

25 Tik ne tiankis (2)

  • Yaja kitajtanilia se tanamakani:

    p. 84 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi. Yaja kitajtanilia se tanamakani:

    Paula busca chiles en el mercado y no encuentra. Ella le pregunta a una vendedora:.

  • — Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.

    p. 84 · See in the dictionary: yaja, yajuni

    Translation (Spanish)

    — No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.

  • Kwakuni yawi kitajtanilia ne ukse tanamakani:

    p. 84 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    Entonces va y le pregunta a otra vendedora:

26 Tik ne shajkal

  • — Shikita uni kuyamet tik ne ujti.

    p. 86 · See in the dictionary: kuyamet

    Translation (Spanish)

    — Shikita uni kuyamet tik ne ujti. Wan taja, tikpia kujkuyamet?

    — ¡Mira ese cerdo en el camino! ¿Tu tienes un cerdo?

  • Wan taja, tikpia kujkuyamet?

    p. 86 · See in the dictionary: kuyamet

    Translation (Spanish)

    — Shikita uni kuyamet tik ne ujti. Wan taja, tikpia kujkuyamet?

    — ¡Mira ese cerdo en el camino! ¿Tu tienes un cerdo?

  • Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat.

    p. 86 · See in the dictionary: kuyamet

    Translation (Spanish)

    — Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.

    — No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.

27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan

  • — Nunoya wan nutatanoy welit taketzat.

    p. 88 · See in the dictionary: noya

    Translation (Spanish)

    — Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    — Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!

  • Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    p. 88 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    — Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!

  • — Mumachtiat tik ne tamachtiluyan.

    p. 88 · See in the dictionary: machtia

    Translation (Spanish)

    — Mumachtiat tik ne tamachtiluyan. Naja nusan niaw nimumachtia.

    — Aprenden en la escuela. Yo también voy a aprender.

29 Tiweli tiaw tiktajtanilia

  • — Tay tiaw tikchiwa musta ka tapuyawa?

    p. 94 · See in the dictionary: tapuyawa

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué vas a hacer mañana por la mañana?

  • — Pal niktajtanilia keman yawit welit witzet ne nukunpawan pal timawiltiat ka nuchan.

    p. 94 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    — Para preguntarle cuándo podran venir mis amigos para que juguemos en mi casa.

  • — Te tiaw tiweli tikita ne tajtzin Francisco musta ka tapuyawa.

    p. 94 · See in the dictionary: tapuyawa

    Translation (Spanish)

    — No podrás ver al señor Francisco mañana por la mañana.

  • — Ika yaja nechilwij ka musta te yawi naka ka ichan.

    p. 94 · See in the dictionary: yaja, yawi

    Translation (Spanish)

    — Porque él me dijo que mañana no se va a quedar en casa.

  • — Tikmati kanka yasneki?

    p. 94 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    — ¿Sabes a dónde va a ir?

  • — Tay yawi kichiwa ka ne?

    p. 94 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué va a hacer allí?

  • Pero yawi mukwepa ka tajkutunal.

    p. 94 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    — Te nikmati, te nechilwij. Pero yawi mukwepa ka tajkutunal. Tiweli tiaw tiktajtanilia ka teutak.

    — No sé, no me dijo. Pero regresará a mediodía. Puedes ir a preguntarle en la tarde.

30 Chilkwachtzin wan ne kuyut

  • — Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.

    p. 95 · See in the dictionary: kukua, kukuya, noya, yaja

    Translation (Spanish)

    — Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.

  • — Ne ikal ne munoya kan nemi?

    p. 95

    Translation (Spanish)

    — ¿La casa de tu abuela dónde está?

  • — Nunoya nemi tik se chikitik kal ijtik ne kojtan.

    p. 95 · See in the dictionary: noya

    Translation (Spanish)

    — Mi abuela vive en una pequeña casa dentro del bosque.

  • — Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti.

    p. 95 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!

    — Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!

31 Nikelnamiki nutechan

  • Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.

    p. 97 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.

    — ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.

33 Sujsul nipakiskia

  • — Maya uni?

    p. 103 · See in the dictionary: maka2, semaya

    Translation (Spanish)

    — ¿Solamente eso?

  • — Tik ne mil semaya ne takamet tekitit.

    p. 103 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    — Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...

    — En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...

  • Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...

    p. 103 · See in the dictionary: yawi

    Translation (Spanish)

    — Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...

    — En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...

  • — Semaya ne siwatket?

    p. 103 · See in the dictionary: semaya

    Translation (Spanish)

    — ¿Sólo las mujeres?

  • Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.

    p. 103 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

  • — Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.

    p. 103 · See in the dictionary: yaja, yajika

    Translation (Spanish)

    — Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.

34 Tay tikchijki?

  • — Tay tikchijki yalua?

    p. 105 · See in the dictionary: yalua

    Translation (Spanish)

    — ¿Qué hiciste ayer?

  • — Naja nimuketzki peyna wan nitekitki muchi ne tapuyawa.

    p. 105 · See in the dictionary: tapuyawa

    Translation (Spanish)

    — Me levanté temprano, y trabajé toda la mañana.

35 Te niajki nitekiti

  • Yalua te niajki nitekiti.

    p. 107 · See in the dictionary: yalua

    Translation (Spanish)

    Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.

    Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.

  • Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.

    p. 107 · See in the dictionary: tapuyawa

    Translation (Spanish)

    Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.

    Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.

  • Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana.

    p. 107 · See in the dictionary: mayana

    Translation (Spanish)

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

  • Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech.

    p. 107 · See in the dictionary: yaja, yajika

    Translation (Spanish)

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

  • Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    p. 107 · See in the dictionary: kukuya

    Translation (Spanish)

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

  • Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    p. 107 · See in the dictionary: yaja

    Translation (Spanish)

    Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.

    Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.

  • Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.

    p. 107 · See in the dictionary: kukuya, yaja

    Translation (Spanish)

    Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.

Sentences 1–100 of 240 · Next

Sources and licenses

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).