Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
79 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
79 occurrences
4 Tay tikneki?
Yey awakat, nawi pula wan makwil tumat.
p. 28 · See in the dictionary: makwil
Translation (Spanish)
Tres aguacates, cuatro plátanos y cinco tomates.
7 Tay horaj timuketza?
Tay horaj timuketza ka tapuyawa? — Nimuketza makwil horaj o makwil horaj wan tajku.
p. 35 · See in the dictionary: makwil
Translation (Spanish)
¿A qué hora te levantas por la mañana? — Me levanto a las cinco o a las cinco y media.
Tay horaj timukwepa ka teutak? — Nimukwepa makwil o chikwasen horaj.
p. 35 · See in the dictionary: makwil
Translation (Spanish)
¿A qué hora regresas por la tarde? — Regreso a las cinco o las seis.
8 Nikpia se mistun
9 Tay tikchiwa?
Nusan mawiltia iwan ikunpawan.
p. 41 · See in the dictionary: mawiltia
Translation (Spanish)
También juega con sus amigos.
17 Taika tichuka?
Anka kukuya o mayana.
p. 63 · See in the dictionary: mayana
Translation (Spanish)
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
“Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”
p. 63 · See in the dictionary: maka, maka2
Translation (Spanish)
— ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!
18 Kan minaya?
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya.
p. 66 · See in the dictionary: mawiltia
Translation (Spanish)
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
p. 66 · See in the dictionary: mawiltia
Translation (Spanish)
Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!
24 Tik ne tiankis (1)
28 Keman tiaw timukwepa?
— Ken senpa, niaw nimuketza kwak tanesi: makwil horaj, anka makwil wan tajku.
p. 92 · See in the dictionary: makwil
Translation (Spanish)
— Como siempre me levantaré al amanecer: a las cinco, tal vez las cinco y media.
32 Ume takwikalis
tekitit, mawiltiat
p. 101
Translation (Spanish)
trabajan, juegan
33 Sujsul nipakiskia
— Maya uni?
p. 103 · See in the dictionary: maka2, semaya
Translation (Spanish)
— ¿Solamente eso?
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.
p. 103
Translation (Spanish)
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
34 Tay tikchijki?
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal.
p. 105 · See in the dictionary: makwil
Translation (Spanish)
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.
p. 107 · See in the dictionary: maka2, semaya
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
p. 107 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua.
p. 110 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
— Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki.
p. 111 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki. Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.
— Luego quiero que cantes esa canción para escucharla. Ahora voy a arreglar la casa.
— Tay tikneki ma nikchiwa pal nimetzpalewia?
p. 111 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— ¿Qué quieres que haga para ayudarla?
37 Taika te tiwalaj?
— Tiwalajket makwil horaj.
p. 113 · See in the dictionary: makwil
Translation (Spanish)
— Tiwalajket makwil horaj. Yajika yalua te niwalaj.
— Vinimos a las cinco. Por eso ayer no vine.
38 Ken intukay?
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique.
p. 115
Translation (Spanish)
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.
— La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.
Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique.
p. 115
Translation (Spanish)
— Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.
— La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Maya niweli chiupichin.
p. 117 · See in the dictionary: maka2, semaya
Translation (Spanish)
— Maya niweli chiupichin. Wan taja?
— Puedo un poquito no más. ¿Y vos?
— Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?
p. 117 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?
— Tesu, te yek ma shikpata.
p. 117 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj.
p. 117 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
— Tik ne tamachtiluyan, nusan techilwia ne tamachtiani ma tikchiwakan ijkiuni.
p. 117 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— En la escuela, también nos dice la maestra que hagamos así.
Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
p. 117 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Techmachtia ume tunal ipal ne semana. Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
— Nos enseña dos días a la semana. Yo quisiera que nos enseñara náhuat todos los días.
Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
p. 117 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan. Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
— Me alegra mucho que ustedes aprendan náhuat en la escuela. Es bueno que aprendan en la escuela y en casa..
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Tay metzilwij ma shikchiwa?
p. 120 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— ¿Qué te dijo que hicieras?
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin.
p. 120 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin. Tikmati tay muneki?
— Guardalo bien, no dejés que nadie te quite tu dinero. ¿Sabés lo que necesitás?
— Nikan nikpia tajkwilujtuk muchi tay kineki nunoya ma nikuili.
p. 120 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Aquí tengo escrito todo lo que quiere mi abuela que le compre.
— Tikneki ma nimetzilwiti ne ujti?
p. 120 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— ¿Querés que te enseñe el camino?
Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan.
p. 120 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
— Techtuktij ma titajkwilukan.
p. 120 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Techtuktij ma titajkwilukan. Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.
— Escribir. Tenemos que escribir ahora para que podamos llevar nuestro trabajo a la escuela mañana.
Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
p. 120 · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
— Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
— Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw maltia, tinat ka ne nunan kialtia ne nuikaw.
p. 127
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Yejemet kinekit ma nimumachti, wan ma mumachtikan muchi tukniwan.
Nunoya wan nutatanoy nusan kitat yek ma timumachtikan, wan inat ka titaketzat galantzin.
Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.
Ika tiktasujtat tutechan, te tiknekit ma kielkawa ne itaketzalis.
Te tiawit tikajkawat ma miki ne tutaketzalis.
Te tiknekit ma miki tay tupal.
Ijtik muchi, te tikajkawakan ma miki!
45 Nitachia iwan ne nujnuish
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
Yaja mas tumawak que naja, wan mas chapachin.
p. 136
— Ashan makwil shiwit.
p. 136 · See in the dictionary: makwil
47 Maka shikilwi!
Ne nunan ina ken kineki ma tiktalikan muchi pal naka yektzin.
Kwak nechilwia ma nikajkawa ne pujpula ka ne, ka ne nikajkawa.
Su yaja nechmaka tumin pal nikana ijtik ne kustalchin, o su nechilwia ma nimukwepa niktemua ne itumin pal yaja kikua tay muneki, senpa nikchiwa ken nechtuktia.
Maka shiktapana ne tejteksisti!!
Maka shikilwi!
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Ne nunan kinekituya ma niaw ka tiankis iwan.
Nusan kinekituya ma wiki tuwan ne nueltiw chikitik, pal te naka isel tik ne kal wan pal techpalewia tik ne tiankis.
Yaja kinekituya naka iwan ne noya, pero ne nunan kilwij ma wiki, wan walaj.
— Carlita, — nechilwij ne nunan, — ashan niu-nimetzwika ka tiankis, ka nikneki ma shiwi nuwan pal tinechpalewia.
Ma wiki techpalewia.
Nikneki ma shiwikikan ne ujume.
Yek ma shinechpalewikan wan ma shimumachtikan.
Shikekchiwakan ne mesaj ka nikan, — inak. — Carlita, shitaekchiwa wan shikajkawa ma metzpalewi ne mueltiw.
Nikneki ma shiktali muchi ijpak ne mesaj: ne pula, ne chil, ne kamuj, ne ayut, ne eshut, ne lala wan ne tzaput.
Carlita, maka shikajkawa ma kitapana ne mueltiw teksisti!
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Sejse kichiwat creer ka ne siwatket titajtaketzat mas que ne takamet.
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Ne nunan wan nuteku inaket ka yek ma naja nimumachti, wan kinekituyat ma niaw tik ne tamachtiluyan.
Techtuktia katka ma titajkwilukan.
Mikik sujsul chulet ashan majtakti-se shiwit.
p. 143 · See in the dictionary: majtakti
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).