Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
115 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
115 occurrences
2 Ken mutukay?
Naja nutukay Luisa.
p. 21 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Yo me llamo Luisa.
4 Tay tikneki?
Yey awakat, nawi pula wan makwil tumat.
p. 28 · See in the dictionary: nawi
Translation (Spanish)
Tres aguacates, cuatro plátanos y cinco tomates.
7 Tay horaj timuketza?
Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.
p. 35 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj.
p. 35 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.
8 Nikpia se mistun
Naja nikishmati.
p. 39 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Yo lo conozco.
10 Tay tikwa?
Naja nimumachtia ka tapuyawa wan nitekiti ka teutak.
p. 44 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Yo estudio por la mañana y trabajo por la tarde.
13 Chilkwachtzin
Kia, ne nuten patawak pal naja nimetzkwa!
p. 53 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Sí, mi boca es ancha para que yo te coma!
14 Tinemit tik Witzapan
15 Antaketzat Nawat?
Antaketzat Nawat tik anmutechan?
p. 59 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
¿Ustedes hablan náhuat en su pueblo?
Muchi ne kujkunet mumachtiat Nawat tik anmutajtamachtiluyan?
p. 59 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
¿Todos los niños aprenden náhuat en las escuelas de ustedes?
Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?
p. 59 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
Wan anmejemet? Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?
¿Y ustedes? También tienen escuelas donde aprenden náhuat?
17 Taika tichuka?
Naja nina ka sekmiki.
p. 63 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
Naja te nikukuya.
p. 63 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
“Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”
p. 63 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.
“Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”
p. 63 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!
19 Te nikajsi nuamatzin
Naja niktemua wan te nikajsi.
p. 68 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Yo lo busco, pero no lo encuentro.
20 Shu shikua se amatzin!
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...
p. 70 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
22 Tiwitz nuwan?
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.
p. 76 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?
Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?
Naja nikmati!
p. 76 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
25 Tik ne tiankis (2)
— Shinechmaka nawi shushuknaj.
p. 84 · See in the dictionary: nawi
Translation (Spanish)
— Deme cuatro verdes.
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Tiweli titaketza Nawat?
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— ¿Puedes hablar náhuat?
— Ne Nawat mukaki ka muchan?
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— ¿El náhuat se oye en tu casa?
Naja nusan niaw nimumachtia.
p. 88 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Mumachtiat tik ne tamachtiluyan. Naja nusan niaw nimumachtia.
— Aprenden en la escuela. Yo también voy a aprender.
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan.
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
— Kujkunet, ankinekit mumachtiat Nawat?
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Niños, ustedes quieren aprender náhuat?
— Wan ika ne Nawat yektzin!
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— ¡El náhuat es lindo!
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.
p. 94 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.
— Ika yaja nechilwij ka musta te yawi naka ka ichan.
p. 94
Translation (Spanish)
— Porque él me dijo que mañana no se va a quedar en casa.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.
p. 95 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.
31 Nikelnamiki nutechan
Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.
p. 97 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Te keman nikitztuk. Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.
— Nunca lo he visto. Dicen que mucha gente puede hablar náhuat allí.
— Naja te nikneki nikelkawa.
p. 97 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
— Muita ka tiktasujta ne Nawataketzalis!
p. 97 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Se ve que amas la lengua náhuat.
32 Ume takwikalis
nin kan munutza ne Nawat
p. 101 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
aquí donde se habla el náhuat
wan tajtaketzat Nawat.
p. 101 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
y platican en náhuat.
Iwan ini naja niawa
p. 101 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Con esto ya me voy
33 Sujsul nipakiskia
— Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.
p. 103
Translation (Spanish)
— No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.
An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
p. 103 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Te muchi. An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
— No todo. Hoy muchos han cambiado su vestimenta y ya no quieren hablar náhuat, o lo han olvidado.
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.
p. 103 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
— Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.
p. 103 · See in the dictionary: naja, Nawat
Translation (Spanish)
— Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.
34 Tay tikchijki?
— Naja nimuketzki peyna wan nitekitki muchi ne tapuyawa.
p. 105 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Me levanté temprano, y trabajé toda la mañana.
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal.
p. 105 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
p. 107 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.
Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
p. 107 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.
p. 107 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani.
p. 111 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani. Wan timawiltijket.
— No, también aprendimos una canción en náhuat que nos enseñó la maestra. Y jugamos.
— Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka.
p. 111 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.
— Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Taja tiweli Nawat?
p. 117 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— ¿Vos podés náhuat?
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat.
p. 117 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?
— Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?
Ne munan weli Nawat?
p. 117 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?
— Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?
— Te weli, yajika naja te nikmati.
p. 117 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— No puede, por eso no sé yo.
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka.
p. 117 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.
— Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.
Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.
p. 117 · See in the dictionary: naja, Nawat
Translation (Spanish)
— Ashan! Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.
— ¡Ahora! Ya no voy a hablar contigo en español, sólo en náhuat.
Semaya tiawit titaketzat tik Nawat.
p. 117 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
Shiyultaketza semaya tik Nawat.
p. 117 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
— Shinechtajtanili, naja niaw nimetzilwia.
p. 117 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Preguntame, yo te diré.
— Ne tamachtiani metzinmachtia Nawat?
p. 117 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— ¿Ella les enseña náhuat a ustedes?
Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
p. 117 · See in the dictionary: naja, Nawat
Translation (Spanish)
— Techmachtia ume tunal ipal ne semana. Naja niknekiskia ma techmachti Nawat mujmusta.
— Nos enseña dos días a la semana. Yo quisiera que nos enseñara náhuat todos los días.
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan.
p. 117 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan. Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
— Me alegra mucho que ustedes aprendan náhuat en la escuela. Es bueno que aprendan en la escuela y en casa..
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Naja nikmatiaya.
p. 120 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
— Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua.
p. 120 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua. Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.
— Bien, yo también necesito ir a comprar. Sólo esperame un poquito para que pueda ir a buscar mi dinero.
41 Se tanamakani wan se takuani
Tikneki tikua shujshuchit, nantzin?
— Naja te nikpia, pero yajuni kipia kujkumal.
p. 124 · See in the dictionary: naja
Ne nantzin kineki takua.
Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.
Tay kineki kikua ne nantzin?
Wan ne nantzin?
Ne nantzin te tanamaka, yaja takua.
Tamachtia Nawat.
p. 125 · See in the dictionary: Nawat
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Kwak muketzat ne chijchikitik, naja nikpalewia ne nunan kinhapaka o kinhaltia.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Naja, te nechapaka nian nechaltia aka.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Naja nusel nimuketza wan nimuapaka.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Tik ne tamachtiluyan ne tamachtiani techmachtia Nawat.
p. 127 · See in the dictionary: Nawat
Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Yejemet nusan ingustoj mumachtiat Nawat.
p. 127 · See in the dictionary: Nawat
Naja te nechteka, nimuteka nusel.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Naja nimuapaka, naja nimaltia.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Ne nunan te nechteka, naja nimuteka nusel.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Ne nunan te nechketza, naja nimuketza nusel.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Naja nikmachtia ne nueltiw.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.
p. 127 · See in the dictionary: naja
Achtu naja nimumachtia tik ne tamachtiluyan, nechmachtia ne tamachtiani.
p. 127 · See in the dictionary: naja
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Sujsul nugustoj nitaketza tik Nawat, ika yaja ne taketzalis ipal tutechan.
p. 130 · See in the dictionary: Nawat
Yajika nitaketza Nawat tik ne tamachtiluyan wan ka nuchan.
p. 130 · See in the dictionary: Nawat
Ne nunan wan nuteku semaya welit chiupichin Nawat.
p. 130 · See in the dictionary: Nawat
Tinat ka ne Nawat yultuk su tejemet titaketzat Nawat.
p. 130 · See in the dictionary: Nawat
Wan te yawi muelkawa, su muchi techkakit titaketzat Nawat nujme: tik ne tamachtiluyan, tik ne ujpatawak ipal tutechan, ka tuchan, kan timawiltiat, kan titekitit, kan tipashaluat…
p. 130 · See in the dictionary: Nawat
Tikmatit ka su muchi taketzat Nawat, weymet wan chijchikitik, noymet wan kujkunet, te yawi muelkawa.
p. 130 · See in the dictionary: Nawat
Titaketzakan Nawat ika yaja tupal.
p. 130 · See in the dictionary: Nawat
44 Se yualu
Yajane te walaj, ika munamiktijtuk wan nakak iwan ne ishulejyu.
p. 132
Su niajsi, niaw nalwika atata pal tikunit chiupichin.
p. 132 · See in the dictionary: alwika
45 Nitachia iwan ne nujnuish
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
Yaja mas tumawak que naja, wan mas chapachin.
p. 136 · See in the dictionary: naja
47 Maka shikilwi!
Ne nunan tanamaka tik ne tiankis, wan kwak naja te nimumachtia nikpalewia.
p. 138 · See in the dictionary: naja
Ne nunan ina ken kineki ma tiktalikan muchi pal naka yektzin.
p. 138
Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.
p. 138 · See in the dictionary: naja
Sentences 1–100 of 110 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).