Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
77 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
77 occurrences
4 Tay tikneki?
5 Tay kichiwa?
Semaya ne kunet nemi tik ne kal.
p. 30 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
Sólo el niño está en la casa.
6 Tay kichiwat yejemet?
Semaya ne kujkunet te tekitit.
p. 33 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
Sólo los niños no trabajan.
8 Nikpia se mistun
Semaya ne mistun te kikwa tatka.
p. 38 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
Sólo el gato no come nada.
11 Shisa!
“Nemi yek, semaya shikuni cafe.”
p. 46 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
“Está bueno, sólo bebé café.”
13 Chilkwachtzin
Nunoya, ne munajnakas wejwey!
p. 53 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
Abuela, ¡sus orejas son grandes!
Nunoya, ne mujmuish nusan wejwey!
p. 53 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
Abuela, ¡sus ojos también son grandes!
Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!
p. 53 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!
Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.
p. 53 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.
15 Antaketzat Nawat?
Semaya tikpiat se.
p. 59 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
Semaya tikpiat se. Tik ne seuk tamachtiluyan, te mumachtiat.
Sólo tenemos una. En la otra escuela, no aprenden.
16 Miak o chiupi?
Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.
p. 61 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.
Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
p. 61 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.
No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.
17 Taika tichuka?
Anka kukuya o mayana.
p. 63 · See in the dictionary: kukua, kukuya
Translation (Spanish)
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
Naja te nikukuya.
p. 63 · See in the dictionary: kukuya
Translation (Spanish)
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
18 Kan minaya?
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya.
p. 66
Translation (Spanish)
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
Kan minaya ashan?
p. 66
Translation (Spanish)
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
24 Tik ne tiankis (1)
Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia.
p. 81 · See in the dictionary: mati, pia
Translation (Spanish)
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
p. 81 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
— Semaya se dolar?
p. 81 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— ¿Sólo un dólar?
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat.
p. 88 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
— Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.
p. 95 · See in the dictionary: kukua, kukuya, noya
Translation (Spanish)
— Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.
— Ne ikal ne munoya kan nemi?
p. 95
Translation (Spanish)
— ¿La casa de tu abuela dónde está?
— Nunoya nemi tik se chikitik kal ijtik ne kojtan.
p. 95 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Mi abuela vive en una pequeña casa dentro del bosque.
33 Sujsul nipakiskia
— Maya uni?
p. 103 · See in the dictionary: maka2, semaya
Translation (Spanish)
— ¿Solamente eso?
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit.
p. 103 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
— En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...
— Semaya ne siwatket?
p. 103 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— ¿Sólo las mujeres?
35 Te niajki nitekiti
Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
p. 107 · See in the dictionary: kukuya
Translation (Spanish)
Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.
Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.
p. 107 · See in the dictionary: kukuya
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.
p. 107 · See in the dictionary: maka2, semaya, kukuya
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Ashan niasneki ichan nunoya.
p. 110 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Tinemit sabadoj. Te nikpia tamachtiluyan! Ashan niasneki ichan nunoya.
— Hoy es sábado. ¡No tengo escuela! Hoy iré a casa de mi abuela
Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
p. 110
Translation (Spanish)
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
— Nunoya, nikan ninemi!
p. 110 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Nunoya, nikan ninemi! Shiktapu!
— ¡Abuela, aquí estoy! — dijo. — ¡Abra!
Carlita wan inoya mutalijket itech ne mesaj.
p. 110
Translation (Spanish)
Carlita y su abuela se sentaron junto a la mesa.
— Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa.
p. 110
Translation (Spanish)
— Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?
— ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua.
p. 110 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.
— Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.
—Semaya titajkwiluj?
p. 110 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— ¿Sólo escribiste?
37 Taika te tiwalaj?
Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
p. 113 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.
— Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Maya niweli chiupichin.
p. 117 · See in the dictionary: maka2, semaya
Translation (Spanish)
— Maya niweli chiupichin. Wan taja?
— Puedo un poquito no más. ¿Y vos?
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat.
p. 117 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?
— Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?
— Taika te metzmachtij ne munoya?
p. 117
Translation (Spanish)
— ¿Por qué no te enseñó tu abuela?
Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.
p. 117 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— Ashan! Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.
— ¡Ahora! Ya no voy a hablar contigo en español, sólo en náhuat.
Semaya tiawit titaketzat tik Nawat.
p. 117 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
Shiyultaketza semaya tik Nawat.
p. 117 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— Tesu, te yek ma shikpata. Semaya tiawit titaketzat tik Nawat. Te nikneki ma titaketzakan tik Castillaj. Shikelkawa ne Castillaj. Shiyultaketza semaya tik Nawat.
— No, no es bueno [no conviene] que traduzcas. Solamente vamos a hablar náhuat. No quiero que hablemos en español. Olvidá el español. Pensá en náhuat no más.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Ika nechtuktij nunoya.
p. 120 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Porque me mandó mi abuela.
— Nechajsi, nechmakak nunoya.
p. 120 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Sí (Me alcanza), me lo dio mi abuela.
— Nikan nikpia tajkwilujtuk muchi tay kineki nunoya ma nikuili.
p. 120 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Aquí tengo escrito todo lo que quiere mi abuela que le compre.
— Naja nikmatiaya.
p. 120 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek.
p. 120 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.
p. 120 · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
— Yek, naja nusan nimuneki niaw nitakua. Semaya shinechchia chiupichin pal niweli niaw niktemua nutumin.
— Bien, yo también necesito ir a comprar. Sólo esperame un poquito para que pueda ir a buscar mi dinero.
— Nemi pal nikpalewia nunoya.
p. 120 · See in the dictionary: noya
Translation (Spanish)
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
p. 120
Translation (Spanish)
— Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
— Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.
41 Se tanamakani wan se takuani
— Tay tikmana, nunoya?
p. 124 · See in the dictionary: noya
Ne noya kimana iayu turuj (iayu wakash).
p. 124 · See in the dictionary: noya
Tay kichiwa ne noya?
p. 124 · See in the dictionary: noya
Tay kimana ne noya?
p. 124 · See in the dictionary: noya
Tinakan ka semaya pashalua!
p. 125 · See in the dictionary: semaya
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.
p. 130 · See in the dictionary: noya
Ne nunan wan nuteku semaya welit chiupichin Nawat.
p. 130 · See in the dictionary: semaya
Nunoya wan nutatanoy nusan kitat yek ma timumachtikan, wan inat ka titaketzat galantzin.
p. 130 · See in the dictionary: noya
Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.
p. 130 · See in the dictionary: noya
47 Maka shikilwi!
Naja niajki nikinaya ne teksisti tapantuk talul pal ne nunan te nechajwa.
p. 138
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Ne nunan kinekituya ma niaw ka tiankis iwan.
p. 140 · See in the dictionary: neki
Nusan kinekituya ma wiki tuwan ne nueltiw chikitik, pal te naka isel tik ne kal wan pal techpalewia tik ne tiankis.
p. 140 · See in the dictionary: neki
Ne noya walaj tuchan tajpia ne kal wan tamana, pal tiwelit titakwat kwak tiwitzet.
p. 140 · See in the dictionary: noya
Ne nueltiw te kinekituya witz.
p. 140 · See in the dictionary: neki
Yaja kinekituya naka iwan ne noya, pero ne nunan kilwij ma wiki, wan walaj.
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Tejkia ka ne tanamakanimet tesu semaya chachalakat wan pajpakit, nusan tekitit pal kichiwat ganar ne tumin ne munekit pal takwat.
p. 141 · See in the dictionary: semaya
50 Tamachtiani Alejandro
Nemituya se tamachtiani tik nutechan.
p. 143 · See in the dictionary: nemi
Yaja kipiatuya se chikitik tamachtiluyan tik ne techan.
p. 143 · See in the dictionary: pia
Nikelnamiki ka yaja se takat kojtik wan kipiatuya se wey itentzun.
p. 143 · See in the dictionary: pia
Nusan kipiatuya se achtuish pal tachia yek.
p. 143 · See in the dictionary: pia
Kitzakket ne tamachtiluyan ikman, wan tea nemituya tamachtiani tik tutechan.
p. 143 · See in the dictionary: nemi
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).